Sau nhiều lần liên tiếp cảnh báo về các biến động tỷ giá mang tính “đầu cơ” và “một chiều”, Bộ Tài chính Nhật Bản dường như đã thực sự “nói là làm”, khi trực tiếp tung tiền can thiệp để nâng đỡ đồng yên trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng của nước này.
Đợt can thiệp đầu tiên, được cho là diễn ra vào ngày 30/4 xuất hiện ngay sau khi đồng yên suy yếu vượt ngưỡng nhạy cảm về mặt chính trị là 160 yên đổi 1 USD. Động thái này đánh dấu lần đầu tiên Nhật Bản mua yên trở lại kể từ tháng 7/2024. Theo dữ liệu của LSEG, đồng yên đã bật tăng mạnh tới 3% ngay trong ngày hôm đó.
Đến thứ tư, đồng yên tiếp tục tăng giá mạnh một lần nữa, làm dấy lên đồn đoán rằng Tokyo đã có đợt can thiệp thứ hai vào thị trường tiền tệ chỉ trong vài ngày. Đồng nội tệ Nhật Bản tăng từ mức đóng cửa 157,87 yên/USD hôm thứ ba lên tới 155,02 yên/USD, tương đương mức tăng gần 2%.
Một đồng yên mạnh lên thường sẽ bào mòn biên lợi nhuận của các nhà xuất khẩu Nhật Bản và khiến hàng hóa của họ kém cạnh tranh hơn về giá trên thị trường quốc tế. Nhưng chiều ngược lại cũng không dễ chịu hơn: Đồng yên yếu khiến chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và nguyên liệu thô, những mặt hàng mà nền kinh tế này phụ thuộc rất lớn leo thang mạnh.
Theo Reuters, Bộ Tài chính Nhật Bản có thể đã chi tới 5.480 tỷ yên (35 tỷ USD) để hỗ trợ đồng tiền vào ngày 30/4, chỉ thấp hơn đôi chút so với khoản 36,8 tỷ USD mà nước này từng bỏ ra trong đợt can thiệp tháng 7/2024.
Thông thường, giới chức sẽ không lập tức xác nhận việc can thiệp vào thị trường ngoại hối. Thay vào đó, họ thường phát đi cảnh báo trước nhằm giữ yếu tố bất ngờ để tối đa hóa tác động lên thị trường.
Các nhà phân tích nói với CNBC rằng thời điểm và quy mô tăng giá của đồng yên đều mang đậm dấu hiệu của hành động từ phía nhà chức trách.
Hirofumi Suzuki, chiến lược gia ngoại hối trưởng kiêm Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Sumitomo Mitsui Banking Corporation nhận định hôm 6/5: “Đã xuất hiện những biến động giá cho thấy dấu hiệu rất rõ của một đợt can thiệp”.
Ông cho rằng điều này cho thấy giới chức Nhật Bản quyết tâm bảo vệ đồng yên, kể cả trong kỳ nghỉ lễ.
Nikos Tzabouras, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại nền tảng giao dịch Tradu cho rằng nếu thực sự có can thiệp, thời điểm được lựa chọn là cực kỳ thuận lợi.
“Dù chưa thể xác nhận liệu hành động đó có thực sự diễn ra hay không, nhưng thời điểm này là hoàn hảo, thanh khoản thấp do thị trường Nhật đóng cửa nghỉ lễ, trong khi đồng USD cũng đang suy yếu bởi kỳ vọng mới về một thỏa thuận Mỹ - Iran. Điều đó có thể khuếch đại đáng kể hiệu quả can thiệp”.
Tuy nhiên, tần suất can thiệp dày đặc và hiệu quả thực tế của những cú ra tay này vẫn đang bị đặt dấu hỏi.
Tính tới cuối tháng 3, Nhật Bản nắm giữ 1.160 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Francis Tan, chiến lược gia trưởng khu vực châu Á của Indosuez Wealth Management ước tính nếu mỗi lần can thiệp tiêu tốn khoảng 34,5 tỷ USD, Nhật Bản về lý thuyết vẫn còn đủ nguồn lực để can thiệp thêm khoảng 32 lần nữa.
Ông nói: “Vì vậy, xét về dự trữ, đây chưa phải là vấn đề lớn. Nhật vẫn còn rất nhiều ‘đạn’”.
Tuy nhiên, chỉ vì có thể can thiệp không có nghĩa Tokyo sẽ tiếp tục làm như vậy.
Theo phân loại của International Monetary Fund (IMF), để duy trì vị thế là một nền kinh tế có tỷ giá thả nổi tự do, Nhật Bản chỉ còn dư địa cho hai lần can thiệp nữa từ nay đến tháng 11, nếu không muốn đối mặt với sự soi xét ngày càng lớn từ quốc tế.
Tuy nhiên, Atsushi Mimura, quan chức tiền tệ hàng đầu của Nhật Bản nói với báo giới hôm thứ năm rằng việc IMF xếp Nhật Bản vào nhóm có tỷ giá thả nổi không giới hạn số lần mà chính quyền được phép can thiệp vào thị trường ngoại hối.
