KTS Trần Tuấn, Nhóm nghiên cứu không gian đô thị gắn liền mặt nước của Hà Nội, HWSUD trao đổi về phương án Quy hoạch Không gian Hồ Gươm đang được lấy ý kiến đóng góp.
Không nên dồn nén thêm hạ tầng lễ hội
PV: Chạm vào không gian Hồ Gươm chắc chắn sẽ gây tranh luận. Tuy nhiên, để những tranh luận ấy sẽ góp phần hoàn thiện phương án quy hoạch, chúng phải bám theo một logic, một phương pháp luận chung. Chúng ta có thể bắt đầu từ điểm này được không, thưa ông?
KTS Trần Tuấn: Đối với Hồ Gươm, bài toán quy hoạch đặt ra là bảo tồn và phát huy bản sắc đô thị của di sản, đồng bộ với Quy hoạch Trục Cảnh quan sông Hồng cũng như Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Vậy nên, một là, cần giảm bớt chức năng lên không gian quanh Hồ Gươm, giữ gìn “khoảng lặng” của Hà Nội, trả lại cho Hồ Gươm sự tĩnh lặng và chiều sâu ký ức nên có.
Hai là, quy hoạch không gian Hồ Gươm phải đặt trong tương quan với đại dự án Trục Cảnh quan Sông Hồng và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Đô thị Hà Nội trong tương lai là đô thị đa trung tâm, hướng ra sông Hồng. Các hoạt động của đô thị năng động, các sự kiện văn hóa quy mô lớn, tập trung đông người chuyển ra khu vực bờ sông, tại các không gian công cộng, các công viên sinh thái và đại quảng trường sẽ hình thành.
Như vậy, giải pháp quy hoạch phù hợp là chủ động chia sẻ chức năng với không gian ven sông Hồng, ưu tiên các trải nghiệm không gian thiên nhiên, di sản văn hóa, trải nghiệm văn hóa có chiều sâu xung quanh Hồ Gươm.
PV: Theo quan điểm trên, về quy hoạch không gian Hồ Gươm, những điểm cần cân nhắc, điều chỉnh là gì?
KTS Trần Tuấn: Đầu tiên, không nên dồn nén hạ tầng lễ hội vào không gian 65,89 ha của Hồ Gươm thêm nữa. Các đề xuất mở rộng quảng trường, mở rộng không gian cho các sự kiện lớn cần được xem xét lại.
Nếu khu vực vùng lõi Hồ Gươm vẫn được định hướng là nơi tổ chức các chương trình có mật độ người tham gia cao, sự “cạnh tranh” không cần thiết với các công trình công cộng mới ven sông sẽ xuất hiện. Hệ quả là Hồ Gươm không phát huy tốt nhất thế mạnh của nó, còn sức hấp dẫn của đại dự án Trục Cảnh quan Sông Hồng sẽ giảm đi.
Thứ hai, cách tiếp cận nêu trên sẽ mở ra cơ hội kiến tạo một hệ thống cảnh quan đô thị mặt nước mang tính tổng thể cho Hà Nội. Mỗi dòng sông, mặt hồ của Hà Nội với điểm nhấn là Hồ Gươm sẽ trở thành một “mắt xích" trong mạng lưới không gian đô thị.
Nhờ đó, giá trị lịch sử của Hồ Gươm được bảo vệ trọn vẹn, còn bản sắc "đô thị sông hồ" của Hà Nội được nhận diện rõ và nâng tầm trong tương lai.
Bài kiểm tra mức độ thấu hiểu văn hóa bản địa
PV: Còn về các công trình kiến trúc hiện diện trong không gian 65,89 ha, cách ứng xử của chúng ta nên thế nào? Đơn vị tư vấn đang đề nghị giữ lại 3 công trình kiến trúc Pháp, hạ giải rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi...
KTS Trần Tuấn: Không gian xung quanh Hồ Gươm sở hữu các lớp di sản kiến trúc qua các thời kỳ, từ Tháp Hòa Phong, Đền Ngọc Sơn tới kiến trúc thời Pháp và giai đoạn kiến trúc hiện đại sau năm 1975.
