Dự án được xem là trọng tâm trong tham vọng biến nước này thành “siêu cường năng lượng”, đồng thời giảm sự phụ thuộc kéo dài vào thị trường Mỹ.
Thủ tướng Mark Carney cho biết tỉnh Alberta đã trình đề xuất dự án lên Văn phòng Các dự án lớn của chính phủ liên bang. Tuyến ống dài hơn 1.000 km dự kiến nối khu vực khai thác dầu tại Alberta với bờ biển phía tây tỉnh British Columbia, hướng tới khởi công vào tháng 9/2027.
“Canada đang có cơ hội chỉ xuất hiện một lần trong đời, cơ hội sẽ quyết định tương lai của chúng ta”, ông Carney phát biểu tại Calgary hôm 2/7.
Theo Thủ tướng Canada, phần lớn tuyến đường dự kiến đi theo hành lang của hệ thống Trans Mountain hiện hữu đến bờ Thái Bình Dương. Tập đoàn nhà nước Trans Mountain sẽ tham gia xây dựng với sự hỗ trợ của Pembina Pipeline, một trong những doanh nghiệp vận hành hạ tầng năng lượng lớn tại Canada.
Ông Carney gọi đường ống này là “cánh cửa dẫn tới những thị trường tăng trưởng nhanh nhất thế giới”. Khi hoàn thành, dự án có thể mở rộng đáng kể khả năng đưa dầu từ vùng đất liền Alberta tới cảng biển, sau đó vận chuyển bằng tàu sang Trung Quốc và các khách hàng châu Á khác.
Kế hoạch được thúc đẩy trong bối cảnh Canada muốn giảm rủi ro từ việc phụ thuộc quá lớn vào Mỹ. Khoảng 3/4 hàng hóa và dịch vụ của nước này được bán sang thị trường láng giềng. Riêng dầu thô, gần như toàn bộ lượng xuất khẩu lâu nay được chuyển tới Mỹ.
Canada hiện cung cấp khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 60% lượng dầu nhập khẩu của Mỹ. Sự phụ thuộc này khiến Ottawa dễ tổn thương trước các thay đổi về thuế quan, thương mại và chính sách năng lượng từ Washington.
Rủi ro càng rõ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp thuế 100% lên hàng hóa Canada và nhiều lần đề cập việc nước láng giềng phía bắc nên trở thành “bang thứ 51” của Mỹ. Ông Trump tuần này cũng chưa đồng ý cho phép gia hạn dài hạn Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada, thỏa thuận thương mại được ký trong nhiệm kỳ đầu của ông.
Trước sức ép đó, ông Carney cam kết tăng gấp đôi hoạt động thương mại với các thị trường ngoài Mỹ. Chính phủ Canada cho rằng các dự án năng lượng và hạ tầng công bố ngày 2/7 có thể kích hoạt hơn 200 tỷ CAD (141 tỷ USD) vốn đầu tư trực tiếp mới.
Ngoài đường ống dầu, Ottawa muốn tăng hơn 3 lần sản lượng khí tự nhiên hóa lỏng bằng việc phát triển 5 nhà ga LNG trong thập niên tới. Chính phủ cũng dự kiến chi 10 tỷ CAD nâng cấp cảng Vancouver, cửa ngõ thương mại quan trọng nối Canada với châu Á.
Thủ hiến Alberta Danielle Smith muốn tăng gấp đôi sản lượng dầu của tỉnh và hoàn thành đường ống vào năm 2035. Bà cho rằng dự án có thể tạo ra hàng tỷ USD doanh thu trong nhiều thập kỷ, đồng thời là công trình mang lợi ích quốc gia vì giúp dầu Alberta tiếp cận thị trường toàn cầu.
Phần lớn dầu Canada xuất sang Mỹ được khai thác từ các mỏ cát dầu giàu bitumen ở miền bắc Alberta. Khu vực này nắm giữ trữ lượng dầu lớn thứ ba thế giới, song quá trình khai thác và xử lý gây lượng phát thải cao hơn dầu truyền thống.
Tuyến ống mới được đề xuất sau khi dự án mở rộng Trans Mountain đi vào vận hành tháng 5/2024. Công trình này mất một thập niên xây dựng, nhiều lần trì hoãn và có tổng chi phí khoảng 34 tỷ CAD. Việc mở rộng đã giúp Canada nâng xuất khẩu dầu khí lên mức kỷ lục và lần đầu đưa được lượng lớn dầu Alberta trực tiếp tới các thị trường ngoài Mỹ.
Dữ liệu thương mại của chính phủ Canada cho thấy sau khi Trans Mountain mở rộng, phần lớn dầu Alberta vận chuyển bằng đường biển tới các thị trường ngoài Mỹ được bán sang Trung Quốc. Điều này củng cố lập luận rằng châu Á có thể trở thành đầu ra đáng kể cho dầu thô Canada nếu nước này tiếp tục tăng công suất vận chuyển ra Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, dự án vẫn đối mặt với nhiều trở ngại. Ông Carney cho biết Ottawa sẽ duy trì lệnh cấm tàu chở dầu tại khu vực bờ biển phía bắc British Columbia, quy định được các cộng đồng bản địa và tổ chức môi trường vận động bảo vệ nhằm giảm nguy cơ tràn dầu. Vì vậy, tuyến ống sẽ phải chủ yếu bám theo hành lang Trans Mountain tới khu vực phía nam tỉnh này.
Marilyn Slett, lãnh đạo được bầu của cộng đồng Heiltsuk tại bờ biển trung tâm British Columbia, hoan nghênh việc giữ nguyên lệnh cấm. Bà nói tàu chở dầu sẽ không bao giờ nằm trong tầm nhìn về một vùng bờ biển phía bắc khỏe mạnh, năng suất và bền vững.
Ngành dầu khí Canada nhìn chung tích cực với thông báo mới, nhưng tiếp tục phàn nàn rằng các quy định môi trường và chính sách thuế hiện nay làm giảm sức cạnh tranh, cản trở dòng vốn vào các dự án lớn.
Ông Carney gần đây cũng tìm cách tách chính phủ của mình khỏi chính sách dưới thời cựu thủ tướng Justin Trudeau, vốn áp đặt nhiều hạn chế hơn với các công ty dầu khí. Dù từng là đặc phái viên khí hậu của Liên Hợp Quốc, ông Carney thừa nhận việc thúc đẩy nhiên liệu hóa thạch để đối phó căng thẳng thương mại với Mỹ có thể khiến phát thải của Canada tăng.
Theo FT
.jpg "Sự trở lại của đại gia dầu khí lớn nhất thế giới: Đánh đổi 13.000 nhân sự lấy sản lượng kỷ lục 4 thập kỷ, cổ phiếu phi mã hơn 100% chỉ sau 5 năm")
.jpg "265 tỷ USD 'bốc hơi' khỏi thị trường, nhà đầu tư tháo chạy khỏi loạt quỹ sừng sỏ: Khủng hoảng tín dụng tư nhân rúng động giới tài chính toàn cầu")
