Cuba đang đối mặt một khó khăn mới trong cuộc khủng hoảng năng lượng: nhiên liệu máy bay (Jet A-1) gần như cạn, buộc nhà chức trách phải phát đi cảnh báo tới các hãng hàng không quốc tế về khả năng không thể tiếp nhiên liệu tại sân bay chính ở Havana trong thời gian tới. Nguồn tin chính phủ Cuba thông báo với các hãng bay rằng họ không còn khả năng tiếp nhiên liệu tại sân bay Jose Marti (Havana) trong khoảng một tháng, làm dấy lên nguy cơ giảm chuyến, hủy chuyến hoặc phải bay vòng để “đổ xăng” ở nước thứ ba.

Diễn biến này đến vào đúng thời điểm mùa cao điểm đi lại của khách Bắc Mỹ và châu Âu tới Caribe. Theo đó, việc cạn nhiên liệu hàng không có thể khiến Cuba mất một phần dịch vụ bay “tối quan trọng” vốn đem lại dòng khách du lịch và ngoại tệ cho nền kinh tế đang thiếu hụt nghiêm trọng nguồn thu.

Vì sao Jet A-1 “đứt nguồn”?

Nguyên nhân của sự thiếu hụt nhiên liệu này được cho là do Washington gia tăng sức ép nhằm chặn dòng dầu tới đảo quốc, trong đó có dầu từ Venezuela, khiến chi phí vận tải – thực phẩm leo thang.

Financial Times cho biết Cuba không nhận được dầu kể từ ngày 9/1, buộc chính phủ phải xoay xở bằng các biện pháp khẩn cấp, đồng thời tuyên bố sẵn sàng đối thoại với Mỹ trong bối cảnh thiếu năng lượng ảnh hưởng đến giao thông, y tế, giáo dục và du lịch.

Reuters cũng đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mexico sẽ dừng gửi dầu sang Cuba (Mexico là nguồn cung quan trọng của Havana), dù phía Mexico và bối cảnh thực thi vẫn có nhiều chi tiết cần theo dõi. Dù vậy, chỉ riêng rủi ro gián đoạn nguồn dầu đã đủ làm thị trường nhiên liệu trong nước thêm căng thẳng, kéo theo Jet A-1 trở thành mặt hàng “thiếu trước”.

Hệ lụy kinh tế: du lịch, ngoại tệ và chuỗi cung ứng

Cuba phụ thuộc lớn vào du lịch để có ngoại tệ nhập khẩu hàng hóa thiết yếu. Khi các hãng bay phải cân nhắc giảm tần suất hoặc thay đổi kế hoạch khai thác vì không thể tiếp nhiên liệu tại Havana, công suất vận chuyển khách quốc tế có nguy cơ sụt giảm, tác động trực tiếp tới khách sạn, dịch vụ lữ hành, hàng không nội địa và nguồn thu ngân sách.

Reuters cho biết chính phủ Cuba đã chuẩn bị kế hoạch phân bổ – tiết giảm nhiên liệu, ưu tiên cho các dịch vụ thiết yếu như y tế, nước sạch, nông nghiệp, giáo dục và quốc phòng; đồng thời vẫn cố gắng giữ nhiên liệu cho các ngành tạo ngoại tệ như du lịch và xuất khẩu (ví dụ xì gà). Tuy nhiên, khi “tổng cung” giảm mạnh, việc ưu tiên cũng đồng nghĩa với cắt giảm ở những khu vực còn lại, khiến nền kinh tế thêm rủi ro đình trệ.

Các hãng bay sẽ ứng phó thế nào?

Trong kịch bản Cuba không thể cung ứng Jet A-1 tại Havana trong nhiều tuần, các hãng bay quốc tế có thể mang thêm nhiên liệu từ điểm xuất phát (nhưng giới hạn bởi tải trọng), giảm tải hành khách/hàng hóa, hoặc dừng kỹ thuật tại sân bay khác để tiếp nhiên liệu. Phương án nào cũng làm tăng chi phí khai thác và kéo dài hành trình, khiến một số đường bay trở nên kém hiệu quả về thương mại.