Sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng trên toàn cầu không tuyệt đối như nhiều người vẫn nghĩ. Cobalt là một ví dụ điển hình.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm 78% sản lượng cobalt tinh chế toàn cầu - kim loại quan trọng cho pin - vào năm 2024. Tuy nhiên, nước này lại thiếu năng lực khai thác trong nước đáng kể, khiến họ phụ thuộc lớn vào việc nhập khẩu nguyên liệu thô.
Sự phụ thuộc đó đã bị phơi bày khi Cộng hòa Dân chủ Congo - nguồn cung các sản phẩm cobalt trung gian lớn nhất cho các nhà chế biến Trung Quốc - áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.
Congo đã đình chỉ xuất khẩu cobalt vào tháng 2 năm ngoái và áp dụng hệ thống hạn ngạch vào tháng 10.
Các lô hàng sang Trung Quốc gần như ngừng hẳn trong quý IV năm ngoái, khiến giá nội địa tăng vọt do cuộc chạy đua tìm nguồn cung.
Cạnh tranh để giành cobalt của Congo sẽ còn nóng lên khi Mỹ tìm cách làm suy yếu sự kiểm soát của Trung Quốc đối với nguồn tài nguyên khoáng sản của quốc gia này.
Kiểm soát xuất khẩu
Congo đặt hạn ngạch xuất khẩu 18.125 tấn cho quý IV năm 2025 và 96.600 tấn cho cả năm nay, trong đó bao gồm 10% phân bổ chiến lược.
Việc chậm triển khai cơ chế mới khiến hoạt động xuất khẩu gần như tê liệt hoàn toàn trong 3 tháng cuối năm ngoái.
Theo công ty tư vấn Benchmark Mineral Intelligence (BMI), chiếc xe tải đầu tiên chở cobalt chỉ rời khỏi Congo vào tháng 1 năm nay.
Các nhà khai thác được phép chuyển hạn ngạch quý IV/2025 sang năm nay, nhưng do vận chuyển thường mất khoảng 3 tháng để tới Trung Quốc, nước này đang phải đối mặt với giai đoạn thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng.
Điểm nghẽn nguồn cung
Giá cobalt tinh chế giao dịch trên CME đã tăng từ 10 USD/pound đầu năm 2025 lên 25 USD/pound nhờ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Congo.
Nhưng đó mới chỉ là một phần câu chuyện.
Các sản phẩm trung gian như hydroxide cobalt của Congo được định giá theo hàm lượng cobalt. Mức “payable” - tỷ lệ giá kim loại được thanh toán - từng ở khoảng 55% giá kim loại vào tháng 2, nhưng nay thường xuyên được chào ở mức kỷ lục 100%.
Áp lực nguồn cung sản phẩm trung gian đã buộc người mua chuyển sang lượng cobalt kim loại dự trữ tại Sở giao dịch Thép không gỉ Vô Tích - trung tâm giao dịch cobalt hàng đầu Trung Quốc.
Hơn 3.250 tấn cobalt kim loại, tương đương 37% lượng tồn kho trên sàn, đã được rút khỏi các kho đăng ký tại Vô Tích vào cuối tháng 1.
Vấn đề của Trung Quốc là có rất ít nguồn cung thay thế cho Congo.
Nguồn chính khác là Indonesia, nơi cobalt được khai thác như sản phẩm phụ của nickel. Nhưng ngay cả khi sản lượng Indonesia tăng trong năm nay, BMI cho rằng vẫn không đủ để bù đắp khoảng trống do xuất khẩu Congo bị hạn chế.
Cạnh tranh gia tăng
Trung Quốc trước đây là nhà khai thác chi phối tại Congo, thu mua cả nguyên liệu đồng và cobalt cho các nhà máy luyện kim và tinh chế trong nước. Điều này đang thay đổi.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu cobalt là một phần trong quá trình tái cơ cấu ngành khoáng sản của Congo nhằm giúp nước này thu được nhiều lợi ích hơn từ tài nguyên thiên nhiên.
Mỹ đã hỗ trợ làm trung gian cho thỏa thuận hòa bình giữa Kinshasa và Rwanda nhằm chấm dứt xung đột ở miền đông Congo.
Thỏa thuận này mở đường cho đầu tư của Mỹ. Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ đã công bố kế hoạch vào tháng 12 nhằm góp vốn vào một liên doanh mới để tiếp thị phần sở hữu đồng và cobalt của chính phủ Congo, trong đó người mua Mỹ có quyền ưu tiên.
Trọng tâm trong chính sách của Mỹ tại Trung Phi là tuyến đường sắt mới nối Congo với cảng Lobito của Angola - hành lang chiến lược cạnh tranh với tuyến đường sắt do Trung Quốc hậu thuẫn nối tới Dar es Salaam của Tanzania.
Người mua cobalt Trung Quốc hiện không chỉ phải đối mặt với lượng nhập khẩu giảm từ Congo mà còn với sự cạnh tranh ngày càng tăng đối với nguồn khai thác còn lại.
“Gót chân Achilles”
Khai thác mỏ là “gót chân Achilles” của Trung Quốc khi nói đến việc kiểm soát chuỗi cobalt toàn cầu.
Điều này cũng đúng với nhiều khoáng sản quan trọng khác, kể cả đất hiếm.
Dù là nước khai thác đất hiếm lớn nhất thế giới, Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn tự chủ, phải nhập khẩu nguyên liệu từ nước láng giềng Myanmar để sản xuất các nguyên tố đất hiếm nặng như dysprosium và terbium.
Khi nhu cầu nguyên liệu của Trung Quốc tiếp tục tăng, nước này sẽ ngày càng phụ thuộc vào bên thứ ba trong việc cung cấp đầu vào khai thác.
Và sự phụ thuộc đó đang trở thành vấn đề ngày càng lớn - điều mà các nhà nhập khẩu cobalt Trung Quốc đang dần nhận ra.
.png "Giá vàng bất ngờ sụt giảm trong ngày vía Thần Tài")
.png "Chê 1 loại tài sản ai cũng sở hữu là ‘tệ hại về lâu dài’, Warren Buffett vẫn nắm giữ một lượng kỷ lục: Cuối cùng đầu tư vào đâu để kiếm lời dài hạn?")
