Khi chiếc điện thoại trở thành “người giữ trẻ”
Một đứa trẻ ngồi ngoan ngoãn hàng giờ với chiếc điện thoại trên tay từng được xem là điều khiến nhiều phụ huynh yên tâm. Không khó để bắt gặp hình ảnh trẻ em trong quán ăn, trên xe hơi hay tại các buổi họp mặt gia đình đang chăm chú lướt TikTok, YouTube Shorts hoặc Facebook Reels. Chỉ cần một cú vuốt màn hình, hàng trăm video mới sẽ xuất hiện liên tiếp.
Sự phổ biến của video ngắn đã thay đổi hoàn toàn cách trẻ em tiếp nhận nội dung số. Theo khảo sát của Pew Research Center, YouTube hiện là nền tảng được thanh thiếu niên Mỹ sử dụng nhiều nhất, với 90% người được hỏi cho biết đang sử dụng nền tảng này; 73% truy cập mỗi ngày và khoảng 15% gần như trực tuyến liên tục. TikTok đứng thứ hai với tỷ lệ sử dụng lên tới 63%.
Trong khi đó, nghiên cứu của Common Sense Media cho thấy việc xem video trực tuyến đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Tỷ lệ trẻ từ 8-12 tuổi xem video online hằng ngày đã tăng từ 24% lên 56%, còn nhóm 13-18 tuổi tăng từ 34% lên 69%.
Điều đáng chú ý là phần lớn thời gian xem không còn dành cho các chương trình thiếu nhi, phim hoạt hình hay nội dung giáo dục có cấu trúc hoàn chỉnh. Thay vào đó là các video kéo dài vài giây đến vài chục giây được thuật toán liên tục đề xuất dựa trên hành vi của người dùng.
Với trẻ em, những đoạn video ngắn mang lại cảm giác mới lạ liên tục. Mỗi cú vuốt là một bất ngờ mới. Chính cơ chế này khiến các em dễ dàng bị cuốn vào vòng lặp xem vô tận mà không nhận ra mình đã dành bao nhiêu thời gian trước màn hình.
Nếu video ngắn từng bị chỉ trích vì làm giảm khả năng tập trung, thì sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một thách thức mới: những video được sản xuất hàng loạt với nội dung gần như không có ý nghĩa.
Chỉ cần vài công cụ AI miễn phí, người dùng có thể tạo ra hàng trăm video mỗi ngày. Hình ảnh mèo biết lái máy bay, cá mập đi học, người khổng lồ ăn ô tô hay các nhân vật hoạt hình biến dạng liên tục xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội. Nhiều nội dung được tạo ra không nhằm kể một câu chuyện hay truyền tải thông tin, mà chỉ để giữ người xem ở lại càng lâu càng tốt.
Một nghiên cứu được công bố năm 2025 của tác giả André Goes Mintz và Juno Bozzi
về nội dung AI dành cho trẻ em trên YouTube cho thấy số lượng video được tạo hoàn toàn hoặc phần lớn bởi AI đang gia tăng nhanh chóng, bao gồm truyện kể, bài hát, hoạt hình và nhiều dạng giải trí khác.
Trong khi đó, trang công nghệ Tom’s Guide cảnh báo hiện tượng “AI slop”, thuật ngữ dùng để chỉ những nội dung AI chất lượng thấp, được sản xuất hàng loạt để thu hút lượt xem, đang bùng nổ trên TikTok. Trẻ em được xem là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do thuật toán liên tục đề xuất các video tương tự sau mỗi lần tương tác.
Các chuyên gia cho rằng trẻ nhỏ chưa đủ khả năng phân biệt đâu là nội dung thực tế và đâu là sản phẩm do AI tạo ra. Khi tiếp xúc liên tục với các hình ảnh phi logic, trẻ có thể hình thành thói quen tiếp nhận thông tin một cách thụ động, ít đặt câu hỏi hoặc suy nghĩ phản biện về những gì đang xem.
Một nghiên cứu được đăng tải trên trang của Đại học Cornell về hệ sinh thái video trên YouTube cũng chỉ ra rằng thuật toán thường ưu tiên những nội dung có khả năng giữ chân người xem lâu nhất thay vì những nội dung có giá trị giáo dục cao nhất.
Điều này đồng nghĩa với việc những video gây tò mò, kỳ quặc hoặc kích thích cảm xúc mạnh có cơ hội lan truyền lớn hơn các nội dung mang tính học tập và phát triển kỹ năng.
Một thực trạng đáng lo ngại
Là sinh viên ngành truyền thông tại Hà Nội, Thảo An thường xuyên theo dõi các xu hướng nội dung trên mạng xã hội. Tuy nhiên, điều khiến cô trăn trở không phải là giới trẻ mà là những đứa trẻ đang lớn lên cùng thế giới video ngắn.
An kể rằng mỗi lần cháu trai 2 tuổi sang nhà chơi, những thiết bị công nghệ gần như trở thành vật bất ly thân.
“Cháu không xem hoạt hình hay các chương trình thiếu nhi như ngày trước nữa. Cháu chỉ lướt video ngắn liên tục. Video này vừa hết là chuyển sang video khác,” An nói.
Điều khiến cô bất ngờ là nhiều video cháu xem gần như không có nội dung rõ ràng.
“Có những đoạn video tôi xem cùng cháu mà thật sự không hiểu người làm muốn truyền tải điều gì. Nhân vật xuất hiện rồi biến mất liên tục, lời thoại rất kỳ lạ, thậm chí hoàn toàn vô nghĩa. Nhưng cháu lại cười rất thích thú và xem không biết chán.”
Là người học truyền thông, An hiểu rằng các nền tảng số được thiết kế để tối đa hóa thời gian sử dụng. Tuy nhiên, cô cho rằng trẻ em là nhóm cần được bảo vệ nhiều hơn trước những tác động từ thuật toán.
“Tôi không nghĩ giải pháp là cấm hoàn toàn công nghệ. Điều quan trọng là người lớn phải biết con đang xem gì và dành thời gian đồng hành cùng trẻ. Nếu không, tuổi thơ của các em có thể bị lấp đầy bởi những nội dung được tạo ra chỉ để câu lượt xem.”
Những video AI vô nghĩa có thể chỉ kéo dài vài giây, nhưng hàng nghìn video như vậy xuất hiện mỗi ngày đang âm thầm tác động đến cách trẻ em học hỏi, ghi nhớ và tương tác với thế giới xung quanh.
Khi tuổi thơ ngày càng gắn với màn hình điện thoại và những cú lướt không hồi kết, câu hỏi đặt ra không chỉ là trẻ đang xem gì, mà còn là các em đang đánh mất điều gì trong những năm tháng quan trọng nhất của cuộc đời./
.jpg "MBS: Lịch sử cho thấy mùa World Cup không phải thời điểm vàng cho chứng khoán")
.jpg "Lotto 5/35: Khám phá hành trình 365 ngày chinh phục người chơi xổ số")
