Tổng Giám đốc OCBS: Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi mua bán cổ phiếu, mà phải là "hạ tầng vốn" của nền kinh tế

Ba chuyển dịch khi thị trường vốn trưởng thành

Trao đổi trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show) trên VTV8, ông Nguyễn Đức Quân Tùng, Tổng Giám đốc, Công ty CP Chứng khoán OCBS cho rằng phát triển thị trường vốn không chỉ là một định hướng đúng, mà là điều kiện gần như bắt buộc nếu Việt Nam muốn bước vào giai đoạn tăng trưởng cao hơn và bền vững hơn. 

Theo ông Tùng, trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam phụ thuộc khá lớn vào tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng không thể một mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.

Ông cho rằng cần phân định rõ vai trò của hai kênh dẫn vốn. Trong đó, ngân hàng tiếp tục thực hiện tốt chức năng cung cấp tín dụng, còn thị trường vốn phải trở thành kênh huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp.

Với mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2030 (chưa bao gồm trái phiếu Chính phủ), quy mô nhiệm vụ được đánh giá là rất lớn. Nếu phát triển hiệu quả, thị trường vốn sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn minh bạch hơn, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và dẫn dòng vốn vào các lĩnh vực có năng suất cao như hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

"Thị trường chứng khoán không nên chỉ được nhìn như nơi mua bán cổ phiếu. Đây phải là hạ tầng huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế. Khi hạ tầng này đủ sâu, đủ minh bạch và đủ tin cậy, nó sẽ trở thành động lực quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số", ông Tùng nhấn mạnh.

Nhìn vào kinh nghiệm các thị trường phát triển hơn, ông Tùng cho rằng có ba xu hướng chuyển dịch rõ nét khi thị trường vốn đạt đến mức trưởng thành.

Thứ nhất là sự đa dạng về sản phẩm. Bên cạnh cổ phiếu và trái phiếu, thị trường sẽ xuất hiện nhiều công cụ như quỹ ETF, quỹ mở, quỹ hưu trí, sản phẩm phái sinh, tài chính xanh, tín chỉ carbon và các công cụ phòng hộ rủi ro. Mục tiêu không phải là tạo ra sản phẩm phức tạp hơn mà là giúp nhà đầu tư phân bổ vốn hiệu quả và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng cấu trúc tài chính phù hợp.

Thứ hai là sự thay đổi trong mô hình hoạt động của các trung gian tài chính. Các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và ngân hàng đầu tư sẽ chuyển từ phụ thuộc vào doanh thu giao dịch ngắn hạn sang nguồn thu bền vững hơn từ tư vấn tài chính, bảo lãnh phát hành, M&A và quản lý tài sản.

Thứ ba là tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp phát hành sẽ ngày càng cao. Muốn huy động vốn quy mô lớn, đặc biệt từ nhà đầu tư tổ chức quốc tế, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu về minh bạch, quản trị công ty, công bố thông tin song ngữ, quan hệ nhà đầu tư, thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float).

Theo ông Tùng, việc nâng hạng thị trường sẽ mở ra cơ hội lớn nhưng đồng thời cũng kéo theo mặt bằng tiêu chuẩn cao hơn. Khi nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia sâu hơn, áp lực cạnh tranh sẽ buộc doanh nghiệp, nhà đầu tư và các trung gian tài chính phải chuyên nghiệp hóa mạnh mẽ.

Công ty chứng khoán cần chuyển mình thành định chế tài chính

Theo Tổng Giám đốc OCBS, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, công ty chứng khoán không thể chỉ dừng ở vai trò cung cấp nền tảng giao dịch hay dịch vụ cho vay ký quỹ (margin).

Ông cho rằng nhu cầu của doanh nghiệp ngày càng mở rộng, từ IPO, phát hành cổ phiếu, trái phiếu, M&A, tái cấu trúc vốn đến tư vấn tài chính và tư vấn chiến lược. Trong khi đó, nhà đầu tư cũng không chỉ cần một nền tảng giao dịch mà còn cần nghiên cứu thị trường, dữ liệu, tư vấn phân bổ tài sản, các sản phẩm đầu tư phù hợp và hệ thống quản trị rủi ro.

Vì vậy, vai trò của công ty chứng khoán cần tiến gần hơn tới mô hình định chế tài chính và ngân hàng đầu tư.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, ông Tùng đánh giá đây vẫn là lực lượng rất quan trọng của thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, khi thị trường trưởng thành và phân hóa mạnh hơn, cách thức đầu tư cũng cần thay đổi.

Theo ông, nhà đầu tư cần chuyển từ tư duy "lướt sóng" sang tư duy phân bổ tài sản; từ đầu tư theo tin đồn sang đầu tư dựa trên dữ liệu, nghiên cứu và kỷ luật; đồng thời thay việc sử dụng đòn bẩy theo cảm tính bằng quản trị rủi ro có hệ thống, phù hợp với mục tiêu tài chính của từng cá nhân.

Về tác động của việc nâng hạng thị trường, ông cho rằng trong ngắn hạn, yếu tố này sẽ tạo hiệu ứng tâm lý tích cực và có thể thu hút sự quan tâm lớn hơn từ dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, các nhà đầu tư toàn cầu vẫn sẽ đánh giá Việt Nam dựa trên những yếu tố nền tảng như lãi suất, tỷ giá, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và mặt bằng định giá.

Theo ông Tùng, điều quan trọng hơn là giai đoạn sau nâng hạng. Việt Nam cần chứng minh thị trường không chỉ được nâng hạng trên danh nghĩa mà thực sự vận hành theo các chuẩn mực cao hơn thông qua tiếp tục cải cách hạ tầng, thúc đẩy IPO và niêm yết doanh nghiệp chất lượng, phát triển thị trường vốn minh bạch và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu làm được điều đó, mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2030 là tham vọng nhưng hoàn toàn có cơ sở để đạt được.