Theo báo Mỹ Axios, dẫn lời hai quan chức Mỹ nắm rõ chiến dịch, Washington đã âm thầm thiết lập một “hành lang vận tải” qua luồng phía Nam của eo biển Hormuz, chạy dọc bờ biển Oman. Hoạt động này được triển khai trong nhiều tuần qua và mỗi đêm có khoảng 15-20 tàu chở dầu được tổ chức di chuyển theo các khung giờ định trước.
Mỹ tổ chức từng đoàn tàu qua Hormuz
Theo mô tả của các quan chức Mỹ, lực lượng phụ trách chiến dịch lập danh sách những tàu chở dầu đã nhận hàng và chuẩn bị rời Vịnh Ba Tư, đồng thời bố trí các tàu chở dầu rỗng từ Biển Ả Rập đi vào vùng Vịnh để nhận dầu tại các cảng của UAE, Bahrain và Kuwait.
Các tàu được chia thành từng nhóm, di chuyển theo những khung giờ được định sẵn. Quân đội Mỹ hướng dẫn các phương tiện đi qua luồng phía Nam và phối hợp với các đối tác trong khu vực.
Một lực lượng đặc nhiệm điều phối chiến dịch từ Fort Bragg, Bắc Carolina. Trên không, máy bay chiến đấu Mỹ được triển khai để bảo vệ các đoàn tàu trước nguy cơ bị UAV và tên lửa hành trình của Iran tập kích.
Một quan chức Mỹ tuyên bố với Axios rằng Washington đã “kiểm soát” luồng phía Nam của Hormuz trong khoảng hai tháng và cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) không còn kiểm soát được tuyến hàng hải này.
Khoảng 10 triệu thùng dầu/ngày đang được đưa ra thị trường?
Theo các nguồn tin Mỹ, lượng dầu đi qua hành lang mới hiện đã đạt khoảng 10 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng một nửa lưu lượng trước chiến tranh.
Nếu con số này chính xác, đây sẽ là một thành công đáng kể của Washington trong việc hạn chế tác động của cuộc xung đột lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Tuy nhiên, đây cũng là chi tiết cần được nhìn nhận thận trọng.
Reuters ngày 19/8 dẫn dữ liệu Kpler cho biết chỉ có 6 tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày 18/8, giảm từ 9 tàu một ngày trước đó và thấp hơn mức trung bình gần đây khoảng 11 tàu/ngày. Reuters cũng cho biết hoạt động vận chuyển qua eo biển vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, trong khi nhiều hãng tàu lớn tiếp tục tránh khu vực nguy hiểm.
Trước đó, Reuters ghi nhận vào cuối tuần 15-16/8 chỉ có 5 tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày thứ Bảy và không có tàu nào được ghi nhận vào Chủ nhật, trong khi trước khi chiến tranh nổ ra, lưu lượng có thời điểm vượt 130 lượt tàu/ngày.
Điều này cho thấy tuyên bố về 10 triệu thùng/ngày của phía Mỹ hiện chưa hoàn toàn phù hợp với những dữ liệu hàng hải công khai được Reuters dẫn lại. Tuy nhiên, chính Reuters cũng lưu ý thống kê này không thể phản ánh đầy đủ hoạt động hàng hải, bởi một số tàu đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS/transponder) để tránh bị phát hiện. Do đó, số tàu thực tế đi qua eo biển có thể cao hơn số liệu theo dõi công khai.
Vì sao Mỹ có thể mở được tuyến phía Nam?
Các quan chức Mỹ cho rằng chiến dịch này trở nên khả thi sau một chiến dịch quân sự kéo dài khoảng hai tuần của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), trong đó hệ thống radar và năng lực giám sát hàng hải của Iran bị suy giảm.
Theo nguồn tin của Axios, khả năng quan sát của Iran tại luồng phía Nam hiện bị hạn chế, khiến lực lượng Iran phải dựa vào một số trạm radar được khôi phục cùng các xuồng cao tốc làm nhiệm vụ quan sát.
Washington cho rằng Iran vì thế thường phải phóng UAV và tên lửa hành trình theo hướng dự đoán các tàu có thể xuất hiện.
Một số tàu vẫn bị tấn công, nhưng phía Mỹ tuyên bố nhiều cuộc tập kích đã bị đánh chặn. Riêng đầu tuần này, quân đội Mỹ cho biết đã bắn hạ 8 UAV và 2 tên lửa hành trình của Iran.
Hormuz vẫn chưa thực sự “mở cửa”
Dù Tổng thống Donald Trump tuyên bố “một lượng dầu khổng lồ” đang đi qua Hormuz, Iran vẫn khẳng định eo biển chưa được mở lại theo cách Washington mô tả. Một số tàu vẫn đi qua, trong đó có những tàu sử dụng tuyến phía Iran và những tàu được cho là đi theo tuyến phía Oman. Nhưng hoạt động vận tải vẫn thấp hơn rất nhiều so với trước chiến tranh.
Reuters ngày 19/8 cho biết lưu lượng tàu qua Hormuz vẫn giảm mạnh và tình trạng bất định tiếp tục gây áp lực lên thị trường dầu mỏ. Trong khi đó, hai hãng vận tải dầu lớn của Trung Quốc đã ngừng hoạt động qua Hormuz và Bab el-Mandeb từ cuối tháng 7, chuyển sang các phương án vận chuyển và sang mạn ngoài vùng nguy hiểm.
Reuters cũng cho biết Saudi Arabia mới chỉ bắt đầu khôi phục một phần hoạt động bốc dầu tại các cảng nằm trong khu vực Hormuz, trong khi nhiều hãng tàu lớn vẫn hạn chế hoặc tạm dừng đi qua tuyến đường này.
Sáng 21/8, giá dầu Brent đã tăng lên 93,62 USD/thùng, còn WTI lên 86,83 USD/thùng, mức cao nhất kể từ cuối tháng 7, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị và gián đoạn nguồn cung vẫn đè nặng lên thị trường.
Trước đó, UAE cũng cáo buộc Iran tấn công các tàu chở dầu của nước này khi đang di chuyển qua Hormuz, cho thấy nguy cơ đối với tàu thương mại vẫn rất lớn.
“Hành lang dầu” có thể làm thay đổi thế cờ?
Nếu hoạt động mà Axios tiết lộ thực sự duy trì được hàng triệu thùng dầu mỗi ngày, Washington sẽ đạt được hai mục tiêu cùng lúc: giảm tác động của việc Hormuz bị phong tỏa đối với thị trường năng lượng và chứng minh rằng Iran không thể hoàn toàn kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.
Nhưng chiến dịch cũng tiềm ẩn rủi ro leo thang. Việc Mỹ công khai tổ chức các đoàn tàu đi qua một tuyến mà Iran tuyên bố kiểm soát có thể khiến Tehran gia tăng các cuộc tấn công nhằm chứng minh khả năng phong tỏa của mình.
Đặc biệt, sự chênh lệch giữa tuyên bố của Mỹ về 10 triệu thùng dầu/ngày và dữ liệu giao thông hàng hải được Reuters công bố cho thấy quy mô thực tế của chiến dịch vẫn cần được kiểm chứng độc lập.
Eo biển Hormuz vì thế tiếp tục là một trong những “điểm nghẽn” nguy hiểm nhất của kinh tế thế giới: chỉ cần hoạt động vận tải tại đây bị gián đoạn sâu hơn, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà còn có thể lan sang chi phí vận tải, nhiên liệu, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu.
