Hết gặp khó ở châu Á, Toyota, Honda, Mazda lại đối mặt với một 'bài kiểm tra sống còn' ở một thị trường từng 'làm mưa làm gió' một thời

Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét một chính sách công nghiệp mới có thể tạo ra bước ngoặt lớn đối với thị trường xe điện và xe hybrid tại châu Âu, đồng thời gây áp lực trực tiếp lên các hãng ô tô Nhật Bản vốn phụ thuộc mạnh vào mô hình xuất khẩu.

Theo dự thảo Đạo luật Thúc đẩy Công nghiệp do EU công bố hồi tháng 3, chỉ những mẫu xe điện và hybrid được lắp ráp trong phạm vi EU mới đủ điều kiện nhận trợ cấp. Quy định này cũng sẽ áp dụng đối với các chương trình mua sắm công liên quan đến phương tiện xanh.

Động thái trên ngay lập tức vấp phải phản ứng mạnh từ phía Nhật Bản và các nhà sản xuất ô tô lớn. Hôm thứ 6, liên minh hơn 100 doanh nghiệp Nhật Bản đã đồng loạt kêu gọi EU xem xét lại quy định về tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu.

Trong số các doanh nghiệp phản đối có Toyota Motor. Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Ryosei Akazawa cũng trực tiếp nêu vấn đề này trong cuộc đàm phán kinh tế cấp cao với EU, bày tỏ lo ngại rằng các mẫu xe điện sản xuất tại Nhật có thể bị loại khỏi danh sách được hỗ trợ.

Trước khi dự thảo được công bố, phía Nhật Bản đã nhiều lần vận động hành lang nhằm yêu cầu EU đối xử bình đẳng với hàng hóa nhập khẩu từ Nhật, đồng thời đề nghị được công nhận là “đối tác đáng tin cậy”, do 2 bên đã ký kết thỏa thuận đối tác kinh tế.

Tuy nhiên, EU cho thấy lập trường khá rõ ràng khi muốn thúc đẩy chuỗi cung ứng công nghệ xanh ngay trong nội khối. Ngoài yêu cầu lắp ráp cuối cùng tại châu Âu, dự thảo còn đặt ra điều kiện đối với các linh kiện cốt lõi như pin và vật liệu pin phải được sản xuất trong EU.

Giới phân tích cho rằng đây sẽ là thách thức rất lớn đối với các hãng xe nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Nhật Bản vốn đang đẩy mạnh chiến lược xuất khẩu từ châu Á thay vì duy trì sản xuất tại châu Âu do chi phí vận hành cao.

Theo thống kê năm 2025, các hãng xe Nhật đã bán khoảng 1,67 triệu xe tại 31 quốc gia lớn ở châu Âu. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều tập đoàn dần thu hẹp quy mô sản xuất trong EU để tối ưu chi phí.

Toyota Motor hiện sở hữu các nhà máy tại France, Czech Republic, Poland và Portugal. Ngoài ra, hãng còn có cơ sở sản xuất lớn tại United Kingdom và Turkey.

Đáng chú ý, Toyota hiện sản xuất xe hybrid cắm điện tại Thổ Nhĩ Kỳ để cung ứng cho thị trường châu Âu. Tuy nhiên, ngay cả các nhà máy nằm ngoài EU nhưng thuộc nhóm “đối tác thân cận” như Anh hay Thổ Nhĩ Kỳ vẫn có nguy cơ không được hưởng ưu đãi nếu quy định mới được thông qua.

Theo kế hoạch hiện tại, Toyota phải đến năm 2028 mới bắt đầu sản xuất xe điện trong EU, với nhà máy đầu tiên đặt tại Cộng hòa Séc.

Các hãng xe Nhật khác cũng đối mặt áp lực tương tự. Suzuki Motor có nhà máy tại Hungary nhưng phần lớn xe điện bán tại châu Âu lại nhập khẩu từ India. Nissan Motor hiện sản xuất mẫu Nissan Leaf tại Sunderland, miền bắc nước Anh.

Trong khi đó, Honda Motor và Mazda Motor đã dừng hoạt động sản xuất tại châu Âu để chuyển sang xuất khẩu. Mitsubishi Motors hiện bán xe điện tại EU thông qua nguồn cung từ Renault Group, nhưng các mẫu hybrid cắm điện vẫn được nhập khẩu trực tiếp từ Nhật Bản.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo mới còn siết điều kiện đối với xe doanh nghiệp và xe cho thuê, nhóm này chiếm khoảng 60% lượng đăng ký xe mới tại châu Âu. Điều này có thể tạo tác động lớn hơn nhiều so với các chính sách trợ giá tiêu dùng thông thường.

Hội đồng Doanh nghiệp Nhật Bản tại châu Âu mới đây đã gửi kiến nghị chính thức tới Ủy ban châu Âu (EC), đề nghị nới lỏng quy định và cho phép các mẫu xe lắp ráp ngoài EU vẫn được tiếp cận ưu đãi.

Dự luật dự kiến hoàn thiện vào cuối năm nay. Nếu được thông qua, các quốc gia thành viên EU sẽ bắt đầu quá trình nội luật hóa, mở ra nguy cơ tái cấu trúc lớn đối với chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu.