Lâm vào cảnh “vét cạn đáy thùng”, các cường quốc châu Á một lần nữa lại “nghiêng mình” trước Nga?

Vét cạn đáy thùng

Theo The Guardian, các chính phủ tại Châu Á đang hối hả xoay xở để tránh cuộc khủng hoảng năng lượng lớn thứ hai chỉ trong vòng 6 tháng, sau sự bế tắc ở kênh đào Suez.

Lần này, các quốc gia như Nhật Bản, Philippines, Thái Lan và Hàn Quốc – vốn phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ Trung Đông tới 90% lượng nhập khẩu – đang nỗ lực bảo đảm nguồn cung sau khi lực lượng Houthi ở Yemen phát động lệnh phong tỏa đối với các tàu vận tải của Saudi Arabia đi qua eo biển Bab al-Mandab, điểm chốt phía nam dẫn vào Biển Đỏ.

Nhiều quốc gia Châu Á vẫn chưa hết bàng hoàng sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz vào tháng 3, buộc các chính phủ trên khắp khu vực phải lao vào cuộc cạnh tranh giành giật nguồn cung dầu thô ngày càng cạn kiệt từ Trung Đông.

“Họ đang phải vét cạn đáy thùng xét về năng lượng dự trữ toàn cầu… hiện dư địa tồn kho còn rất ít,” ông Ahmed Helal thuộc Asia Group, một công ty tư vấn rủi ro địa chính trị, nhận định.

Nhật Bản – cùng với các quốc gia láng giềng – đang phải chi hàng tỷ USD cho các khoản trợ giá nhiên liệu nhằm kiềm chế giá xăng dầu, gây áp lực nặng nề lên ngân sách nhà nước. Ngay sau tuyên bố từ phía Houthi, một số quốc gia như Hàn Quốc đã nhanh chóng gia hạn chính sách cắt giảm thuế nhiên liệu.

Trong khi đó, chi phí nhập khẩu tăng vọt đã đẩy lạm phát lên cao, chất thêm gánh nặng lên chính phủ của các cường quốc trong khu vực như Nhật Bản và Indonesia.

Giờ đây, mối đe dọa đối với ngành vận tải biển qua Biển Đỏ tiếp tục làm gia tăng áp lực. Vào tháng 3, Saudi Arabia từng ứng phó với việc đóng cửa eo biển Hormuz bằng cách chuyển hướng xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh ở bờ biển phía đông sang cảng Yanbu ở bờ biển phía tây thuộc Biển Đỏ – nơi hiện đảm nhận hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu của Riyadh.

Đó từng được xem là “phao cứu sinh” cho nhiều quốc gia Châu Á, như Trung Quốc – bên mua dầu lớn nhất của Saudi Arabia – cùng với Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc bám đuổi sát phía sau.

Theo các báo cáo, một số nhà lọc dầu Nhật Bản và Hàn Quốc đang tìm cách lách mối đe dọa từ Houthi bằng cách chuyển hướng các lô hàng lên phía bắc qua kênh đào Suez, tiến vào Địa Trung Hải và vòng qua châu Phi. Tuy nhiên, hành trình vòng vèo tốn kém này đi kèm với chi phí vô cùng đắt đỏ.

Một tàu chở dầu thô kích thước lớn quá đồ sộ để có thể đi qua kênh đào Suez khi đã chất đầy tải. Điều này đồng nghĩa với việc các lô hàng sẽ phải trút bớt tới một nửa lượng dầu ngay tại Biển Đỏ, vận chuyển phần dầu đó qua đường ống Sumed của Ai Cập tới bờ biển Địa Trung Hải, rồi mới đón lại lượng dầu này sau khi tàu trung chuyển xong qua kênh đào. Quy trình này làm gia tăng đáng kể chi phí cũng như các phức tạp về mặt hậu cần cho toàn bộ chuyến đi.

Việc đổi tuyến hành trình chở dầu qua Địa Trung Hải rồi vòng qua Mũi Hảo Vọng cũng làm thời gian di chuyển tăng hơn gấp đôi đối với hầu hết các quốc gia nhập khẩu Châu Á, tiếp tục chất thêm chi phí cước vận tải và nhiên liệu.

Hiện tại, đây là mức chi phí mà nhiều bên đành chấp nhận gánh chịu. Lực lượng Houthi tuần trước đã nhắm mục tiêu vào ít nhất hai tàu chở dầu của Saudi Arabia khi đang rời Biển Đỏ và tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia trong tuần này.

Số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Bab al-Mandab đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng, khi ngành vận tải biển quốc tế dường như bị tê liệt trước mối đe dọa từ Houthi.

Các công ty bảo hiểm cũng có phản ứng tương tự, với phí bảo hiểm rủi ro xung đột trả cho các tàu chở dầu được cho là đã tăng gấp đôi trong tuần qua, có khả năng làm tăng thêm hàng trăm nghìn USD cho chi phí của mỗi chuyến hải trình.

