Hội nghị NATO đem tin vui 70 tỷ euro cho Ukraine, châu Âu vẫn '9 người 10 ý' - Ông Trump chấm '12 điểm'

Hội nghị này được coi là một bước ngoặt quan trọng, đánh dấu việc tăng cường trách nhiệm quốc phòng của châu Âu, củng cố hỗ trợ tài chính và quân sự dài hạn cho Ukraine, thể hiện quyết tâm thích ứng với tình hình an ninh đang thay đổi và hình thành một chiến lược cho tương lai của liên minh NATO.

Hội nghị không đưa ra một đề xuất cụ thể nào để giải quyết cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Bối cảnh tổ chức hội nghị

Cuộc xung đột Nga - Ukraine đã bước sang năm thứ 5 và vẫn diễn ra căng thẳng, chưa có hồi kết. Trên tiền tuyến, sau các trận giao tranh ác liệt kể từ tháng 10/2025, Nga đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn thành phố chiến lược Konstatinovka, một bước ngoặt quan trọng mở đường cho quân Nga đánh chiếm các thành phố trọng điểm còn lại là Kramatorsk, Slavyansk và Druzhkivka, tiến tới làm chủ hoàn toàn Donbass.

Ngày 4/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Các cuộc điện đàm diễn ra ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO không phải ngẫu nhiên, mà là một thông điệp gửi tới các đồng minh châu Âu rằng Mỹ có thể đàm phán trực tiếp với Moscow để giải quyết xung đột, bỏ qua vai trò của châu Âu.

Các nước châu Âu, đi đầu là nhóm E3 gồm Anh, Pháp và Đức kêu gọi đối thoại trực tiếp với Nga, ủng hộ cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Ukraine Zelensky và Tổng thống Nga Putin nhằm tìm ra một giải pháp cho cuộc xung đột Nga - Ukraine. Châu Âu vẫn tiếp tục ủng hộ Ukraine tăng cường các cuộc tấn công vào sâu trong lãnh thổ Nga, cả thủ đô Moscow và thành phố St. Petersburg để gây sức ép và tạo ưu thế  trước khi bước vào cuộc đám phán có thể diễn ra với Nga, đồng thời để chứng tỏ hiệu quả viện trợ của Mỹ và châu Âu.

NATO đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức chiến lược và địa chính trị đan xen. Tổng thống Mỹ Trump đe dọa rút khỏi liên minh và có kế hoạch giảm 1/3 số quân Mỹ trong khoảng 76.000 lính hiện đang đồn trú tại châu Âu. Nội bộ NATO chia rẽ sâu sắc, đặc biệt giữa hai bờ Đại Tây Dương về giải pháp cho cuộc xung đột Nga - Ukraine, hỗ trợ cho Ukraine, cuộc xung đột Mỹ - Iran, cách thức giải quyết xung đột tại Trung Đông, áp lực lớn từ Mỹ về chia sẻ gánh nặng tài chính, tăng tỷ lệ đóng góp chi tiêu quốc phòng/GDP.

Ngày 6-13/7/2026, ngay trong thời gian Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra, Nga và Trung Quốc đã tổ chức cuộc tập trận chung mang tên "Liên kết trên biển - Joint Sea 2026" với sự tham gia của Hạm đội Thái Bình Dương Nga và Chiến khu miền Bắc Trung Quốc.

Cuộc tập trận này nhằm phô diễn các loại vũ khí mới nhất, thể hiện súc mạnh quân sự và răn đe toàn cầu, sự đoàn kết của hai cường quốc hạt nhân trước sự bành trướng ảnh hưởng của NATO, thể hiện quyết tâm thiết lập một trật tự thế giới đa cực và hình thành một kiến trúc an ninh có khả năng thách thức các liên minh do Mỹ lãnh đạo.

Kết quả hội nghị

Hội nghị đã thông qua một tuyên bố chung tái khẳng định "cam kết không lay chuyển" đối với nguyên tắc phòng thủ tập thể theo Điều 5 của Hiến chương NATO. Tuyên bố nhấn mạnh rằng một cuộc tấn công vào một trong những đồng minh được coi là một cuộc tấn công vào tất cả.

