Protein trở thành "vàng trắng" mới của ngành thực phẩm: Giá whey tăng 250%, thế giới bước vào cuộc săn lùng nguồn đạm trị giá 63 tỷ USD

Theo tờ Business Insider (BI), protein đang trở thành một trong những thành phần được săn đón nhất trong ngành thực phẩm toàn cầu.

Từ vận động viên chuyên nghiệp, người cao tuổi cho đến những người theo đuổi lối sống lành mạnh, nhu cầu bổ sung protein ngày càng mở rộng, vượt xa phạm vi của thị trường dinh dưỡng thể thao truyền thống.

Theo dữ liệu thị trường mới nhất từ trang Grand View Research, quy mô thị trường thực phẩm bổ sung protein toàn cầu đạt 29,78 tỷ USD trong năm 2025 và được dự báo sẽ tăng lên 63,22 tỷ USD vào năm 2033, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 10,3% trong giai đoạn 2026-2033.

Động lực chính đến từ sự gia tăng nhận thức về sức khỏe, xu hướng cá nhân hóa dinh dưỡng, sự phát triển của thương mại điện tử và nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm giàu protein.

Nếu trước đây protein chủ yếu xuất hiện trong các loại bột bổ sung dành cho người tập gym, thì hiện nay thành phần này đã được bổ sung vào hàng loạt sản phẩm tiêu dùng phổ thông như ngũ cốc ăn sáng, bánh nướng, snack, đồ uống pha sẵn và thực phẩm chức năng.

Theo nghiên cứu từ Tập đoàn toàn cầu hàng đầu về nghiên cứu thị trường và phân tích dữ liệu người tiêu dùng NielsenIQ, một siêu thị trung bình tại Mỹ hiện có tới 38.708 sản phẩm quảng bá hàm lượng protein trên bao bì.

Điều này cho thấy protein không còn là một phân khúc ngách mà đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất trong chiến lược phát triển sản phẩm của ngành thực phẩm.

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ của các sản phẩm giàu protein là một thách thức ngày càng rõ rệt, đó là nguồn cung protein chất lượng cao đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết.

Whey protein: “ngôi sao” của ngành dinh dưỡng đang thiếu hụt

Trong số các nguồn protein hiện nay, whey protein (đạm whey) vẫn được xem là tiêu chuẩn vàng nhờ khả năng hấp thu nhanh, hồ sơ axit amin hoàn chỉnh và hiệu quả trong duy trì cũng như phát triển khối cơ.

Whey là phần protein lỏng được tách ra trong quá trình sản xuất phô mai. Sữa chứa hai loại protein chính là casein và whey; khi sản xuất phô mai, casein tạo thành phần đông đặc còn whey được tách riêng và sấy khô thành bột.

Trong nhiều thập kỷ, lượng whey sản xuất từ ngành công nghiệp phô mai Mỹ đủ lớn để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu sang nhiều thị trường, đặc biệt là Trung Quốc. Tuy nhiên, cán cân này đang thay đổi nhanh chóng.

Bà Kathleen Wolfley, Phó Chủ tịch Công ty chuyên cung cấp thông tin thị trường và tư vấn chiến lược Ever.Ag Insights, cho biết nhu cầu whey protein hiện đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng của thị trường.

Bà nhận định rằng: “Cầu hiện rất mạnh và dường như đang vượt nguồn cung”.

Tình trạng mất cân đối đã đẩy giá whey protein lên những mức chưa từng có. Theo Ever.Ag, whey protein cô đặc chứa 80% protein, loại được sử dụng phổ biến trong thực phẩm và thực phẩm bổ sung hiện có giá hơn 13 USD (tương đương khoảng 342 nghìn VNĐ) mỗi pound tại Mỹ, tăng khoảng 250% so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, whey protein cô lập với hàm lượng protein tối thiểu 90% cũng ghi nhận mức giá cao hơn khoảng 150% so với năm ngoái.

