Loại cây được nhắc đến là cây bông gòn, tên khoa học Ceiba pentandra, còn được gọi là cây gòn, thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Cây bông gòn quen thuộc tại nhiều vùng quê Việt Nam, nổi tiếng với những quả chứa lớp sợi trắng mềm, từng được sử dụng để làm ruột gối và đệm.
Vì sao cây bông gòn bị cấm trồng tại thủ đô?
Theo Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND do UBND thành phố Hà Nội ban hành ngày 12/10/2026, bông gòn nằm trong danh mục 18 loài cây cấm trồng trên địa bàn thành phố. Văn bản có hiệu lực từ ngày 22/10/2026. Lý do được nêu cụ thể là "cành nhánh giòn, dễ gãy; quả chín phát tán ảnh hưởng vệ sinh đường phố".
Cây bông gòn có khả năng phát triển đến chiều cao hàng chục mét, sở hữu thân lớn và tán rộng, từ lâu đã được trồng tại nhiều vùng nhiệt đới để lấy bóng mát. Tuy nhiên, các đặc điểm sinh trưởng của cây như cành nhánh giòn, dễ gãy có thể trở thành nguy cơ đối với người đi bộ, phương tiện và tài sản khi cây chịu tác động của gió mạnh, đặc biệt trong điều kiện mưa bão. Những cành lớn rơi từ trên cao xuống có khả năng gây thương tích hoặc làm hư hỏng phương tiện bên dưới.
Cây bông gòn có thể cao hàng chục mét, sở hữu tán rộng nhưng cành nhánh giòn, dễ gãy, tiềm ẩn nguy hiểm cho người đi đường khi mưa bão (Ảnh Wood)
Bên cạnh đó, quả bông gòn khi chín sẽ nứt ra, giải phóng lượng lớn sợi trắng nhẹ cùng những hạt nhỏ. Theo Cơ quan Quản lý Công viên Quốc gia Singapore (NParks), quả bông gòn có dạng nang lớn, bên trong chứa nhiều hạt được bao quanh bởi những sợi trắng mềm. Do có cấu tạo nhẹ, các sợi có thể mang hạt phát tán đi xa khi gặp gió mạnh, gây khó khăn cho việc duy trì vệ sinh tại những khu vực đông dân cư.
Dù có những đặc điểm không phù hợp với yêu cầu an toàn cây xanh đường phố nội thành Hà Nội nhưng nếu được trồng ở đúng khu vực cây bông gòn lại mang đến nhiều giá trị khác. Cây bông gòn thậm chí còn được đánh giá cao tại nhiều quốc gia nhờ kích thước ấn tượng, giá trị cảnh quan và những công dụng trong đời sống.
Singapore công nhận 9 cây bông gòn là di sản, một cây có chu vi thân gần 12m
Tại Singapore, cây bông gòn không chỉ hiện diện trong các không gian xanh mà một số cá thể lâu năm còn được đưa vào danh mục cây di sản. Theo NParks, Singapore ghi nhận 9 cá thể bông gòn được công nhận là cây di sản, phân bố tại nhiều địa điểm như Vườn Bách thảo Singapore, công viên Fort Canning, Vườn thú Singapore và một số khu vực khác.
Trong số này, cây bông gòn mang mã HT 2007-152 tại Vườn thú Singapore gây ấn tượng với kích thước khổng lồ. Cây cao 35,8m, có chu vi thân lên tới 11,9m, được đo ở vị trí cách mặt đất 1,3m. Theo hồ sơ NParks, cây được trồng vào năm 1972, một năm trước khi vườn thú chính thức mở cửa. Đến nay, cá thể này đã trở thành một trong những cây bông gòn có kích thước nổi bật được ghi danh tại Singapore.
Một cây khác tại khu vực Seah Im Road cũng có chu vi thân lên tới 11,55m và chiều cao 34,6m.