Về các công trình bị đề xuất “hạ giải" hay thay thế, đó đều là các tòa nhà được xây dựng và sử dụng hơn 40 năm nay. Đó là những chứng nhân lịch sử, đánh dấu một thời xây dựng lại đất nước gian khó nhưng đầy tự hào và khát vọng sau ngày hòa bình, thống nhất.
Thay vì hạ giải, chúng ta có thể cải tạo, khắc phục những hạn chế, làm mới công năng nội thất hoặc chuyển đổi các công trình này thành những không gian sáng tạo, bảo tàng nghệ thuật, trung tâm triển lãm, hay không gian văn hóa cộng đồng.
PV: Trong số các công trình được đề xuất xây dựng mới, công trình “Khải Hoàn Môn" nhận nhiều ý kiến trái chiều nhất. Vì sao vậy, thưa ông?
KTS Trần Tuấn: Câu chuyện quy hoạch kiến trúc quanh Hồ Gươm là bài kiểm tra về mức độ thấu hiểu cảm thức văn hóa bản địa.
Về mặt lịch sử kiến trúc, Khải Hoàn Môn là loại hình công trình mang đậm dấu ấn phương Tây. Nó được dựng lên để tôn vinh chiến công quân sự và phô diễn sức mạnh, quyền lực.
Đặt trong không gian Hồ Gươm, với truyền thuyết Vua Lê Lợi trả gươm cho Rùa Thần để kết thúc chiến tranh, mở ra thời đại thái bình, công trình này có nhiều phần khiên cưỡng, thậm chí, đối nghịch về ý nghĩa.
Theo tôi, thay vì dựng lên những biểu tượng ngoại lai, xa lạ với truyền thống và tâm thức văn hóa Việt, chúng ta hãy cố gắng tôn trọng nguyên trạng Hồ Gươm, tinh chỉnh những khoảng xanh, giữ gìn nét hào hoa, thanh lịch hồn cốt của Hà Nội.
PV: Việc tiếp thu các ý kiến góp ý và đưa ra những điều chỉnh phù hợp chắc chắn sẽ được thực hiện. Ông có kỳ vọng như thế nào về phương án quy hoạch sẽ được điều chỉnh?
KTS Trần Tuấn: Các trung tâm hành chính, khách sạn, tháp tài chính, nhà hát ngoài trời nên được đặt trong Dự án Trục Cảnh quan Sông Hồng thay vì dồn nén vào khu vực không gian xung quanh Hồ Gươm.
Tư duy duy trì Trụ sở UBND Thành phố Hà Nội ở vị trí cũ bên Hồ Gươm mở rộng, xây cao và to hơn nhưng vẫn nhìn về hướng Tây, quay lưng ra sông Hồng có thể cần xem xét lại một cách thấu đáo.
Trong phong thủy đô thị và tư duy kiến trúc truyền thống, thế đất “tựa núi hướng sông” luôn là biểu tượng của sự vững chãi, thịnh vượng và trường tồn.
Công trình này nếu được đặt trong dự án Trục cảnh quan Sông Hồng và quay mặt hướng ra sông lớn sẽ là lời khẳng định mạnh mẽ về một tư duy quản trị đô thị hiện đại, cởi mở và hướng tới tương lai.
Khi trung tâm hành chính đi trước mở đường, sự dịch chuyển nguồn lực phát triển sẽ thuận chiều, tạo ra các cú hích về thể chế và hạ tầng để không gian ven sông Hồng phát triển đúng tầm vóc.
Cần lưu ý rằng, chúng ta đang quy hoạch không gian Hồ Gươm cho tầm nhìn 100 năm. Đây không phải là một bài toán chỉnh trang đơn lẻ mà là chiến lược ứng xử với di sản, bảo tồn và định hình đô thị có bề dày lịch sử hàng ngàn năm trong tương lai.
.png "Việt Nam vượt Thái Lan, Trung Quốc và Ấn Độ, dẫn đầu APAC về số lượng dự án bất động sản hàng hiệu")
.png "Hơn 1.300 tiệm vàng đóng cửa giữa lúc giá cao, nhu cầu lao dốc 34%: Chuyện gì xảy ra với tài sản ví như “của để dành” hàng đầu Trung Quốc?")
.jpg "Hơn 342.000 sản phẩm bị thu hồi sau 2 năm thực hiện Nghị định 55")