Tại châu Âu, xu hướng tương tự đang diễn ra. Cuối tháng 5 vừa qua, giá whey protein cô đặc 80% đạt mức trung bình kỷ lục 26.450 euro mỗi tấn (tương đương với gần 807 triệu VNĐ), cao gấp hơn hai lần so với chưa đầy một năm trước.

Theo đó, hệ quả là giá bán đến người tiêu dùng cũng tăng theo.

Dữ liệu từ Datasembly cho thấy giá bột whey protein cô đặc tại Mỹ đã tăng khoảng 15% trong vòng một năm, trong khi các sản phẩm whey protein cao cấp ghi nhận mức tăng mạnh hơn đáng kể.

Từ thể thao đến giảm cân: Nhu cầu protein mở rộng chưa từng có

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất khiến nhu cầu whey protein tăng vọt là sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng.

Protein hiện được xem là thành phần cốt lõi của một chế độ dinh dưỡng cân bằng thay vì chỉ phục vụ cho mục tiêu tăng cơ.

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến vai trò của protein trong kiểm soát cân nặng, duy trì khối cơ, hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh và nâng cao sức khỏe tổng thể.

Nhóm nhân khẩu học thuộc gen Y và Gen Z đang là những nhóm thúc đẩy mạnh nhất xu hướng này.

Các định dạng tiện lợi như thanh protein, đồ uống pha sẵn (RTD), kẹo dẻo bổ sung dinh dưỡng và thực phẩm chức năng giàu protein ngày càng phổ biến.

Đáng chú ý, sự bùng nổ của các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 như Wegovy và Zepbound đang tạo thêm một làn sóng nhu cầu mới.

Các loại thuốc này giúp giảm cảm giác thèm ăn, khiến người sử dụng tiêu thụ ít thực phẩm hơn.

Vì vậy, lượng thức ăn còn lại cần phải có mật độ dinh dưỡng cao hơn để đáp ứng nhu cầu cơ thể. Protein trở thành thành phần được ưu tiên nhằm duy trì cảm giác no và hạn chế mất khối cơ trong quá trình giảm cân.

Theo ước tính của Tập đoàn dịch vụ tài chính và ngân hàng đầu tư Morgan Stanley, khoảng 6% bệnh nhân béo phì và đái tháo đường tại Mỹ đã sử dụng thuốc GLP-1 trong năm vừa qua.

Một số nghiên cứu khác cho rằng tỷ lệ người trưởng thành Mỹ sử dụng nhóm thuốc này có thể lên tới 12%.

Điều này đang thúc đẩy các công ty thực phẩm liên tục tung ra những sản phẩm tăng cường protein nhằm phục vụ nhóm khách hàng mới nổi này.

Trong bối cảnh nhu cầu protein tăng mạnh, các nguồn protein thực vật cũng đang nhận được sự quan tâm đáng kể.

Người tiêu dùng ngày càng tìm kiếm các nguồn protein bền vững, không có nguồn gốc động vật và không biến đổi gen.

Những lo ngại về môi trường, phúc lợi động vật và sức khỏe cá nhân đang thúc đẩy xu hướng chuyển dịch sang chế độ ăn dựa trên thực vật.

Theo nghiên cứu của Hội đồng Đậu nành Hoa Kỳ, 65% người tiêu dùng Mỹ hiện cởi mở hơn với thực phẩm nguồn gốc thực vật.

Đặc biệt, 40% người trưởng thành trẻ tuổi chủ động tìm cách bổ sung protein thực vật vào khẩu phần ăn, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ tìm kiếm protein động vật.

Đậu nành tiếp tục là nguyên liệu được ưa chuộng nhất, trong khi protein từ đậu xanh, lúa mì, gạo và các loại hạt dầu đang ngày càng được sử dụng rộng rãi trong các công thức sản phẩm mới.

Nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng tận dụng xu hướng này.

Trong đó, Tập đoàn sản phẩm thực phẩm bổ sung dinh dưỡng Herbalife đã giới thiệu dòng sản phẩm Herbalife mới tại Bắc Mỹ với các chứng nhận hữu cơ uy tín (USDA Organic) và không biến đổi gen (non-GMO).

