'Tôi trả 20 triệu/tháng không phải để chọn trường sang chảnh'

Người mẹ sẵn sàng chi 30 triệu và bản danh sách không có chữ "sang"

"Khi con vào cấp ba, điều lo nhất là môi trường học tập không tốt. Môi trường học tập không tốt có thể đến từ những tình huống liên quan đến bạn bè hoặc thầy cô".

Người nói câu đó là chị P.T.N.Mai, 45 tuổi, ở Bình Thạnh, TP.HCM. 

Chị Mai, có con gái sẽ thi vào lớp 10 năm sau (năm 2027), được phóng viên đặt câu hỏi qua điện thoại về hai vấn đề chính: khi con vào cấp 3, điều gì khiến chị lo lắng nhất; và, khả năng tài chính chị sẵn sàng chi trả mỗi tháng cho con mình. Các câu hỏi này nhất quán với Khảo sát về hệ giá trị và mức độ sẵn sàng chi trả học phí của phụ huynh có con vào cấp 3, tiến hành trong ba tuần của tháng sáu. 

Chị Mai cho biết, về khả năng chi trả học phí nếu lên lớp 10, điều kiện kinh tế gia đình cho phép "đầu tư" tới 20-30 triệu đồng mỗi tháng, nếu "trường đáp ứng chất lượng tương xứng".

Tuy vậy chị N.Mai nhấn mạnh "chất lượng tương xứng" với chị lại không phải là danh tiếng của trường, không phải một ngôi trường "sang chảnh" như nhiều người suy nghĩ. Chị nêu rất rõ hệ giá trị mà chị mong con mình được thụ hưởng: gần nhà là tốt nhất, cơ sở vật chất tốt, bữa ăn đảm bảo, giáo viên đồng đều, có chuyên viên tâm lý và định hướng nghề nghiệp. 

Chị Mai không phải ngoại lệ trong số những người phóng viên hỏi trực tiếp, cho thấy việc chọn trường cấp 3 hiện nay không còn là phép tính đơn giản giữa công hay tư, học phí thấp hay cao. Đằng sau mỗi mức chi là một hệ tiêu chí rất cụ thể: con có phù hợp với môi trường đó không, giáo viên có đủ quan tâm không, bạn bè có tích cực không, trường có giúp con trưởng thành về tâm lý, kỹ năng và định hướng tương lai hay không.

Hiện cư trú tại Đống Đa, Hà Nội, chị L.T.H.Mai, 49 tuổi, đang chuẩn bị cho kỳ thi năm sau của con với tâm thế của "một nhà đầu tư dài hạn". Chị cho biết sẵn sàng chi 10-20 triệu đồng mỗi tháng. Chị tin rằng "đầu tư vào giáo dục là đầu tư an toàn và hiệu quả", dù có thể phải chi đến 30% thu nhập gia đình chị cũng sẵn sàng. 

Điều chị H.Mai cần là một môi trường học tập tốt, phù hợp năng lực của con và đúng với lộ trình gia đình đã đặt ra.

Chị N.H.Thu, 34 tuổi, ở Vĩnh Tuy, Hà Nội, vừa trải qua mùa thi năm nay cùng con. Ngôi trường lý tưởng của chị là: trường công gần nhà, môi trường học tốt. Chị nói, môi trường tốt, "đáng tiền" là nơi có "môi trường học tập tốt, giáo viên quan tâm và định hướng rõ ràng nghề nghiệp cho học sinh". Mức chi phí sẵn sàng mỗi tháng chị Thu chia sẻ là 3-5 triệu đồng. 

Anh N.Đ.Anh, 47 tuổi, ở Linh Đàm, Hà Nội, cũng vừa có con thi lớp 10 mùa này. Mức chi học phí có thể của gia đình anh ở khoảng 1-3 triệu đồng mỗi tháng, và lựa chọn ưu tiên của anh là trường công có uy tín, danh tiếng. Con anh cũng đã đạt được nguyện vọng thi đợt này. 

