Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở New Delhi cuối tuần qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã cùng chụp một bức ảnh.
Nhưng phía sau hình ảnh đoàn kết của khối 11 thành viên vẫn là những khác biệt lớn, đặc biệt về tham vọng giảm phụ thuộc vào USD.
Tuyên bố New Delhi được các lãnh đạo thông qua không đề xuất một đồng tiền BRICS chung, cũng không đặt mục tiêu thay thế USD.
Thay vào đó, các thành viên muốn tăng sử dụng nội tệ, kết nối hệ thống thanh toán và xây dựng những kênh giao dịch có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi một nước bị hạn chế tiếp cận mạng lưới tài chính do phương Tây chi phối.
Đây được giới phân tích xem là một chiến lược phòng ngừa hơn là nỗ lực thay đổi hoàn toàn trật tự tiền tệ hiện tại.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cùng giới chức New Delhi đã bác bỏ ý tưởng về một đồng tiền chung, vấn đề nhiều lần khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo BRICS.
“Hiện không có đề xuất nào về một đồng tiền BRICS”, Sudhakar Dalela, quan chức phụ trách BRICS của Ấn Độ, nói.
Theo ông, thanh toán bằng nội tệ chỉ là biện pháp thực tế nhằm giảm chi phí giao dịch song phương và bổ sung cho hệ thống thanh toán toàn cầu.
Tuyên bố New Delhi giao Nhóm công tác thanh toán BRICS tiếp tục nghiên cứu khả năng kết nối các kênh thanh toán, truyền thông tài chính và tăng sử dụng tiền tệ của các nước thành viên. Văn kiện cũng thừa nhận không tồn tại một giải pháp phù hợp cho tất cả.
Điểm đáng chú ý nằm ở mục tiêu thực sự phía sau quá trình này.
Sourabh Gupta, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Trung - Mỹ, cho rằng BRICS không hẳn muốn “phi USD hóa”, bởi phần lớn thương mại của các thành viên vẫn có thể tiếp tục được định giá bằng USD.
Điều họ muốn giảm là khả năng USD bị sử dụng như một công cụ gây sức ép.
Chẳng hạn, một giao dịch vẫn có thể được tính bằng USD nhưng thanh toán thông qua mạng lưới ngân hàng nằm ngoài phạm vi kiểm soát trực tiếp của Bộ Tài chính Mỹ. Khi đó, các bên vẫn sử dụng đồng bạc xanh làm đơn vị định giá nhưng giảm phụ thuộc vào phần hạ tầng phía sau hệ thống USD. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với Nga và Iran.
Thanh toán USD xuyên biên giới hiện phụ thuộc đáng kể vào các ngân hàng đại lý, mạng lưới nhắn tin tài chính Swift và hệ thống thanh toán có liên hệ chặt chẽ với Mỹ.
Sau năm 2022, Nga phải đối mặt với hậu quả khi nhiều ngân hàng bị loại khỏi các kênh này. Iran đã sống với những hạn chế tương tự trong thời gian dài.
Các thành viên BRICS khác chưa chịu sức ép ở mức tương tự, nhưng những biện pháp trừng phạt thứ cấp và thuế quan từ Washington khiến họ quan tâm hơn tới việc xây dựng phương án dự phòng.
Một thử nghiệm đáng chú ý là BRICS Pay, dự án do Hội đồng Kinh doanh BRICS thúc đẩy. Hệ thống hướng tới cho phép người dân thanh toán bằng nội tệ tại các quốc gia thành viên thông qua điện thoại và mã QR.
Một du khách Brazil tại Mumbai hoặc sinh viên Trung Quốc mua hàng ở Cape Town, về lý thuyết, có thể thanh toán trực tiếp mà không cần chuyển đổi qua USD hay sử dụng các mạng thẻ của Mỹ.
Tuy nhiên, BRICS Pay hiện chưa hoạt động chính thức và ngay cả khi hoàn thiện cũng khó tác động lớn tới vị thế của USD.
Sarang Shidore, Giám đốc Chương trình Global South tại Quincy Institute, cho rằng hệ thống này chủ yếu phục vụ thanh toán bán lẻ. Những giao dịch thương mại khổng lồ giữa các quốc gia, yếu tố có ảnh hưởng lớn hơn nhiều tới nhu cầu USD, vẫn nằm ngoài phạm vi của dự án.
Nỗ lực xây dựng hạ tầng mới diễn ra song song với yêu cầu cải cách những định chế tài chính hiện hữu.
Bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương BRICS kêu gọi điều chỉnh hạn ngạch tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng tiếng nói của các nền kinh tế mới nổi tại Ngân hàng Thế giới và mở rộng cơ hội lãnh đạo những tổ chức này cho ứng viên ngoài phương Tây.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, tham dự hội nghị cùng lãnh đạo WTO, WHO, Ngân hàng Phát triển Mới và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á, cũng kêu gọi cải cách hệ thống đa phương để phản ánh tương quan kinh tế và chính trị hiện nay.
Theo giới nghiên cứu Trung Quốc, BRICS đang theo đuổi chiến lược hai hướng: thúc đẩy cải cách hệ thống hiện tại, đồng thời xây dựng cơ chế thay thế đề phòng trường hợp những cải cách đó không diễn ra.
Lin Minwang, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Phúc Đán, cho rằng kinh tế BRICS còn phân mảnh và lợi ích giữa các thành viên chưa đủ thống nhất để hình thành một đồng tiền chung.
Lin nói thêm, thanh toán bằng nội tệ đang tiến triển “chậm nhưng ổn định”, song khó tạo ra tác động lớn đối với hệ thống USD trong tương lai gần.
Theo SCMP
.png "Siêu sân vận động lớn gần gấp 2 lần Mỹ Đình tái khởi động sau 2 năm dang dở: Chủ cũ trả đất cầm 20.000 tỷ đồng trả nợ, dự án vẫn cần thêm 17.000 tỷ đồng để hoàn thành")
.png "1 tàu bị bắn trúng gây cháy lớn giữa eo biển Hormuz, giá dầu lập tức nhảy vọt 2%")
