Tờ South China Morning Post (SCMP) mới đây đưa tin, Bộ Tài chính Indonesia đang chuẩn bị tiếp nhận nghĩa vụ trả nợ cho Whoosh – tuyến đường sắt cao tốc nối Jakarta và Bandung do Trung Quốc tài trợ.
Các quan chức Indonesia cho biết động thái này sẽ giúp giảm bớt áp lực tài chính cho các doanh nghiệp nhà nước chịu trách nhiệm xây dựng và vận hành tuyến đường sắt này.
Chính phủ Indonesia lập luận rằng gánh nặng nợ nần nằm trong khả năng kiểm soát sau khi khoản nợ được tái cơ cấu với thời hạn trả dần lên tới 80 năm, đòi hỏi các khoản thanh toán hàng năm khoảng 1 nghìn tỷ rupiah (56,5 triệu USD).
Tuy nhiên, kế hoạch này cũng dấy lên lo ngại rằng người đóng thuế tại Indonesia sẽ phải gánh khoản trợ cấp cho một dự án vốn đã gây áp lực nặng nề lên các doanh nghiệp nhà nước, sau khi ngân sách dự án tăng từ mức ban đầu là 6,02 tỷ USD lên khoảng 7,3 tỷ USD.
Tuyến đường sắt này kết nối thủ đô Jakarta của Indonesia với thủ phủ Bandung của tỉnh Tây Java trong vòng 45 phút, nhanh hơn nhiều so với việc di chuyển bằng ô tô vốn có thể mất tới 3 giờ đồng hồ.
Whoosh được vận hành bởi Kereta Cepat Indonesia-China (KCIC) - một liên doanh giữa một tập đoàn Trung Quốc và một liên danh doanh nghiệp nhà nước Indonesia do công ty đường sắt quốc gia Kereta Api Indonesia (KAI) dẫn đầu.
Dự án này đã gây áp lực lên tình hình tài chính của các bên tham gia phía Indonesia. Năm ngoái, ông Bobby Rasyidin - người đứng đầu KAI - đã mô tả khoản nợ của Whoosh như một "quả bom hẹn giờ".
Áp lực này thể hiện rõ qua báo cáo tài chính của Pilar Sinergi BUMN Indonesia (PSBI) – liên danh doanh nghiệp Indonesia nắm giữ 60% cổ phần của KCIC, trong khi liên danh phía Trung Quốc nắm giữ 40% còn lại.
Theo báo cáo tài chính của KAI công bố hồi tháng 6, trong sáu tháng đầu năm nay, PSBI đã ghi nhận khoản lỗ ròng 5,13 nghìn tỷ rupiah (290 triệu USD), vượt qua mức lỗ ròng cả năm là 4,99 nghìn tỷ rupiah của năm 2025. Báo cáo cũng cho thấy, tính đến ngày 30/6, nợ phải trả của PSBI đã vượt quá tài sản của công ty, trong đó KAI gánh phần nợ lớn nhất với khoảng 3 nghìn tỷ rupiah.
Đầu tháng 9, Bộ trưởng Tài chính Indonesia sắp mãn nhiệm Purbaya Yudhi Sadewa cho biết bộ của ông sẽ tiếp quản trách nhiệm về khoản nợ này từ Danantara – quỹ tài sản quốc gia của Indonesia chuyên quản lý hàng trăm doanh nghiệp nhà nước, bao gồm cả các doanh nghiệp thuộc PSBI.
"Tổng số nợ rất lớn, nhưng thời hạn trả nợ đã được kéo dài lên 80 năm nhờ quá trình tái cơ cấu. Các khoản trả góp hàng năm là 1 nghìn tỷ rupiah hoặc thấp hơn một chút", ông Purbaya chia sẻ với các phóng viên vào ngày 8/9.
Ông Purbaya cho biết khoản nợ này sẽ được quản lý bởi một đơn vị chuyên trách trực thuộc Bộ Tài chính Indonesia, nhiều khả năng là Sarana Multi Infrastruktur (SMI) - một tổ chức đầu tư tài chính về cơ sở hạ tầng - hoặc Quỹ Đầu tư Quốc gia Indonesia (INA).
Bất chấp gánh nặng nợ nần ngày càng tăng, ông Purbaya khẳng định Jakarta vẫn cam kết hợp tác với Bắc Kinh để mở rộng tuyến đường sắt đến thành phố Surabaya - thủ phủ của tỉnh Đông Java. "Tôi đã trao đổi với Bộ trưởng Tài chính Trung Quốc và các cơ quan chức năng tại đó. Họ tỏ ra quan tâm đến dự án này", ông nói.
