Cà phê Việt Nam trên tiến trình trở thành "Di sản sống chung của nhân loại"

Cùng với nền tảng Robusta đặc trưng, kết hợp tri thức trồng, chế biến cà phê gắn với thực hành bản địa được trao truyền trong cộng đồng và bản sắc văn hóa Tây Nguyên kết hợp những sáng tạo mới từ Việt Nam để góp phần mở rộng giá trị văn hóa, tinh thần cà phê theo những cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với bối cảnh thế giới, cà phê Việt Nam đang từng bước xác lập vị thế trên bản đồ cà phê toàn cầu.

Cà phê thúc đẩy đối thoại liên văn hóa – gắn kết cộng đồng toàn cầu

Xuyên suốt Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới với chủ đề "Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại" vừa diễn ra vào ngày 17 – 19.4.2026 tại Bảo tàng Thế giới cà phê ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, qua các góc nhìn đa chiều, giàu chuyên môn và thực tiễn từ lãnh đạo các cơ quan ban ngành Trung ương và địa phương tỉnh Đắk Lắk, các Đại sứ, tổng lãnh sự, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia trong và ngoài nước đều có cùng nhìn nhận: cà phê không chỉ như một sản phẩm nông nghiệp hay một ngành kinh tế, mà như một "di sản sống" – nơi giao thoa của lịch sử, văn hóa, thương mại và gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần, tương tác xã hội của các nền văn minh nhân loại. 

Ông Hasan Barit, Phó Trưởng phái đoàn Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam chia sẻ vai trò cà phê như "không gian giao lưu xã hội và trao đổi tri thức" tại Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới.

Trong phần tham luận "Từ Đế chế Ottoman đến hiện đại: Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong hành trình phát triển của cà phê thế giới", ông Hasan Barit, Phó Trưởng phái đoàn, Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam đã chia sẻ hành trình lịch sử dài của cây cà phê từ Ethiopia đến Yemen lan tỏa đến thế giới Hồi giáo và phát triển rực rỡ trong Đế chế Ottoman. Đó không chỉ là sự di chuyển của một loài cây mà còn là hành trình lan tỏa ra toàn cầu thông qua các đế chế, hoạt động thương mại và giao lưu văn hóa. Các quán cà phê tại Istanbul trở thành "không gian sôi động của giao lưu xã hội và trao đổi tri thức", nơi con người gặp gỡ, tranh luận và chia sẻ ý tưởng.

Hành trình này tiếp tục lan sang châu Âu, đến các thành phố lớn như Venice, London hay Paris. Tại đây, quán cà phê được ví như "trường học của những người trí tuệ", góp phần nuôi dưỡng tư duy khai sáng và thúc đẩy phát triển xã hội hiện đại. Từ góc nhìn Trung Đông, ông Saadi Salama - Đại sứ Palestine tại Việt Nam gọi cà phê là "một ký ức văn hóa ở dạng lỏng", "nơi mỗi tách cà phê là một nghi thức mang chiều sâu văn minh".

Trong bài tham luận "Từ Sáng tạo đến Kết Nối: Nước Ý và ngôn ngữ toàn cầu của Espresso", ông Renzo Moro - Trưởng bộ phận Nông nghiệp, Đại diện Đại sứ quán Ý tại Việt Nam cho rằng sự ra đời của espresso không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà là bước chuyển hóa cà phê thành một "ngôn ngữ văn hóa toàn cầu". Những thực hành như "caffè sospeso" - trả cho mình và trả trước một tách cà phê cho người lạ - là biểu hiệu "tinh thần sẻ chia" của cà phê trong xã hội.

Ông Renzo Moro, Trưởng bộ phận Nông nghiệp, Đại diện Đại sứ quán Ý tại Việt Nam nhận định cà phê không chỉ là thức uống đơn thuần mà còn là "ngôn ngữ văn hóa toàn cầu".

