Gạo Việt Nam vừa làm một điều chưa từng có trên thế giới

Ngành lúa gạo Việt Nam đang ghi nhận một bước chuyển đáng chú ý trong tiến trình gắn sản xuất nông nghiệp với mục tiêu giảm phát thải khi 71.000 tấn gạo đã được chứng nhận theo nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Thông tin do Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) công bố cho thấy những nỗ lực ban đầu của Việt Nam trong việc tái định vị chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng bền vững hơn.

Các giống lúa được cấp chứng nhận chủ yếu thuộc nhóm chất lượng cao như OM18, Đài Thơm 8, ĐS1, ST25, cùng các giống lúa Nhật (Hana, Akita, Koshi) do Agrimex-Kitoku phát triển. Việc mở rộng sang nhóm giống ngoại nhập cho thấy doanh nghiệp Việt đang chủ động nhắm đến phân khúc thị trường cao cấp, nơi các tiêu chuẩn môi trường và phát thải ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Chứng nhận này là trọng tâm của chương trình 1 triệu hecta - sáng kiến do Chính phủ hỗ trợ nhằm phát triển một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long vào năm 2030. Nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được xây dựng trên cơ sở truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải. VIETRISA cấp chứng nhận cho các sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật của chương trình, với quá trình thẩm định do chính quyền địa phương hoặc các tổ chức quốc tế được công nhận thực hiện.

Gạo được chứng nhận phải xác định rõ khu vực sản xuất, giống lúa và mùa vụ, đồng thời tuân thủ các quy trình canh tác ít phát thải như quản lý nước hợp lý, giảm sử dụng phân bón hóa học và hạn chế đốt rơm rạ sau thu hoạch. Những yêu cầu này nhằm giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt là methane trong sản xuất lúa gạo.

Theo đại diện VIETRISA, đến nay hiệp hội đã cấp giấy chứng nhận sử dụng nhãn hiệu cho 8 doanh nghiệp với tổng diện tích canh tác khoảng 18.000 ha. Các doanh nghiệp này hiện đang xuất khẩu khoảng 70.000 tấn gạo phát thải thấp trong tổng số khoảng 400 doanh nghiệp xuất khẩu gạo trên cả nước.

VIETRISA cho biết Việt Nam hiện là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai sản xuất và xuất khẩu gạo phát thải thấp theo khuôn khổ chứng nhận quốc gia. Dù số lượng doanh nghiệp tham gia còn hạn chế, hoạt động xuất khẩu này được xem là bước đi ban đầu trong việc tích hợp yếu tố phát thải vào thương mại nông nghiệp một cách có hệ thống.

Đối với các nhà nhập khẩu và nhà đầu tư quốc tế, chứng nhận phát thải thấp mang lại tín hiệu đáng tin cậy hơn so với các tuyên bố môi trường mang tính tự nguyện, bởi các chỉ số phát thải gắn trực tiếp với thực hành canh tác có thể truy vết, thay vì dựa vào các cơ chế bù trừ carbon.