Đề xuất tiêu chí mới để sắp xếp thôn, tổ dân phố trên cả nước

Mới đây, Bộ Nội vụ vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách, trong đó đề xuất tiêu chí mới để sắp xếp, tinh gọn thôn, tổ dân phố phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, đồng thời đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động ở cơ sở. Hiện dự thảo đang được Bộ Tư pháp thẩm định.

Theo Bộ Nội vụ, thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW và các quy định của pháp luật hiện hành, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố thời gian qua đã đạt kết quả quan trọng, giảm từ 136.824 đơn vị năm 2015 xuống còn 89.574 năm 2025 (giảm 47.250 thôn, tổ dân phố, tương đương 34,53%,). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí về quy mô số hộ gia đình theo quy định hiện hành và không đồng đều giữa các vùng, miền.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2025, bình quân số thôn, tổ dân phố trên mỗi đơn vị hành chính cấp xã tăng lên nhiều (từ khoảng 9 thôn, tổ dân phố/01 cấp xã lên khoảng 27 thôn, tổ dân phố/01 cấp xã). Cụ thể, từ 89.574 thôn, tổ dân phố/10.035 đơn vị hành chính cấp xã lên 89.574 thôn, tổ dân phố/3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Điều này làm tăng số lượng đầu mối và tạo áp lực quản lý lớn đối với chính quyền cấp xã; đồng thời quy định hiện hành chưa được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hiện nay

Bộ Nội vụ cho biết, dự thảo cơ bản kế thừa các quy định hiện hành về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới để phù hợp với thực tiễn.

Cụ thể: Thôn, tổ dân phố được tổ chức tại xã, phường và đặc khu. Thôn được tổ chức ở xã, tổ dân phố được tổ chức ở phường; phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định việc tổ chức loại hình thôn, tổ dân phố ở đặc khu để phù hợp với đặc điểm đô thị, nông thôn của từng đặc khu; tiếp tục khẳng định thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và tổ chức để Nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ được chính quyền cấp xã giao.

Dự thảo bổ sung yêu cầu bảo đảm cơ cấu tổ chức tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với quy mô dân cư và yêu cầu quản lý của chính quyền cấp xã; phân định rõ nhiệm vụ hỗ trợ quản lý nhà nước với nhiệm vụ tự quản của cộng đồng dân cư.

Việc tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố cũng được yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Đồng thời, hoạt động của thôn, tổ dân phố phải phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác Mặt trận, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ chức tự quản trên địa bàn; gắn với hoạt động của chi bộ đảng nhằm phát huy vai trò của người dân trong quản lý cộng đồng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định cụ thể tiêu chí quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng, miền sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Cụ thể, tại Hà Nội và TPHCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 700 hộ trở lên.

Tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, thôn có từ 150 hộ trở lên, tổ dân phố từ 300 hộ trở lên.

Vùng Đồng bằng sông Hồng quy định thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ; vùng Bắc Trung Bộ lần lượt là 350 hộ và 450 hộ.

Đối với vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, thôn phải có từ 350 hộ trở lên, tổ dân phố từ 500 hộ trở lên. Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, tiêu chí được điều chỉnh thấp hơn với thôn từ 300 hộ và tổ dân phố từ 450 hộ.

Tại vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.

Ngoài tiêu chí về quy mô hộ gia đình, dự thảo còn yêu cầu thôn, tổ dân phố phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Đồng thời, UBND cấp tỉnh được giao quy định quy mô phù hợp đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, địa hình chia cắt phức tạp hoặc có yếu tố đặc thù khác.

Dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định nhằm xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn để đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho công tác quản lý ở cơ sở.

Trong đó có các trường hợp chuyển đổi thôn thành tổ dân phố khi thành lập phường; ghép khu dân cư mới hình thành vào thôn, tổ dân phố hiện có khi chưa đủ điều kiện thành lập mới; chuyển giao quản lý đối với các thôn, tổ dân phố xâm canh, xâm cư.

Về trình tự, thủ tục, dự thảo kế thừa quy trình hiện hành nhưng điều chỉnh để phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án; tổ chức lấy ý kiến nhân dân bằng hình thức phù hợp; tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố.

Đối với những nơi không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND cấp xã sẽ xây dựng đề án và quyết định theo thẩm quyền.

Trước đó, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.

Theo chỉ đạo, Bộ Nội vụ được giao hoàn thiện các nội dung Đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố, tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố theo đúng chỉ đạo của Chính phủ để ban hành trước ngày 26/5/2026.