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent được cho là sẽ gặp người đồng cấp Nhật Bản là Satsuki Katayama vào tuần tới và vấn đề tỷ giá nhiều khả năng sẽ là một nội dung trọng tâm trên bàn đàm phán.
Dù các đợt can thiệp bị nghi ngờ đã giúp đồng yên mạnh lên trong ngắn hạn, chúng không thực sự xoay chuyển được xu hướng lớn.
Sau cú bật tăng vào ngày 30/4, đồng yên lại bắt đầu suy yếu trở lại trong ba phiên giao dịch tiếp theo.
CARRY TRADE: GỐC RỄ CỦA VẤN ĐỀ
Các nhà phân tích cho rằng nguyên nhân lớn nhất khiến đồng yên yếu không nằm ở đầu cơ, mà nằm ở chênh lệch lãi suất quá lớn giữa Federal Reserve (Fed) và Bank of Japan. Điều đó đã thổi bùng chiến lược mang tên “Yên carry trade” (Giao dịch chênh lệch lãi suất bằng đồng yên).
Hiện lãi suất chính sách của Bank of Japan ở mức 0,75%, trong khi lãi suất quỹ liên bang Mỹ dao động từ 3,50% đến 3,75%, một khoảng cách lên tới 300 điểm cơ bản.
Khoảng chênh lệch này khuyến khích nhà đầu tư vay đồng yên với chi phí rẻ, sau đó đem dòng tiền đó đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn bằng USD hoặc các đồng tiền mạnh khác để ăn chênh lệch lãi suất.
Jesper Koll, Giám đốc chuyên môn tại Monex Group ở Tokyo cho biết Nhật Bản đang chứng kiến dòng vốn chảy ra “không ngừng nghỉ” từ cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức, bởi lợi suất tài sản cố định trong nước quá kém hấp dẫn.
Ông nói: “Ngân hàng Trung ương Nhật vẫn là ngân hàng trung ương lớn duy nhất còn cho phép lãi suất thực âm, trong khi nhà đầu tư trong nước hoàn toàn không chấp nhận việc đồng vốn của họ tạo ra lợi suất âm”.
Trong cuộc họp tháng 4, Bank of Japan cũng thừa nhận rằng lãi suất thực vẫn ở mức thấp đáng kể, dù lãi suất danh nghĩa đã tăng lên 0,75%.
Nếu Bank of Japan tiếp tục đứng yên với lãi suất, đồng yên nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục suy yếu, bởi thông thường một chu kỳ tăng lãi suất sẽ kéo theo sự mạnh lên của đồng nội tệ.
Carlos Casanova, kinh tế trưởng khu vực châu Á tại ngân hàng tư nhân Thụy Sĩ Union Bancaire Privée cho rằng điều này phơi bày mâu thuẫn chính sách ngày càng rõ: Một bên là sự thận trọng của Bank of Japan trong việc siết tiền tệ, bên kia là nỗ lực của Bộ Tài chính Nhật Bản nhằm ổn định đồng tiền.
Jesper Koll thì đưa ra một ví von rất thẳng: “Can thiệp tỷ giá mà không thay đổi chính sách tiền tệ trong nước chẳng khác nào chạm nhẹ vào phanh trong khi chân phải vẫn đạp chặt chân ga”.
Nhưng Bank of Japan cũng đang đứng trước thế khó riêng. Nếu tăng lãi suất để cứu đồng yên, nền kinh tế vốn đã chật vật của Nhật Bản có thể chịu thêm áp lực, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ sẽ còn tăng mạnh hơn.
Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản hiện đã lên mức cao nhất trong gần 30 năm, chạm 2,537% vào ngày 30/4.
Ông Scott Bessent, người cũng được cho là sẽ gặp Thủ tướng Sanae Takaichi trong chuyến thăm Nhật Bản trước đó từng bày tỏ quan điểm rằng Bank of Japan nên tăng lãi suất nhanh hơn.
Francis Tan của Indosuez Wealth Management cho rằng dù gây đau đớn cho nền kinh tế, Bank of Japan vẫn buộc phải tiếp tục nâng lãi suất. Thậm chí, ông cho rằng ngân hàng trung ương có thể phải chuyển sang lập trường cứng rắn hơn khi kỳ vọng lạm phát đang gia tăng.
Một khảo sát của Bank of Japan công bố hồi tháng 4 cho thấy hơn 83% người được hỏi tin rằng giá cả sẽ còn tăng sau một năm nữa.
Ở chiều ngược lại, kinh tế Nhật Bản chỉ vừa thoát hiểm khỏi suy thoái kỹ thuật trong quý cuối năm 2025, khi tăng trưởng được điều chỉnh lên 0,3% theo quý và 1,3% so với cùng kỳ năm trước, một con số đủ để tránh suy thoái, nhưng chưa đủ mạnh để khiến giới hoạch định chính sách yên tâm.
.jpg "ABBank chơi lớn: Sinh nhật ngân hàng, cơn mưa quà tặng cho khách")