NParks cho biết bông gòn là loài cây sinh trưởng nhanh, trong điều kiện tự nhiên có thể đạt chiều cao tới 70m. Khi còn non, thân cây thường mang những chiếc gai hình nón nhọn. Theo thời gian, các gai này có thể biến mất, trong khi phần gốc phát triển hệ thống rễ bạnh vè lớn giúp nâng đỡ thân cây. Các cành thường phân bố thành nhiều tầng, tạo hình dáng giống một ngôi tháp. Hoa có màu kem, nở về đêm và thu hút dơi đến thụ phấn.
Một cây bông gòn được Singapore công nhận là cây di sản có chiều cao 35,8m, chu vi thân lên tới 11,9m (Ảnh Wood)
Không chỉ được Singapore ghi danh di sản, cây bông gòn còn mang ý nghĩa đặc biệt tại Puerto Rico, vùng lãnh thổ thuộc Mỹ ở Caribe. Theo giới thiệu của NParks, bông gòn là loài cây biểu tượng quốc gia của Puerto Rico.
Trong khi đó, hình ảnh cây bông gòn cũng xuất hiện trên quốc kỳ và quốc huy của Guinea Xích Đạo, một quốc gia ở châu Phi. Những giá trị văn hóa và cảnh quan này cho thấy một loài cây có thể được nhìn nhận khác nhau tùy điều kiện môi trường, nơi trồng, mục đích sử dụng và yêu cầu quản lý tại từng địa phương.
Một doanh nghiệp sản xuất tới 15 tấn sợi bông gòn mỗi tháng để xuất khẩu
Bên cạnh giá trị cảnh quan, cây bông gòn còn mang lại lợi ích kinh tế nhờ nguồn sợi tự nhiên bên trong quả. Tại một số quốc gia, loại sợi này được thu mua, chế biến thành nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Đáng chú ý, tại Indonesia còn có doanh nghiệp chuyên chế biến bông gòn có công suất sản xuất lên tới 15 tấn sợi mỗi tháng, với toàn bộ sản lượng dành cho thị trường nước ngoài.
Theo thông tin do Cơ quan Đầu tư và Dịch vụ một cửa huyện Demak, Indonesia công bố ngày 23/5/2025, doanh nghiệp PT Randu World Hub hoạt động trong lĩnh vực chế biến sợi bông gòn nguyên chất, có công suất 8–15 tấn/tháng, tùy thuộc nhu cầu thị trường.
Nguồn nguyên liệu được thu mua từ nhiều khu vực, gồm Demak, Kendal, Pati, Jepara và Rembang. Đặc biệt, cơ quan này cho biết 100% sản phẩm của doanh nghiệp được xuất khẩu sang Trung Quốc và châu Âu.
Theo NParks, sợi bông gòn có đặc tính mềm, đàn hồi, nhẹ, không dễ thấm nước và có khả năng nổi trên mặt nước. Nhờ vậy, chúng được sử dụng để sản xuất áo phao, gối, đệm và túi ngủ,...
Những sợi trắng bên trong quả bông gòn được dùng làm nguyên liệu sản xuất gối, đệm, áo phao và xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế (Ảnh Flocus)
Ngoài sợi, những bộ phận khác của cây cũng có công dụng riêng. Hạt bông gòn chứa dầu có thể được chiết xuất để sản xuất xà phòng, chất bôi trơn hoặc dùng làm dầu thắp sáng. Gỗ được sử dụng để chế tạo đồ nội thất nhẹ, cửa, hộp, đồ chơi và một số vật dụng khác.
Theo NParks, vỏ quả bông gòn tại Java, Indonesia còn được sử dụng làm nguyên liệu thay thế trong sản xuất bột giấy, đồng thời có thể tận dụng để làm phân bón. Có thể thấy, nếu được trồng ở vị trí hợp lý, khai thác đúng cách, cây bông gòn vẫn có thể đem lại giá trị đáng kể.