Theo SCMP, dự án Whoosh ban đầu có ngân sách dự kiến là 6,02 tỷ USD, trong đó 75% vốn được tài trợ thông qua khoản vay từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB) với lãi suất 2%, phần còn lại do KCIC tự thu xếp. Khoản chi phí phát sinh thêm 1,2 tỷ USD sau đó đã được chi trả bằng một khoản vay bổ sung cũng từ CDB với lãi suất 3,4%.
'Tiền của người dân'
Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc chuyển giao khoản nợ từ các doanh nghiệp nhà nước (SOE) sang các tổ chức tài chính nhà nước thực chất chỉ là một sự thay đổi về mặt hạch toán, trong khi gánh nặng cuối cùng vẫn đè lên vai người dân.
Ông Muhammad Andri Perdana - Giám đốc nghiên cứu tại tổ chức tư vấn Bright Institute (Jakarta, Indonesia) - nhận định rằng việc đưa các khoản nợ này vào bảng cân đối kế toán nhà nước sẽ làm mất đi tính chất thương mại của dự án và trực tiếp gây áp lực lên ngân sách công.
"Việc chuyển giao khoản nợ của dự án Whoosh sang Bộ Tài chính có thể tạo gánh nặng cho chính phủ Indonesia", ông Muhammad nói. "Danantara mới là đơn vị nên giải quyết vấn đề này, bởi họ được giao nhiệm vụ cải thiện sức khỏe tài chính cho các doanh nghiệp nhà nước, chẳng hạn như các doanh nghiệp thuộc liên danh KCIC."
Theo ông Muhammad, việc tiếp quản khoản nợ có thể làm cạn kiệt nguồn thu ngân sách và hạn chế năng lực của SMI trong việc cấp vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia khác.
"Mặc dù có vẻ như chúng ta [Indonesia] không sử dụng ngân sách nhà nước để trả nợ, nhưng lợi nhuận của SMI hay INA – vốn dĩ phải được nộp vào ngân sách nhà nước – giờ đây sẽ bị dùng để thanh toán khoản nợ của dự án đường sắt cao tốc. Điều này tương đương với việc cắt giảm ngân sách nhà nước”, ông nói.
Ông Anthony Budiawan - Giám đốc điều hành của tổ chức tư vấn Chính sách và Kinh tế Chính trị (Indonesia) - đồng tình rằng khoản nợ của dự án Whoosh sẽ được thanh toán bằng "tiền của người dân".
Chuyên gia này cho rằng việc lựa chọn nguồn vốn từ Trung Quốc thay vì đề xuất ban đầu của Nhật Bản đã khiến dự án mất đi tính khả thi về mặt tài chính ngay từ đầu.
"Nếu chúng ta [Indonesia] chọn đề xuất của Nhật Bản vào thời điểm đó, mức lãi suất sẽ cực thấp, chỉ 0,1%. Trong khi đó, mức lãi suất từ 2% đến 3,4% của Trung Quốc đồng nghĩa với việc KCIC phải trả khoảng 2 nghìn tỷ rupiah mỗi năm chỉ riêng cho tiền lãi", ông Budiawan nói.
"Doanh thu hoạt động của KCIC trong năm 2024 chỉ vào khoảng 345 tỷ rupiah. Nếu chọn phương án của Nhật Bản, chi phí lãi vay hàng năm chỉ là 90 tỷ rupiah – một con số mà doanh thu hoàn toàn có thể chi trả được. Thay vào đó, chúng ta lại đối mặt với một khoản thâm hụt khổng lồ mà công ty không thể thanh toán nổi", ông nói thêm.
Tuy nhiên, theo Nikkei, phương án thỏa thuận do Trung Quốc đề xuất đặc biệt ở chỗ nó không yêu cầu bất kỳ đóng góp tài chính hay bảo lãnh nợ nào từ phía Indonesia.
Chuyên gia Budiawan kêu gọi chính quyền Indonesia cần thận trọng nếu quyết định triển khai kế hoạch mở rộng tuyến đường sắt cao tốc đến Surabaya.
.png "ADB nâng dự báo tăng trưởng Việt Nam lên 7,8% năm 2026")
.png "Tuyến cao tốc gần 24.000 tỷ đồng có sự góp mặt của Tập đoàn Sơn Hải và Đèo Cả nhận chỉ đạo mới")
