Mặc dù cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu, Bắc Kinh vẫn tỏ ra vô cùng thận trọng và không hề vội vã trong việc chốt thỏa thuận siêu đường ống khí đốt Sức mạnh Siberia 2 (Power of Siberia 2) với Moscow.
Trong kỷ nguyên công nghệ dường như có thể vượt qua mọi giới hạn, một rào cản cổ xưa vẫn tồn tại kiên cố: địa lý. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa do các xung đột địa chính trị đã biến nỗ lực tìm kiếm nguồn nhiên liệu và phương thức vận tải thay thế từ một "chiến lược xa xỉ" thành "sự sống còn" đối với các quốc gia nhập khẩu dầu khí, đặc biệt là Trung Quốc.
Hiện tại, Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng từ Trung Đông. Theo dữ liệu từ S&P Global Energy, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) chiếm tới 30% lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu của quốc gia này trong năm 2025. Trước những rủi ro an ninh trên biển, Nga — với trữ lượng năng lượng khổng lồ và đường biên giới đất liền trải dài với Trung Quốc — chính là giải pháp thay thế hoàn hảo cho Bắc Kinh và là cơ hội thương mại lớn cho Moscow.
Tuần này, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có chuyến thăm cấp nhà nước lần thứ 25 tới Bắc Kinh. Mọi sự chú ý nhanh chóng đổ dồn vào dự án đường ống Sức mạnh Siberia 2 vốn đã bị trì hoãn từ lâu.
Dự án Sức mạnh Siberia 2 có công suất dự kiến 50 tỷ mét khối khí tự nhiên mỗi năm. Đường ống có thiết kế dài 2.600 km (đi qua Nga và Mông Cổ để sang Trung Quốc), với chi phí xây dựng ước tính trước đây là 13,6 tỷ USD.
Mặc dù hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình và Vladimir Putin đã ký kết hơn 40 thỏa thuận hợp tác, tiến độ của dự án đường ống này được dự báo vẫn sẽ dậm chân tại chỗ. Trong khi Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak tuyên bố một số hợp đồng đang tiến gần đến "thỏa thuận cuối cùng", phía Trung Quốc lại tỏ ra khá kín tiếng.
Tuyên bố chung sau chuyến thăm chỉ đề cập chung chung về việc "tiếp tục củng cố và phát triển đối tác năng lượng toàn diện" mà không nhắc đích danh đến dự án Sức mạnh Siberia 2. Ngay cả trong cuộc họp báo một ngày sau khi ông Putin rời đi, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng chỉ trả lời rằng Trung Quốc và Nga duy trì hợp tác chặt chẽ trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả năng lượng.
"Sự thiếu vắng thông tin về dự án cho thấy Bắc Kinh không hề cảm thấy quá vội vàng đối với dự án này bất chấp những thách thức từ eo biển Hormuz", Lynn Song, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực Đại Trung Hoa tại ngân hàng ING.
Theo ông Song, nguyên nhân trì hoãn chủ yếu bắt nguồn từ các bất đồng về giá cả. Trung Quốc cũng đang ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung để tránh phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một đối tác đơn lẻ nào. Dự án này khó có thể sớm triển khai trừ khi Nga chấp nhận nhượng bộ sâu về giá.
Nga và Trung Quốc trước đó đã hiện thực hóa nhiều thỏa thuận năng lượng lớn dựa trên nguyên tắc cung cầu bù trừ.
Hai bên ký kết thoả thuận Đường ống Sức mạnh Siberia 1 (tuyến phía Đông) năm 2014 với hợp đồng 30 năm trị giá 400 tỷ USD. Năm ngoái, tập đoàn Gazprom (Nga) đã vận chuyển kỷ lục 38,8 tỷ mét khối khí qua tuyến đường này.
Năm 2022, hai nước ký kết Tuyến Viễn Đông với công suất 12 tỷ mét khối/năm, dự kiến chính thức đi vào hoạt động từ đầu năm 2027.
Tuy nhiên, chiến lược năng lượng của Bắc Kinh đã dịch chuyển mạnh mẽ. Shen Xinyi, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) có trụ sở tại Phần Lan, phân tích rằng việc Trung Quốc theo đuổi mục tiêu "carbon kép" (đạt đỉnh phát thải trước 2030 và trung hòa cacbon trước 2060) buộc nước này phải cân bằng giữa an ninh năng lượng và lộ trình giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Do đó, Bắc Kinh sẽ không vội vã ký kết các hợp đồng mua khí đốt đắt đỏ kéo dài hàng thập kỷ chỉ để giải quyết những căng thẳng địa chính trị ngắn hạn.
Các nguồn tin cho biết Trung Quốc đang yêu cầu một mức giá ưu đãi hơn nữa so với hợp đồng của đường ống Sức mạnh Siberia 1. Mặc dù vào tháng 9 năm ngoái, Gazprom và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) đã ký một bản ghi nhớ "ràng buộc pháp lý", trong đó Nga cam kết bán khí đốt với giá thấp hơn mức áp cho khách hàng châu Âu nhờ khoảng cách gần của các mỏ khí Đông Siberia, nhưng hai bên vẫn chưa thể đi đến tiếng nói chung.
Bên cạnh giá cả, việc phân chia trách nhiệm xây dựng và chi phí đầu tư hạ tầng giữa hai nước vẫn là một ẩn số chưa được tiết lộ.
Bất chấp những rào cản hiện tại, giới phân tích đều đồng ý rằng Sức mạnh Siberia 2 vẫn mang lại lợi ích chiến lược to lớn cho cả hai bên trong bối cảnh rủi ro địa chính trị toàn cầu leo thang. Đối với Nga, đây là phao cứu sinh kinh tế để chuyển hướng xuất khẩu sau khi mất thị trường Tây Âu. Còn đối với Trung Quốc, đây là nguồn cung an toàn tuyệt đối trên đất liền, giúp bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia trước mọi biến động trên các tuyến hải trình quốc tế.
Theo SCMP