Cùng với đó, thương hiệu công nghệ thực phẩm nổi tiếng Just One Protein của Mỹ ra mắt sản phẩm bột protein từ đậu xanh chỉ gồm một thành phần duy nhất, hướng tới nhu cầu tiêu dùng hằng ngày.

Mặc dù vậy, protein thực vật hiện vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn whey trong nhiều ứng dụng dinh dưỡng chuyên biệt. Các nhà sản xuất vẫn phải đối mặt với thách thức về hương vị, kết cấu, khả năng hòa tan cũng như chất lượng axit amin.

Một số nguồn protein như gluten lúa mì hoặc protein từ cây gai dầu thường có vị đắng và mùi đặc trưng.

Vì vậy, ngành công nghiệp đang đầu tư mạnh vào các công nghệ xử lý nguyên liệu, tinh chế và cải thiện cảm quan sản phẩm.

Công nghệ trở thành chìa khóa giải bài toán protein

Sự bùng nổ nhu cầu protein không chỉ thúc đẩy đổi mới sản phẩm mà còn kéo theo những cải tiến sâu rộng trong công nghệ sản xuất.

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý là công nghệ vi bao (microencapsulation). Kỹ thuật này cho phép bảo vệ các hợp chất hoạt tính như protein, vitamin, khoáng chất và omega-3 khỏi quá trình oxy hóa, đồng thời kiểm soát tốc độ giải phóng trong cơ thể.

Sấy hiện là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trong quá trình vi bao các thành phần sinh học hoạt tính.

Bên cạnh đó, các nhà sản xuất protein cũng đang đầu tư mạnh vào mở rộng công suất.

Công ty dinh dưỡng và phô mai toàn cầu Glanbia của Ireland đã công bố kế hoạch gia tăng năng lực sản xuất whey protein cô lập tại bang New Mexico. Tuy nhiên, công suất mới chỉ dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2027.

Tương tự, doanh nghiệp sữa Agropur của Canada đang triển khai kế hoạch mở rộng sản xuất whey protein tại nhiều cơ sở ở Quebec, Nova Scotia, South Dakota và Wisconsin trước năm 2029.

Những khoản đầu tư này cho thấy ngành công nghiệp đã nhận thức rõ áp lực nguồn cung hiện nay, nhưng quá trình mở rộng sẽ cần nhiều năm để tạo ra tác động đáng kể.

Trong ngắn hạn, thị trường nhiều khả năng vẫn phải đối mặt với tình trạng nguồn cung hạn chế và giá cả duy trì ở mức cao.

Các nhà sản xuất đang tìm cách thích ứng bằng cách tối ưu công thức, sử dụng các nguồn protein thay thế hoặc chuyển sang những nguyên liệu có chi phí thấp hơn.

Một số doanh nghiệp đã cân nhắc sử dụng protein sữa cô đặc thay cho whey trong một số dòng sản phẩm.

Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng cho thấy nhu cầu protein khó có khả năng suy giảm trong tương lai gần.

Từ dinh dưỡng thể thao, thực phẩm chức năng, sản phẩm hỗ trợ giảm cân đến thực phẩm tiện lợi hằng ngày, protein đang trở thành một trong những thành phần chiến lược nhất của ngành thực phẩm toàn cầu.

Sự tăng trưởng dự báo từ gần 30 tỷ USD lên hơn 63 tỷ USD trong vòng chưa đầy một thập kỷ cho thấy thị trường vẫn còn rất nhiều dư địa phát triển.

Nhưng đồng thời, cơn khát protein toàn cầu cũng đang đặt ra thách thức lớn đối với chuỗi cung ứng, ngành sữa và các nhà sản xuất nguyên liệu.

Trong cuộc đua đó, doanh nghiệp nào kiểm soát được nguồn cung protein chất lượng cao, đầu tư hiệu quả vào công nghệ chế biến và đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng sẽ nắm lợi thế trong một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất của ngành công nghệ thực phẩm hiện nay.

* Nguồn: BI, Grand View Research, Springer Nature Link.