Chia sẻ mô hình thực hành nông nghiệp bền vững, tại diễn đàn, bà Camila Polo Florez, Đại sứ Colombia tại Việt Nam giới thiệu về "Cảnh quan văn hóa cà phê Colombia" - nơi canh tác, môi sinh và đời sống cộng đồng hòa quyện, được UNESCO công nhận là di sản thế giới. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, quốc gia này đang thúc đẩy nông nghiệp bền vững, ứng dụng AI, phân bón hữu cơ và tái sử dụng tài nguyên nhằm bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao giá trị cà phê. 

Đối thoại về chủ đề chuỗi giá trị và trách nhiệm trong ngành cà phê, Hoa hậu Bảo Ngọc, đại diện thế hệ trẻ, đã chia sẻ tham luận "Hệ sinh thái cà phê trong tiến trình chuyển đổi xanh toàn cầu", nhấn mạnh trước áp lực biến đổi khí hậu, ngành cà phê cần chuyển từ mô hình tuyến tính sang hệ sinh thái tuần hoàn và phát triển xanh. Theo đó, sản xuất cà phê không chỉ dừng ở năng suất mà gắn với công nghệ, minh bạch chuỗi giá trị, tận dụng phụ phẩm và bảo vệ môi trường, đồng thời đặt người nông dân ở vị trí trung tâm.  

Từ những góc nhìn lịch sử, văn hóa, tiêu dùng đến phát triển bền vững, Diễn đàn đã cùng làm rõ nhìn nhận cà phê không chỉ là một sản phẩm tiêu dùng, mà là một thiết chế văn hóa – xã hội đặc biệt, có khả năng kết nối con người, cộng đồng và các nền văn minh, mang lại đa giá trị từ kinh tế, văn hóa, xã hội và phát triển bền vững.

"Thức tỉnh" Robusta Việt Nam và tầm nhìn "di sản sống chung của nhân loại"

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang từng bước định hình cách tiếp cận cà phê – không chỉ dựa trên sản lượng hay xuất khẩu, mà chuyển dịch sang "giá trị văn hóa, tri thức và chiều sâu bản sắc".

Không chỉ là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới, Việt Nam hội tụ những điều kiện đặc thù để hình thành một hệ giá trị cà phê giàu bản sắc, có khả năng đóng góp ngày càng lớn cho tương lai ngành cà phê toàn cầu. Trong đó, Robusta Việt Nam, đặc biệt là Robusta Buôn Ma Thuột, được nhìn nhận như một biểu hiện tập trung của tính cách đất đai, khí hậu và con người Việt Nam: mạnh mẽ, kiên cường, bền bỉ; hài hòa, hòa nhập mà không hòa tan; từ sáng tạo đến tôn tạo.

Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới tại Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk quy tụ cơ quan trung ương, địa phương, các đại sứ, tổng lãnh sự, đại diện tổ chức quốc tế, và nhiều chuyên gia trao đổi thúc đẩy cà phê Việt Nam trở thành "Di sản sống chung của nhân loại".

Ở góc độ lịch sử - văn hóa, tại chương trình, Nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng, hành trình cà phê Việt Nam là sự tiếp biến qua nhiều lớp văn hóa trong lịch sử: từ khi cây cà phê được người Pháp đưa vào trồng tại Tây Nguyên, đến giai đoạn Đổi mới đã thực sự đưa hạt cà phê Việt Nam ra thế giới, mang theo cả những câu chuyện văn hóa đặc sắc và đang ngày càng được quốc tế nhìn nhận đánh giá cao. 

Ở góc độ kinh tế - xã hội, PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định hành trình phát triển của cà phê Việt Nam đã có bước chuyển "phi thường": từ xuất khẩu thô hạt cà phê robusta với giá trị thấp đến nay đã trở thành ngành hàng mang lại khoảng 9 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng. Theo ông, cà phê là "cánh cửa" để giới thiệu Việt Nam ra thế giới, "không chỉ như một quốc gia sản xuất mà còn là một nền văn hóa có chiều sâu". 

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Minh Vũ – Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh định hướng "giới thiệu tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk ra thế giới, góp phần thúc đẩy đối thoại đa văn hóa và khát vọng phát triển bền vững".