Những chi phí phát sinh đó gánh nặng cuối cùng sẽ đổ lên đầu người tiêu dùng tại Châu Á, những người vốn đang lao đao vì cú sốc năng lượng do xung đột Mỹ - Iran gây ra.

Lại phải tìm đến Nga

Sau khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị trì hoãn rồi ngưng trệ hoàn toàn vào tháng 3, nhiều quốc gia Châu Á đã khẩn trương hành động để giảm thiểu tác động của đợt gián đoạn.

Nhưng khi chưa có giải pháp ngắn hạn nào hiệu quả, các quốc gia nhập khẩu Châu Á được cho là đang tìm kiếm nguồn cung ở những vùng đất xa xôi hơn, trong đó Nga nhiều khả năng lại một lần nữa hưởng lợi từ tình trạng hỗn loạn tại Trung Đông.

Trước tình cảnh khó khăn, nhiều quốc gia từng quay lưng với Nga đã buộc phải quay trở lại. Đầu năm nay, Nhật Bản và Hàn Quốc được báo cáo là đã mua dầu của Nga lần đầu tiên kể từ khi năm 2022. Trong tuần qua, Reuters đưa tin các nhà lọc dầu Trung Quốc đã tăng cường mua dầu thô bị trừng phạt của Nga nhằm bù đắp cho những đợt gián đoạn mới nhất.

Dưới tác động của khủng hoảng hiện tại, dầu thô Nga (như Urals và ESPO) luôn được chào đón bởi nhiều lý do. Đầu tiên là mức chiết khấu rất sâu, giúp tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí đầu vào. Bên cạnh đó, chất lượng dầu Nga đa dạng, tương thích cao với tiêu chuẩn kỹ thuật của các nhà máy lọc dầu hiện đại ở Đông Á.

Nga còn chủ động được tuyến đường vận chuyển an toàn, né tránh được các "điểm nghẽn" địa chính trị. Dầu ESPO được vận chuyển qua hệ thống đường ống Đông Siberia - Thái Bình Dương trực tiếp sang Trung Quốc hoặc ra cảng Kozmino ở vùng biển Nhật Bản. Tuyến vận tải này ngắn, chi phí logistics thấp và không phụ thuộc vào các điểm chốt hàng hải nguy hiểm như eo biển Hormuz hay eo biển Bab al-Mandab.

Nga sở hữu trữ lượng dầu thô và khí ngưng tụ ước tính lên tới hơn 31,5 tỷ tấn, cùng kho trữ lượng khí đốt tự nhiên hàng đầu thế giới, duy trì sản lượng khai thác hydrocacbon lỏng ở mức gần 10 triệu thùng/ngày (khoảng 510 - 540 triệu tấn/năm), tạo nên nguồn cung ổn định cho toàn cầu.

Hơn 50% trữ lượng dầu của Nga hiện nằm ở các địa hình phức tạp (đá phiến, tầng chứa độ thấm thấp, mỏ sâu dưới lòng đất hoặc vùng băng giá Bắc Cực). Nga đã làm chủ các công nghệ phức tạp như khoan ngang kéo dài, nứt vỡ thủy lực đa tầng, và kỹ thuật tăng cường thu hồi dầu.

Bị hạn chế tiếp cận công nghệ từ phương Tây, ngành dầu khí Nga đã đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ thông qua số hóa mỏ dầu. Họ áp dụng mô hình hóa địa chất 3D, cảm biến tự động hóa và AI để quản lý lòng mỏ, giúp giảm tới 40% tác động từ các lệnh trừng phạt công nghệ và duy trì hiệu suất vận hành cao tại các vùng biển sâu/Bắc Cực.

Các tập đoàn năng lượng Nga (Rosneft, Gazprom Neft, Lukoil, Zarubezhneft) sở hữu năng lực công nghệ hàng đầu thế giới về khoan thăm dò và xây dựng giàn khoan chịu được băng giá, bão tuyết ở nhiệt độ âm hàng chục độ C – điều mà rất ít quốc gia trên thế giới có đủ kinh nghiệm thực chiến để đảm nhận.

Sự gián đoạn và hỗn loạn nói trên đã chỉ ra một thực tế mà giới chuyên gia cho rằng các chính phủ Châu Á đã phớt lờ quá lâu: hệ thống năng lượng của họ vẫn còn quá mong manh và dễ bị tổn thương.

Ông Helal dự báo cuộc khủng hoảng này sẽ buộc nhiều chính phủ phải nhìn nhận và đánh giá lại chuỗi cung ứng cũng như năng lực lưu trữ dự trữ chiến lược của mình.

Tuy nhiên ở thời điểm hiện tại, họ đơn giản là phải bằng mọi giá bảo đảm nguồn cung, bởi theo ông: “Họ chẳng còn lại bao nhiêu trong bình nhiên liệu để mà rút ra nữa.”