Theo thỏa thuận mới giữa chính quyền lâm thời Venezuela và North American Blue Energy Partners (NABEP), công ty tư nhân này được trao quyền khai thác trong 100 năm đối với 17 mỏ dầu có tổng trữ lượng đã được chứng minh khoảng 65 tỷ thùng. Con số tương đương hơn 1/5 trữ lượng dầu khổng lồ của Venezuela.
Một số mỏ trong danh sách trước đây do doanh nghiệp Trung Quốc và Nga vận hành. Giáo sư Cui Shoujun, Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định hoạt động phát triển dầu mỏ tại Venezuela đang ngày càng nằm dưới ảnh hưởng của Mỹ và khả năng Bắc Kinh thu hồi các khoản nợ sẽ giảm xuống.
Venezuela từng là quốc gia nhận nhiều vốn vay được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ nhất tại Mỹ Latin.
Theo AidData, từ năm 2000 đến 2023, Trung Quốc cam kết hơn 105 tỷ USD khoản vay cho Venezuela, trong đó khoảng 95 tỷ USD có cơ chế hoàn trả gắn với dầu mỏ.
Mô hình này về cơ bản là "tiền trước, trả bằng dầu sau". Các ngân hàng chính sách Trung Quốc cấp vốn cho Caracas, trong khi tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA phải bán một lượng dầu nhất định cho doanh nghiệp Trung Quốc. Tiền bán dầu được chuyển vào tài khoản do ngân hàng Trung Quốc kiểm soát để thanh toán gốc và lãi.
Bắc Kinh đã gần như ngừng cấp các khoản vay lớn mới cho Venezuela trong những năm gần đây, nhưng nước này được ước tính vẫn còn nợ Trung Quốc hơn 10 tỷ USD.
Thỏa thuận dầu mới có thể khiến quá trình thu hồi số tiền này trở nên khó khăn hơn nếu sản lượng tại các mỏ từng phục vụ những hợp đồng liên quan tới Trung Quốc chuyển sang các kênh mới.
Cấu trúc của thỏa thuận cũng cho thấy mức độ can thiệp đáng kể của Washington.
Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ được trao 35% cổ phần tại công ty mẹ của NABEP. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ có quyền mua 20% sản lượng từ các mỏ NABEP vận hành với giá thành sản xuất.
Washington còn được quyền ưu tiên mua 80% sản lượng còn lại trong những trường hợp nhất định.
Nhà Trắng cho biết nhiều mỏ được chuyển sang NABEP trước đây nằm dưới sự kiểm soát hoặc vận hành của các doanh nghiệp Nga và Trung Quốc.
Venezuela hiện có khoảng 303 tỷ thùng dầu đã được chứng minh, tương đương khoảng 17% trữ lượng toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều năm thiếu đầu tư, trừng phạt và cơ sở hạ tầng xuống cấp khiến sản lượng thực tế thấp hơn đáng kể so với tiềm năng.
Tác động đối với Trung Quốc còn nằm ở phương thức thanh toán.
Dylan Loh, phó giáo sư tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, cho rằng thỏa thuận là một đòn trực tiếp vào những mạng lưới thương mại ngoài USD mà Bắc Kinh đã xây dựng.
Trong những năm Venezuela chịu trừng phạt, các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc từng mua dầu Venezuela thông qua những kênh thanh toán không sử dụng USD. Một phần giao dịch dầu cũng góp phần thúc đẩy tham vọng mở rộng sử dụng nhân dân tệ trong thương mại năng lượng, hay còn gọi là "petroyuan".
Nếu dầu Venezuela ngày càng được hướng sang thị trường Mỹ và giao dịch trở lại bằng USD, động lực phát triển mạng lưới này tại Mỹ Latin có thể suy yếu.
Với các nhà máy lọc dầu độc lập Trung Quốc, thay đổi tại Venezuela diễn ra vào thời điểm đặc biệt khó khăn.
Những doanh nghiệp này từ lâu dựa nhiều vào dầu bị trừng phạt từ Venezuela, Iran và Nga do giá thường thấp hơn dầu trên thị trường quốc tế. Khoản chiết khấu giúp họ duy trì biên lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh cao.
Song, nguồn cung Iran đang bị thu hẹp bởi các biện pháp phong tỏa của Mỹ, trong khi cạnh tranh mua dầu Nga ngày càng gay gắt. Việc mất thêm một nguồn dầu nặng giá thấp từ Venezuela có thể buộc các nhà lọc dầu tư nhân tìm nguyên liệu đắt hơn trên thị trường mở.
Erica Downs, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định các diễn biến ở Venezuela cùng xung đột Iran nhìn chung đều bất lợi đối với nhóm nhà máy này.
Trong số các tập đoàn nhà nước Trung Quốc, China National Petroleum Corporation (CNPC) được cho là có nhiều lợi ích liên quan nhất do từng tham gia liên doanh với PDVSA, trong đó một phần dầu khai thác được sử dụng để phục vụ nghĩa vụ trả nợ.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc sau đó tuyên bố các quyền và lợi ích hợp pháp của nước này tại Venezuela cần được bảo vệ.
Dòng chảy dầu Venezuela cũng đã thay đổi rõ rệt. Trong tháng 8, khoảng một nửa trong tổng số 1,1 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày của Venezuela được chuyển tới Mỹ, phần còn lại chủ yếu hướng tới Ấn Độ và Caribbean. Trung Quốc, từng là khách hàng lớn nhất, không nhận lô hàng nào trong vài tháng gần đây.
Theo giới phân tích, tác động lâu dài của thỏa thuận có thể vượt ra ngoài ngành dầu khí. Các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong năng lượng, khai khoáng và hạ tầng tại Mỹ Latin có thể thận trọng hơn với những khoản đầu tư lớn, đặc biệt tại các tài sản chiến lược.
Theo SCMP
.png "Dòng tiền chực chờ đổ vào thị trường sau nghỉ lễ, một \"thế lực\" âm thầm gom loạt cổ phiếu")