Để "Tri thức trồng, chế biến cà phê Đắk Lắk" ghi danh vào danh sách thực hành tốt bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO, các chuyên gia trong nước, quốc tế cho rằng điều cốt lõi không chỉ nằm ở sản lượng hay vị thế xuất khẩu, mà ở khả năng chuyển hóa cà phê từ một "di sản tĩnh" thành một "di sản sống" - được thực hành, sáng tạo và lan tỏa trong đời sống đương đại.

Tại diễn đàn, nhiều tham chiếu quốc tế về các thực hành tốt cũng được đưa ra. Bà Urawadee Sriphiromya, Đại sứ Vương quốc Thái Lan tại Việt Nam đã chia sẻ mô hình thực hành tốt từ Thái Lan với dự án "Doi Tung" khi cà phê trở thành công cụ chuyển đổi sinh kế, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững cho cộng đồng. Bà nhấn mạnh, "triết lý lấy con người làm trung tâm, chuỗi giá trị hoàn chỉnh, chính sách, và sự đồng hành của chính quyền với cộng đồng địa phương là những yếu tố tạo nên thành công của mô hình". 

Ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam nhận định: tương lai ngành cà phê không nằm ở việc mở rộng diện tích, mà ở khả năng nâng cao chất lượng, giá trị và tính bền vững của toàn bộ hệ sinh thái. Trong đó, người nông dân là hạt nhân, còn công nghệ, tài chính và chính sách là những đòn bẩy quan trọng.

Đoàn đại biểu quốc tế, ông Renzo Moro, Trưởng bộ phận Nông nghiệp, Đại diện Đại sứ quán Ý, ông Hasan Barit, Phó Trưởng phái đoàn Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam, bà Camila Polo Florez, Đại sứ Colombia tại Việt Nam (từ phải qua trái) tham quan Bảo tàng Thế giới cà phê - Công trình biểu tượng của thủ phủ cà phê Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk - Thành phố Cà phê của Thế giới.

Trên nền tảng đó, tầm nhìn phát triển Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk trở thành "Thành phố Cà phê của thế giới" được các đại biểu nhận định không chỉ là mục tiêu địa phương, mà là một chiến lược mang tầm quốc gia và quốc tế. Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, "Đắk Lắk không chỉ là nơi sản xuất cà phê, mà cần trở thành nơi hội tụ tinh hoa cà phê và văn hóa ở đẳng cấp có khả năng thu hút cộng đồng toàn cầu - chuyển dịch từ một vùng nguyên liệu sang một trung tâm sáng tạo, từ một điểm đến kinh tế sang một không gian văn hóa sống động". Để hiện thực hóa khát vọng này, cần có sự chung tay của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, cộng đồng và bạn bè quốc tế. 

Từ triết lý đến thực hành: Định hình cà phê Việt Nam như một "di sản sống" 

Trong tiến trình đưa cà phê Việt Nam hòa vào dòng chảy văn hóa cà phê toàn cầu với một vị thế xứng tầm, cùng sự quan tâm đồng hành của Lãnh đạo Chính phủ, địa phương, các bộ ban ngành, doanh nghiệp đang trở thành lực lượng quan trọng trong việc hiện thực hóa cách tiếp cận "cà phê như một di sản sống".

Trong đó, Trung Nguyên Legend được nhắc đến là "doanh nghiệp như một tác nhân di sản" (theo TS. Nguyễn Thị Thu Trang, trong tham luận "Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk: Tiếp cận từ góc nhìn di sản được thực hành tốt để bảo vệ và phát triển bền vững") và là thương hiệu Việt Nam tiên phong tiếp cận cà phê "không chỉ là hàng hóa, mà là câu chuyện văn hóa và thông điệp quốc gia". Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, khái niệm "cà phê tỉnh thức" của Trung Nguyên Legend không là một ý niệm trừu tượng, mà trở thành một định hướng phát triển cụ thể để "cà phê kết nối kinh tế với văn hóa, vật chất, tinh thần, cộng đồng".

Đại diện Trung Nguyên Legend chia sẻ nền tảng triết lý hình thành nên hệ sinh thái cà phê toàn diện trên ba chiều kích: vật lý, xã hội và tinh thần, góp phần lan tỏa giá trị cà phê, văn hóa cà phê Việt Nam ra toàn cầu.