Tuy vậy, khi được hỏi điều gì khiến anh bận tâm nhất về câu chuyện thi vào cấp ba, điều anh Đ.Anh trăn trở nhất là tác động tâm lý có thể xảy ra với những học sinh trượt tất cả các nguyện vọng, bởi nó sẽ gây ra cảm giác hụt hẫng, mất tự tin của con ở tuổi mới lớn.

Chị N.H.Linh, 38 tuổi, phường Bồ Đề, Hà Nội, cho biết mức chi tối đa chị có thể cho con học cấp ba là 5-10 triệu đồng mỗi tháng. Về tâm tư nguyện vọng, chị lo nhất là con "không phù hợp với môi trường học tập và chịu áp lực lớn dẫn đến mất động lực hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần". 

Vì vậy, chị muốn một ngôi trường không chỉ có thành tích, mà còn là nơi an toàn, truyền cảm hứng, giúp học sinh phát triển toàn diện.

Sáu mức chi học phí, chung một nỗi lo lớn nhất

Như tin đã đưa, trong khảo sát trực tuyến thực hiện trong ba tuần (từ 30/5 đến hết 20/6/2026) của chúng tôi, 1.258 phụ huynh đã đồng ý chia sẻ mức tiền mà họ sẵn sàng chi để lo cho con ăn học ở cấp sau trung học cơ sở. Chúng tôi đã chia thành sáu mức từ dưới 1 triệu đến trên 20 triệu đồng. 

Cùng với bốn câu hỏi về thang giá trị của phụ huynh, trong đó có câu hỏi về "điều gì khiến anh/chị lo lắng nhất khi con vào lớp 10", chúng tôi cũng thiết kế sáu phương án lựa chọn. Cần nhấn mạnh ở đây sáu phương án này có thể không nói hết được thực tế mọi nỗi lo lắng của phụ huynh, và người trả lời không đại diện cho toàn thể. Người trả lời chỉ chọn một phương án, xem đâu là trọng tâm ưu tiên nhất của họ. 

Theo "bản đồ" nêu trên, thấy rõ ngay lựa chọn "môi trường không lành mạnh, bạn bè không tốt" là ưu tiên sốt một, nhất quán dù các phụ huynh có ở mức thu nhập nào đi chăng nữa, dù tỷ trọng của lựa chọn này trong từng nhóm phụ huynh có nhiều/ít khác nhau so với các lựa chọn còn lại. 

Kết quả khảo sát đã phản ánh gần như chính xác nội dung phỏng vấn trực tiếp của chúng tôi với năm phụ huynh kể trên. 

Dù vậy, điều này không có nghĩa mục tiêu thi đỗ vào trường mong muốn (đạt điểm chuẩn) là không quan trọng, chỉ là, đa số phụ huynh ưu tiên vấn đề môi trường học hơn cả. 

Có một sự thật thú vị khác: trước khi tiến hành khảo sát này, một khảo sát khác ở quy mô nhỏ hơn, với gần 700 lượt người trả lời, thực hiện đầu tháng 5/2026 (tức là trước kỳ thi lớp 10 năm 2026 gần một tháng). Khảo sát có nêu ra 9 giá trị mà cha mẹ quan tâm nhất, thì khái niệm "môi trường lành mạnh" được lựa chọn nhiều thứ hai. Đứng đầu là "chất lượng dạy học" và xếp thứ ba là "học phí vừa vặn". 

Những kết quả khảo sát nêu trên cho thấy rằng, với đa số phụ huynh, các chỉ số liên quan đến kỷ luật và văn hóa học đường, đạo đức học đường... có thể là quan trọng nhất trước khi bàn đến các khía cạnh khác - khi họ chọn trường cấp ba cho con của mình. 

Điều này cũng gợi ý rằng, định hướng của ngành giáo dục không rằng ngừng nâng cao chất lượng dạy và học, thay đổi cách đánh giá và thi đua để chống bệnh thành tích, bảo đảm an toàn và văn hóa học đường... là cần thiết, đúng đắn. Những thứ "vô hình" này đặc biệt quan trọng, không kém với việc mở rộng quy mô số lượng trường để đủ chỗ học cho tất cả học sinh sau cấp trung học cơ sở.