Trước việc Mỹ yêu cầu phân bổ công bằng, chia sẻ gánh nặng tài chính, các thành viên châu Âu của Liên minh đã đồng ý bắt đầu chi 5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035. Các nước châu Âu đã ký kết các hợp đồng quốc phòng và kế hoạch mua sắm với tổng trị giá khoảng 50 tỷ USD. Đây được coi là một phản ứng trực tiếp đối với lời kêu gọi của Tổng thống Mỹ Trump yêu cầu các đồng minh đảm nhận nhiều trách nhiệm tài chính và quân sự hơn.

Những thành viên tham gia hội nghị cũng cam kết mở rộng tổng năng lực sản xuất và thúc đẩy hợp tác về công nghiệp quốc phòng. Các kế hoạch bao gồm loại bỏ các rào cản trong thương mại quốc phòng giữa các đồng minh và tăng cường hợp tác với các đối tác của NATO.

Hội nghị khẳng định tiếp tục ủng hộ Ukraine trong việc bảo vệ tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời cam kết viện trợ cho Ukraine 70 tỷ euro gồm tài chính, thiết bị quân sự, huấn luyện quân đội cho năm 2026 và duy trì mức hỗ trợ tương tự vào năm 2027. Trong số này, 30 tỷ euro là các khoản vay dài hạn của EU, 40 tỷ euro còn lại nằm trong các chương trình viện trợ quân sự song phương của Canada và các quốc gia châu Âu thuộc Liên minh. Mỹ, Séc, Slovakia, Italia, Hà Lan, Đức và một số nước không tham gia đóng góp vào gói viện trợ này.

Sau cuộc họp, Tổng thống Trump cam kết Mỹ sẽ cung cấp cho Ukraine không phải tên lửa Patriot (vốn rất cần thiết để tăng cường hệ thống phòng không) mà là giấy phép sản xuất loại tên lửa này. Đây là một cách thoái thác việc cung cấp vũ khí trực tiếp cho Kyiv.

Các chuyên gia quân sự nhận định, việc sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot ở Ukraine rất khó thành công, vì đây là một công nghệ hết sức phức tạp đòi hỏi phải thiết lập các cơ sở lắp ráp và phụ thuộc vào nhiều nhà cung cấp nguyên vật liệu. Quá trình này có thể phải mất vài năm, chưa kể sự kiểm soát chặt chẽ của Mỹ đối với các quy trình công nghệ liên quan. Ngoài ra, Nga sẽ tìm cách ngăn chặn bằng việc tấn công phá hủy các cơ sở này bằng mọi cách.

Tổng thống Ukraine Zelensky được mời đến bữa tối của các nhà lãnh đạo NATO, nhưng không được phát biểu tại phiên họp toàn thể như những năm trước. Điều này có thể được hiểu là một tín hiệu cho thấy "tham vọng gia nhập Liên minh của Kyiv không được quan tâm".

Rạn nứt trong quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương vẫn không được hàn gắn

Mặc dù hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara đã thông qua kế hoạch hỗ trợ tài chính cho Ukraine 70 tỷ euro, nhưng mỗi thành viên tham gia hội nghị lại hiểu nghĩa vụ đóng góp bao số tiền này theo cách riêng và nhiều nước quyết định không đóng góp.

Mặc dù tân Thủ tướng Hungary Peter Madyar đã thay đổi nhiều chính sách trong nước, nhưng về cuộc xung đột Nga - Ukraine ông vẫn giữ quan điểm tương tự như người tiền nhiệm Victor Orban. Khi đến Ankara, ông nói với các nhà báo: "Budapest sẽ không gửi bất kỳ vũ khí hoặc quân đội nào đến Kyiv."

Ông cho rằng, đóng góp của mỗi nước vào gói viện trợ này sẽ là trên tinh thần tự nguyện, như trước đây.