Chia sẻ tại diễn đàn, đại diện Trung Nguyên Legend nhấn mạnh nền tảng triết lý xuyên suốt được khởi nguồn từ tư tưởng của Nhà sáng lập, Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ: "Cà phê là báu vật của Đất trời, là Di sản của Nhân loại, là Giải pháp cho Tương lai". Theo đó, một trục phát triển được xác lập: từ sản vật thành di sản; từ di sản tĩnh thành di sản sống; và từ di sản sống đi tới năng lực đóng góp cho tương lai của con người và thế giới.

Trên nền tảng này, doanh nghiệp đã từng bước xây dựng một hệ sinh thái cà phê toàn diện, nơi cà phê được hiện diện trong cả ba chiều kích: vật lý, xã hội và tinh thần. Không chỉ ở hệ sản phẩm, các không gian trải nghiệm tinh hoa 3 nền văn minh cà phê thế giới, các dự án, hoạt động văn hóa đã góp phần đưa cà phê Việt Nam trở thành một thực hành sống động trong đời sống đương đại và có sức lan tỏa mạnh mẽ ra toàn cầu. 

Đặc biệt, triết lý Cà phê Đạo - "The Tao of Coffee" đến từ Việt Nam, do Nhà sáng lập - Chủ tịch Đặng Lê Nguyên Vũ giác ngộ, sáng tạo hướng đến lối sống nhân bản và nhân văn, mở ra tương lai bền vững cho cộng đồng nhân loại đã được lan tỏa trên toàn cầu. Trung Nguyên Legend được giới truyền thông quốc tế Discovery, CNN, Bloomberg ghi nhận là biểu tượng của "The Tao of Coffee".

Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam và bà Camila Polo Florez, Đại sứ Colombia tại Việt Nam (từ phải qua trái) trải nghiệm "Thiền Cà phê" tại Làng Cà phê (Buôn Ma Thuột).

Trong khuôn khổ Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới, sáng 19/4, các đại sứ, Tổng lãnh sự quốc tế đã trải nghiệm "Thiền cà phê", một phương pháp thực hành nền tảng của Cà phê Đạo tại Làng Cà phê và có những trải nghiệm, cảm nhận đặc biệt về triết lý, văn hóa đến từ Việt Nam. Ông Renzo Moro, Trưởng bộ phận Nông nghiệp, Đại diện Đại sứ quán Ý tại Việt Nam chia sẻ cảm nhận: "Khác với phong cách thưởng thức cà phê espresso của Ý rất nhanh, ‘Thiền cà phê’ mở ra một không gian tĩnh tại, nơi năng lượng cà phê được cảm nhận từ bên trong và lan tỏa kết nối con người. Đây là một trải nghiệm tôi sẽ không bao giờ quên trong suốt cuộc đời".

Với ông Hasan Barit, Phó Trưởng phái đoàn, Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam, "trải nghiệm Thiền cà phê nhắc nhở tôi về việc quay về bên trong mình, sự biết ơn và chiêm nghiệm nội tâm". Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng "Thiền cà phê" mang lại "trải nghiệm và nhìn nhận cà phê theo một cách hoàn toàn khác biệt".

Những hoạt động tại Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới từ 17-19/4 tại Đắk Lắk góp phần mang đến trải nghiệm toàn diện về giá trị của cà phê Việt Nam từ Cà phê vật lý - Cà phê xã hội - Cà phê tinh thần, vượt ra khỏi khuôn khổ của "một sản phẩm nông nghiệp hay ngành kinh tế" để được nhìn nhận như "di sản sống" gắn với bản sắc và lối sống cộng đồng.

Trong bối cảnh thế giới đang đối diện với nhiều thách thức về kết nối xã hội và phát triển bền vững, việc định vị cà phê Việt Nam như một "di sản sống chung của nhân loại" sẽ góp phần đưa cà phê Việt Nam hướng tới trở thành một ngôn ngữ chung của hòa hợp, sáng tạo và phát triển bền vững, trở thành giải pháp cho tương lai nhân loại và là biểu tượng của bản sắc quốc gia trên toàn cầu.