Nga rơi vào tình cảnh chưa từng có trong 35 năm, lương thợ hàn vọt lên 174 triệu đồng/tháng

Trong những năm đầu xảy ra xung đột với Ukraine, chi tiêu quân sự lớn giúp kinh tế Nga tránh cú sốc từ trừng phạt phương Tây. Các nhà máy quốc phòng mở rộng sản xuất, đơn hàng nhà nước tăng mạnh, tiền lương đi lên và tiêu dùng hộ gia đình vẫn được giữ ở mức cao. 

Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ mặt trái: lương tăng nhanh hơn năng suất, khiến doanh nghiệp phải trả nhiều tiền hơn để tạo ra cùng một lượng hàng hóa hoặc dịch vụ.

Ước tính từ giới chuyên gia cho thấy, từ khi chiến sự bắt đầu năm 2022, tiền lương tại Nga đã tăng nhanh hơn năng suất khoảng 5 điểm phần trăm. Mức chênh này gần tương đương giai đoạn bùng nổ dầu mỏ những năm 2000 và cao hơn nhiều so với mức trung bình khoảng 1 điểm phần trăm trong giai đoạn 2009-2021.

Hiện tại, mức chi tiêu quân sự khổng lồ của Nga đang kéo nhân lực về quốc phòng, đẩy chi phí lao động tăng cao và làm xói mòn sức cạnh tranh của khu vực dân sự.

Áp lực càng lớn khi tỷ lệ thất nghiệp của Nga chỉ còn hơn 2%, mức thấp kỷ lục. Điện Kremlin đang đối mặt tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng nhất sau hơn 35 năm kể từ khi Liên Xô tan rã. Trong khi đó, chiến sự tiếp tục hút hàng chục nghìn nam giới khỏi lực lượng lao động mỗi tháng. 

Nga đặt mục tiêu ký hợp đồng với khoảng 409.000 quân nhân trong năm nay, tương đương dòng chảy ra khỏi thị trường lao động dân sự có thể lên tới 34.000 người mỗi tháng.

Không chỉ quân đội trực tiếp lấy đi nhân lực, ngành sản xuất phục vụ quốc phòng cũng phình to. Oxford Economics ước tính việc làm trong lĩnh vực sản xuất quân sự đã tăng thêm khoảng 510.000 người kể từ cuối năm 2021, lên 2,8 triệu lao động. Với nhiều doanh nghiệp dân sự, việc giữ chân công nhân lành nghề vì thế ngày càng khó.

Các tin tuyển dụng cho thấy sự thay đổi lớn trong mặt bằng lương. Tập đoàn đường sắt quốc doanh Russian Railways có lúc trả lương cho thợ hàn cao hơn một số quản lý nhà ga. 

Theo dữ liệu tuyển dụng tại Nga, thợ hàn đã trở thành nhóm công nhân được trả lương cao nhất, với mức chào lương trung vị khoảng 267.000-300.000 rúp mỗi tháng. 

Ở các công trình công nghiệp, dầu khí, đường ống hoặc điện hạt nhân, thu nhập có thể lên tới 330.000-540.000 rúp (106-174 triệu đồng), gấp 3-5 lần lương trung bình toàn quốc.

Khi chi phí lao động tăng, doanh nghiệp này nâng cước vận tải hàng hóa, qua đó chuyển gánh nặng sang khách hàng trong nhiều ngành khác.

Năm 2022, thu nhập hàng tháng của một quân nhân hợp đồng cao gấp khoảng 4 lần lương trung bình tại Nga. Nay khoảng cách này thu hẹp còn gần 2 lần, do lương toàn nền kinh tế đã tăng quá nhanh. Nếu Moscow tiếp tục nâng thưởng tuyển quân, các doanh nghiệp dân sự có thể lại bị buộc tăng lương, khiến vòng xoáy chi phí kéo dài.

Số liệu chính thức cho thấy lương trung bình tháng tại Nga tăng từ 57.244 rúp năm 2021 lên 101.784 rúp, tương đương khoảng 1.280 USD, trong năm 2025. Tính theo sức mua tương đương, mức này giúp Nga vượt Hy Lạp, Slovakia và Hungary trong một số bảng xếp hạng lương của OECD. 

Song, thu nhập tăng không đi kèm mức tăng tương ứng của năng suất.

Với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa biên lợi nhuận bị bào mòn. Những công ty từng được doanh thu thời chiến che chắn nay phải chuyển sang chế độ phòng thủ. Họ buộc phải cắt chi phí, trì hoãn đầu tư hoặc thu hẹp sản xuất. 

Các doanh nghiệp kém hiệu quả, không thể cạnh tranh lương với khu vực nhà nước và quốc phòng, có nguy cơ mất người trước tiên.

Mất cân bằng này cũng gây khó cho Ngân hàng Trung ương Nga. Khi người dân có thêm tiền để chi tiêu nhưng nguồn cung hàng hóa và dịch vụ không tăng tương ứng, áp lực lạm phát vẫn dai dẳng dù lãi suất duy trì ở mức cao. 

Thống đốc Elvira Nabiullina từng kỳ vọng lãi suất cao sẽ buộc lao động dịch chuyển từ doanh nghiệp yếu sang nơi hiệu quả hơn. Nhưng trên thực tế, hỗ trợ của nhà nước cho nhiều tập đoàn lớn kém hiệu quả đang làm quá trình tái phân bổ nguồn lực diễn ra chậm.

Theo Financial Post