"Mỗi quốc gia thành viên NATO sẽ quyết định có tham gia các biện pháp hỗ trợ này hay không. Hungary tiếp tục cung cấp cho Ukraine hỗ trợ nhân đạo toàn diện, nhưng sẽ không cung cấp vũ khí, quân đội, binh lính hoặc bất kỳ hỗ trợ quân sự nào khác", ông Madyar nói.

Tân Thủ tướng Bulgaria Rumen Radev nói rõ rằng nước này sẽ không cung cấp vũ khí cho Ukraine nữa vì bản thân Bulgaria đang thiếu vũ khí, Bulgaria chỉ có hỗ trợ về kỹ thuật và sửa chữa. Ông cũng nói rất nhiều về "cần thiết phải dùng các biện pháp ngoại giao và hòa bình, tránh leo thang xung đột với cường quốc hạt nhân lớn nhất".

Thủ tướng Séc Andrei Babis cho biết, đóng góp của Séc vào việc mua vũ khí của Mỹ cung cấp cho Ukraine trong khuôn khổ sáng kiến "Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine" (PURL) sẽ là một lần và số lượng nhỏ. Ông tuyên bố Séc sẽ không đóng góp vào gói viện trợ cho Ukraine.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Trump nói: "Greenland nên được đặt dưới sự được kiểm soát của Mỹ." Ông kêu gọi Đan Mạch nhanh chóng chuyển giao quyền quản lý Greenland cho Mỹ. Nếu Copenhagen tiếp tục giữ quan điểm của mình, Mỹ có thể sẽ "rút tất cả quân đội của mình khỏi châu Âu."

Về Tây Ban Nha, ông Trump cho biết nước này vẫn không chịu đáp ứng yêu cầu của Mỹ đưa chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. "Giao tiếp với họ chỉ là một sự lãng phí thời gian. Họ không tham gia, họ không trả tiền, tôi không muốn làm ăn với Tây Ban Nha và tôi có ý định cắt đứt quan hệ thương mại với họ", ông Trump nói.

Ông Trump cũng chỉ trích việc Madrid từ chối hỗ trợ Washington trong cuộc xung đột với Iran. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez là một trong những tiếng nói hàng đầu của phương Tây chống lại cuộc xung đột với Iran, chống cả hành động của Israel ở Dải Gaza.

Trái với quan điểm của các nước châu Âu, Tổng thống Mỹ Trump nói: "Việc giải quyết cuộc xung đột ở Ukraine gần hơn nhiều so với những gì có thể tưởng tượng. Tôi đã giải quyết tám cuộc chiến và tôi nghĩ chúng ta sẽ giải quyết vấn đề thứ chín."

Đáng lưu ý, ông Trump thừa nhận sức mạnh quân sự to lớn của Nga và không đồng ý với luận điểm của các đồng minh NATO rằng Kyiv đang nắm thế chủ động ở giai đoạn hiện tại của cuộc xung đột.

"Nga là một quốc gia vĩ đại. Nga luôn là một lực lượng quân sự vĩ đại. Tôi thực sự tin rằng Moscow sẵn sàng giải quyết cuộc xung đột với Ukraine. Tổng thống Putin muốn đạt được điều này và đó phải là một sự kết hợp tốt", ông Trump nói.

Đánh giá về Hội nghị thượng đỉnh NATO lần này, Tổng thư ký NATO Mark Rutte gọi hội nghị là "cực kỳ thành công".

Tổng thống Mỹ Trump cho hội nghị thượng đỉnh và cuộc gặp của ông với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan "điểm 10 hoặc thậm chí 12" trên thang điểm mười.

Tuy nhiên, đằng sau tuyên bố chính thức vẫn ẩn chứa những bất đồng nội bộ đáng kể chưa được giải quyết. Các nhà phân tích chính trị cho rằng, kết quả Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara có thể được mô tả như một minh chứng cho "sự thống nhất bắt buộc" trong bối cảnh những bất đồng nội bộ sâu sắc.