Căng thẳng thậm chí lan ra ngoài lĩnh vực kinh tế. Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu các bản đồ của Mỹ đổi tên hồ Ontario, một trong Ngũ Đại Hồ nằm giữa hai nước, thành "Lake America".
Mỹ và Canada đều là thành viên sáng lập NATO từ năm 1949, đã là đồng minh quân sự suốt 77 năm. Tuy nhiên, quan hệ giữa 2 nước liên tục xuất hiện bất đồng về thương mại, an ninh và nhiều vấn đề khác kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025.
Một trong những quyết định đầu tiên trong nhiệm kỳ hai của ông là áp thuế với hàng hóa từ Canada và Mexico, hai đối tác còn lại trong Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Đáng chú ý, chính ông Trump từng ký USMCA trong nhiệm kỳ đầu và gọi đây là "thỏa thuận tốt nhất chúng ta từng đạt được".
Canada cho rằng những mức thuế mới vi phạm USMCA và đáp trả bằng thuế đối với hàng Mỹ, trong đó có thép, nhôm và ôtô.
Ngày 22/8, chính quyền Trump áp thuế 50% đối với một loạt sản phẩm Canada dựa trên Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, một điều khoản chưa từng được sử dụng trước đây.
Quy định này trao cho tổng thống quyền áp thuế đối với những quốc gia bị cho là phân biệt đối xử với thương mại Mỹ.
Khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada xuất sang Mỹ mỗi năm bị ảnh hưởng, tương đương 5% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này sang thị trường láng giềng. Danh sách gồm mỹ phẩm, bia, áo khoác mùa đông, củ hoa tulip, đồ nội thất bằng gỗ và sản phẩm bê tông.
Tuy nhiên, Washington không đưa những nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng nhất vào danh sách, như dầu, kali và khoáng sản thiết yếu.
Canada hiện là nguồn cung dầu thô và sản phẩm dầu mỏ nước ngoài lớn nhất cho Mỹ, với hơn 4 triệu thùng mỗi ngày. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc lẫn nhau khiến Washington khó có thể áp thuế đồng loạt mà không gây tổn hại cho chính nền kinh tế Mỹ.
Ottawa nhanh chóng đáp trả. Từ ngày 8/9, chính phủ Thủ tướng Mark Carney áp mức thuế 15-50% đối với hàng trăm sản phẩm Mỹ, với tổng giá trị hàng hóa chịu tác động tương đương gói thuế của Washington.
Một số sản phẩm thép và nhôm Mỹ vốn chịu thuế 25% nay tăng lên 50%. Sữa, đồ nội thất, gậy golf, đồ dùng nhà bếp, máy chơi game, điện thoại thông minh và nhiều sản phẩm điện tử của Mỹ cũng chịu mức 50%. Các thiết bị gia dụng chịu thuế khoảng 25%.
Tổng cộng, vòng trả đũa của Ottawa ảnh hưởng tới lượng hàng hóa tương đương khoảng 6% xuất khẩu của Mỹ sang Canada.
Điều đáng chú ý là chỉ vài tuần trước, hai bên từng tiến rất gần một thỏa thuận tạm thời.
Trong tuần bắt đầu từ ngày 17/8, Washington và Ottawa thảo luận kế hoạch giảm thuế đối với thép và nhôm Canada từ 50% xuống 25%, đồng thời hạ thuế ôtô sản xuất tại Canada và gỗ xẻ mềm.
Đổi lại, Ottawa sẽ rút các biện pháp trả đũa, bao gồm lệnh cấm bán lẻ rượu vang và rượu mạnh Mỹ tại phần lớn các tỉnh.
Song, cuộc đàm phán đã đổ vỡ vào ngày 21/8. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington sẵn sàng giảm thuế ôtô từ 25% xuống 15%, nhưng chỉ áp dụng cho xe con và xe tải nhẹ.
Canada không chấp nhận điều kiện này vì các nhà máy tại Ontario của General Motors và Ford sản xuất cả xe tải hạng nặng, đồng nghĩa hàng nghìn việc làm có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Bất đồng còn vượt khỏi lĩnh vực thuế quan. Thủ tướng Carney cho biết Nhà Trắng muốn Canada nới các quy định yêu cầu nền tảng trực tuyến thúc đẩy nội dung Canada và tiếng Pháp. Ottawa coi yêu cầu này là vấn đề liên quan chủ quyền và bản sắc văn hóa quốc gia.
Xét về kinh tế, Canada được đánh giá dễ tổn thương hơn nếu xung đột tiếp tục leo thang do quy mô nhỏ hơn và phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể chịu tác động nặng nhất. Với một số công ty, mức thuế 50% gần như đồng nghĩa bị loại khỏi thị trường Mỹ.
Các nhà kinh tế từng trao đổi với chính phủ Canada đánh giá thiệt hại hiện tại vẫn có thể kiểm soát, song một số cho biết sẽ phải hạ dự báo tăng trưởng nếu mức thuế cao được duy trì.
Nguy cơ leo thang vẫn còn lớn. Sau khi áp thuế mới, ông Trump cảnh báo lãnh đạo Canada nên "đi đúng hướng", nếu không hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn.
Washington cũng được cho là đang cân nhắc thêm các biện pháp thương mại sau khi Ottawa trả đũa. Tổng thống Mỹ từng đe dọa nâng thuế ôtô Canada lên 50% và ngăn máy bay phản lực tư nhân của Bombardier tiếp cận thị trường Mỹ.
Khả năng 2 bên sớm trở lại bàn đàm phán hiện khá thấp. Giới chức Canada cho rằng các cuộc thương lượng khó được nối lại trước bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ vào tháng 11.
Ông Carney đã công bố gói hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và tuyên bố chính phủ sẽ đồng hành với những ngành chịu ảnh hưởng "lâu nhất có thể", thậm chí vượt quá nhiệm kỳ hiện tại của chính quyền Trump.
Theo Financial Post
.png "Tòa tháp cao gấp 3 lần Landmark 72 xây thần tốc tới tầng 113, vốn đầu tư 31.000 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào năm 2028")
.png "DNP Water thoái toàn bộ vốn tại cụm cấp nước Bình Thuận, hé mở kế hoạch IPO")
