Nguồn dầu thô Iran giá rẻ từng là một trong những lợi thế quan trọng của các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc. Tuy nhiên, lợi thế này đang biến mất sau khi hoạt động xuất khẩu dầu Iran bị phong tỏa.
Theo Reuters, chiến dịch phong tỏa đường biển của Mỹ đối với dầu Iran từ tháng 7 đã dần loại khỏi thị trường hơn một triệu thùng dầu giá rẻ mỗi ngày. Đây từng là nguồn nguyên liệu quan trọng của các nhà máy tư nhân Trung Quốc kể từ năm 2020. Dữ liệu Kpler cho thấy riêng năm 2025, dầu Iran chiếm 13,6% tổng lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu.
Các nhà máy độc lập quy mô nhỏ chiếm gần 30% công suất của ngành lọc dầu lớn nhất thế giới. Trước đây, họ có thể mua dầu Iran với giá thấp hơn dầu Brent tới 10-11 USD mỗi thùng, qua đó duy trì lợi nhuận trong thị trường nhiên liệu nội địa có biên lãi thấp.
Giờ đây, tình thế đã đảo ngược. Dầu thay thế từ Iraq, Qatar, Angola và Brazil đang được bán với mức giá cao hơn Brent khoảng 6-20 USD mỗi thùng tùy nguồn cung và thời điểm.
"Các nhà máy lọc dầu tư nhân đang bị ép từ cả hai phía", Liao Na, nhà sáng lập kiêm CEO GL Consulting, nhận xét. Theo bà, các doanh nghiệp này vừa mất nguồn dầu chiết khấu, vừa phải cạnh tranh mua nguyên liệu với những tập đoàn lọc dầu quốc doanh.
Bất lợi của các nhà máy tư nhân còn nằm ở đầu ra. Các tập đoàn nhà nước có khả năng xuất khẩu sản phẩm lọc dầu để tận dụng biên lợi nhuận cao hơn ở thị trường quốc tế, trong khi nhiều teapot chủ yếu bán trong nước, nơi giá nhiên liệu chịu sự kiểm soát.
Tại Sơn Đông, trung tâm của ngành lọc dầu độc lập Trung Quốc, tỷ lệ sử dụng công suất đạt 54,7% trong tuần kết thúc ngày 12/11, theo GL Consulting.
Con số này đã phục hồi so với mức dưới 50% trong quý II, thời điểm nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng nhất vì chiến sự Iran, nhưng vẫn thấp hơn nhiều mức 65-75% phổ biến giai đoạn 2020-2021.
Giá dầu Brent hiện trên 90 USD/thùng, trong khi chi phí vận tải cao tiếp tục đẩy giá dầu giao ngay lên. Điều này khiến các nhà máy Trung Quốc chuyển sang chiến lược "mua đủ dùng", thay vì tích trữ. Theo số liệu hải quan, Trung Quốc nhập 399,9 triệu tấn dầu thô trong 10 tháng đầu năm, tương đương 9,6 triệu thùng mỗi ngày, giảm 15,1% so với cùng kỳ năm ngoái.
Dù dòng dầu đi ra khỏi eo biển Hormuz đã phục hồi gần mức trước chiến sự, giá nguyên liệu vẫn ở mức cao.
Dầu Basrah của Iraq trở thành một trong những lựa chọn hàng đầu. Trong vài tháng qua, loại dầu này từng có giá cao hơn Brent khoảng 10-13 USD mỗi thùng, trước khi mức chênh lệch giảm còn khoảng 6 USD khi cước vận tải hạ nhiệt.
Dầu ESPO của Nga, vốn được các nhà máy Trung Quốc ưa chuộng nhờ quãng đường vận chuyển ngắn, gần đây được định giá cao hơn Brent khoảng 22 USD mỗi thùng.
Kể từ tháng 9, các nhà máy độc lập đã mua khoảng 30-40 triệu thùng dầu Iraq, bên cạnh lượng nhỏ hơn từ Qatar, Brazil, Congo, Angola, Colombia và Canada để giao trong khoảng tháng 10 đến tháng 1.
Tuy nhiên, dầu từ Brazil và Tây Phi không phải lựa chọn lý tưởng. Hành trình dài đồng nghĩa thời gian giao dịch kéo dài, khiến doanh nghiệp khó dự đoán giá dầu và biên lợi nhuận khi hàng cập cảng.
Áp lực thể hiện rõ trong tháng 11 khi những lô dầu đắt đỏ đặt mua từ các tháng trước bắt đầu được giao. Một nguồn tin ước tính các nhà máy đang lỗ trung bình 150-200 nhân dân tệ/tấn, tương đương khoảng 3-4 USD thùng.
Dù vậy, việc chuyển sang dầu không bị trừng phạt cũng có một lợi thế. Các nhà máy có thể mua từ những hãng thương mại và nhà sản xuất lớn, qua đó dễ tiếp cận nguồn tài chính hơn vì ngân hàng không phải tiến hành thêm nhiều bước xác minh nguồn gốc hàng hóa.
Theo giới phân tích, khó khăn hiện tại chưa đủ khiến các nhà máy này đóng cửa hàng loạt. Phần lớn có thể tiếp tục hoạt động bằng cách giảm công suất và tận dụng hạn ngạch nhập khẩu.
Energy Aspects dự báo tỷ lệ sử dụng công suất của các nhà máy độc lập Sơn Đông có thể tìm được "đáy" quanh 50% từ nay đến cuối năm, nhờ dầu ngoài Iran tiếp tục cập cảng và hạn ngạch nhập khẩu còn tương đối dồi dào.
Theo Reuters
