Theo nhiều ước tính, tổng giá trị tài sản của Iran bị phong tỏa ở nước ngoài có thể vượt 100 tỷ USD. Tuy nhiên, con số chính xác vẫn chưa rõ ràng do các khoản tiền này được phân tán ở nhiều quốc gia và dưới nhiều hình thức khác nhau, từ dự trữ ngoại tệ, doanh thu dầu mỏ cho tới các tài khoản ngân hàng quốc tế.
Trong nhiều thập kỷ, Iran đã duy trì các tài khoản ngoại tệ tại các ngân hàng lớn trên thế giới nhằm ổn định đồng rial và phục vụ thanh toán quốc tế. Nhưng các gói trừng phạt liên tiếp từ Mỹ và phương Tây đã cắt đứt quyền tiếp cận những nguồn tài chính này, khiến nền kinh tế Iran rơi vào tình trạng thiếu hụt ngoại tệ nghiêm trọng.
Hệ quả là đồng rial liên tục mất giá, lạm phát tăng vọt và doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn khi không thể thanh toán bằng các đồng tiền mạnh như euro hay yen Nhật.
Thậm chí, trong một phiên điều trần tại Quốc hội Mỹ, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thừa nhận Washington đã chủ động tạo ra tình trạng thiếu USD tại Iran như một công cụ gây sức ép kinh tế.
“Chúng tôi tạo ra sự khan hiếm đồng USD, dẫn đến việc hệ thống ngân hàng rơi vào khủng hoảng, đồng nội tệ lao dốc và lạm phát bùng nổ,” ông cho biết.
Trước khi chiến sựnổ ra, nền kinh tế Iran đã ở trong tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng. Tỷ lệ lạm phát theo số liệu chính thức dao động từ hơn 60% đến trên 68%, mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận nguồn tài sản bị phong tỏa trở thành ưu tiên hàng đầu của Tehran.
Thực tế cho thấy, Iran từng nhiều lần gắn việc chấp nhận các thỏa thuận quốc tế với điều kiện được giải phóng tài sản. Năm 2014, sau khi đạt được thỏa thuận hạt nhân tạm thời với nhóm P5+1, Iran đã được phép hồi hương khoảng 4,2 tỷ USD doanh thu dầu mỏ. Một năm sau, thỏa thuận hạt nhân toàn diện (JCPOA) giúp Tehran tiếp cận trở lại hơn 100 tỷ USD tài sản bị đóng băng.
Song, bước ngoặt xảy ra vào năm 2018 khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi JCPOA và tái áp đặt các lệnh trừng phạt, khiến phần lớn tài sản của Iran một lần nữa bị “đóng băng”. Kể từ đó, Tehran phải tìm cách đàm phán song phương với từng quốc gia để giải phóng các khoản tiền của mình.
Các nguồn tin cho biết một phần đáng kể tài sản của Iran đang nằm tại các quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản - những khách hàng lớn của dầu mỏ Iran trước đây. Ngoài ra, ngân hàng trung ương nước này cũng được cho là có tài khoản tại Trung Quốc, Đức, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ.
Một ví dụ gần đây là khoản 6 tỷ USD doanh thu dầu bị đóng băng tại Hàn Quốc, được chuyển sang Qatar vào năm 2023 theo một thỏa thuận trao đổi tù nhân với Mỹ. Tuy nhiên, Iran chỉ được phép sử dụng số tiền này cho mục đích nhân đạo như mua thực phẩm và thuốc men, dưới sự giám sát chặt chẽ của Washington. Sau đó, khoản tiền này lại tiếp tục bị phong tỏa khi căng thẳng leo thang.
Nguồn gốc của vấn đề tài sản bị đóng băng có thể truy ngược về năm 1979, sau cuộc cách mạng Hồi giáo và cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran. Khi đó, Tổng thống Jimmy Carter đã ra lệnh phong tỏa khoảng 12 tỷ USD tài sản của Iran tại Mỹ. Dù một phần được giải phóng sau thỏa thuận Algiers năm 1981, phần lớn tài sản của Iran vẫn tiếp tục bị kiểm soát trong những thập kỷ sau đó.
Hiện tại, quy mô tài sản bị phong tỏa đã tăng lên đáng kể do các lệnh trừng phạt liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo và cáo buộc tài trợ khủng bố. Mỗi lần đề cập đến việc giải phóng các khoản tiền này đều vấp phải lo ngại từ phương Tây rằng nguồn tài chính có thể được sử dụng cho mục đích quân sự.
Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán tại Islamabad được dự báo sẽ xoay quanh câu hỏi cốt lõi: Mỹ có sẵn sàng “mở khóa” một phần tài sản của Iran hay không và nếu có thì với điều kiện nào.
Theo Euronews
.png "Giá dầu quay đầu tăng sau khi giảm mạnh nhất 6 năm, Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận")
