Xuất hiện trong một buổi trò chuyện chuyên sâu mới đây, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn - Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành (CEO) Dat Bike - đã có những chia sẻ thẳng thắn về hành trình 7 năm khởi nghiệp xe máy điện tại Việt Nam. Bên cạnh những bước tiến mạnh mẽ ở mặt công nghệ, vị CEO này không ngần ngại mổ xẻ những vấp ngã xương máu trong quá trình quản trị và phân tích cơ sở cho tham vọng đưa thương hiệu Việt trở thành "nhà vô địch" tại khu vực Đông Nam Á.
Lý thuyết sách vở và bài học "đắng"
Trở về từ Thung lũng Silicon của Mỹ, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn bắt tay vào công cuộc phát triển xe máy điện tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu chinh phục các thị trường ngoại lớn. Nhìn lại giai đoạn thăng trầm của Dat Bike, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn thừa nhận bản thân từng mắc phải sai lầm mang tính hệ thống khi cố áp dụng các lý thuyết quản trị một cách máy móc.
Ở giai đoạn đầu khi Dat Bike đã đạt tới một quy mô nhất định, ông Sơn đã tham khảo sách quản trị và áp dụng kiến thức được truyền đạt. Theo lý thuyết, khi công ty tăng trưởng, người đứng đầu phải lập tức thiết lập quy trình, tuyển dụng nhân sự cấp cao và thực hiện trao quyền để giải phóng năng lực lãnh đạo.
Chính tư duy này đã đẩy doanh nghiệp vào một cái bẫy quản trị phổ biến. Dat Bike nhanh chóng lao vào làn sóng tuyển dụng, liên tục mở rộng bộ máy và xây dựng các quy trình vận hành phức tạp.
Tuy nhiên, thực tế kinh doanh lại diễn ra hoàn toàn trái ngược với bức tranh lý thuyết. Ông Sơn chia sẻ: "Tôi nhớ, lúc đó thì bán chắc chưa được 100 xe mỗi tháng. Suốt ngày tôi làm tuyển người, quy trình để quản lý con người. Trong khi đó [khi nhìn về mặt doanh số], rất lẹt đẹt, xe [bán được] không đáng bao nhiêu".
Hệ quả của việc bộ máy phình to quá nhanh trong khi đầu ra của sản phẩm chưa ổn định là sự khủng hoảng về mặt định vị. Doanh nghiệp rơi vào trạng thái lúng túng khi không biết năng lực cốt lõi của mình nằm ở đâu để tối ưu hóa giá trị. Khi dòng tiền và doanh số không thể gánh nổi bộ máy, ông Sơn buộc phải đưa ra một quyết định đau đớn: Thu gọn quy mô và cắt giảm tới một nửa lực lượng lao động.
Trong buổi trò chuyện, CEO Dat Bike cho biết: "Mở rộng nhanh, rồi khi sản phẩm bán không được thì mình lại phải rút gọn, mình phải sa thải nhân viên, mình phải giảm quy mô. Tôi nghĩ đó [ý nhắc tới quyết định mở rộng quy mô quá nhanh - PV] là một trong những sai lầm lớn nhất của tôi. Sau đó, phải sa thải 50% nhân viên cũng là lỗi tại mình."
Bước qua vấp ngã đó, tư duy làm sản phẩm và quản trị của người đứng đầu Dat Bike đã thay đổi hoàn toàn. Thay vì ưu tiên xây dựng một bộ máy bóng bẩy, doanh nghiệp quay lại tập trung tuyệt đối vào giá trị cốt lõi là chất lượng sản phẩm.
Ông Sơn đúc kết: "Thà quy trình còn lộn xộn nhưng mà cho ra được sản phẩm tốt còn đỡ hơn là ngược lại."
Hiện nay, tiêu chí tiên quyết của Dat Bike là mỗi sản phẩm ra mắt phải đạt chất lượng vượt bậc trước khi tính đến các bài toán mở rộng khác.
"Nhà vô địch Đông Nam Á"?
Bên cạnh câu chuyện quản trị nội bộ, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn cũng dành nhiều thời gian để phân tích về bức tranh vĩ mô của công cuộc chuyển dịch xanh, qua đó lý giải cho tuyên bố đưa Dat Bike trở thành "bá chủ" thế giới về xe điện hai bánh.
Để chứng minh đây không phải là một tầm nhìn viển vông, CEO Dat Bike cũng đã phân tích bối cảnh thị trường. Theo đó, Đông Nam Á hiện là thị trường xe hai bánh lớn thứ ba trên toàn cầu, chỉ đứng sau Trung Quốc và Ấn Độ. Doanh thu toàn thị trường ước tính đạt khoảng 20 đến 25 tỷ USD mỗi năm.
Dư địa khổng lồ nhưng hơn 70% thị phần tại khu vực này lại đang nằm trong tay các thương hiệu ngoại quốc, chủ yếu là các tập đoàn đến từ Nhật Bản. Khác với các thị trường như Ấn Độ hay Đài Loan vốn luôn có những "nhà vô địch nội địa" chiếm lĩnh sân nhà, Đông Nam Á đang là một khoảng trống hoàn toàn khi chưa có một đại diện nội địa nào đủ sức dẫn dắt cuộc chơi. Do đó, ông Sơn khẳng định: "Đã đến lúc Đông Nam Á cần có một nhà vô địch."
Thú vị, bối cảnh này cũng là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam bứt phá, bởi hiện có sự giao thoa của 2 xu hướng dịch chuyển lớn, biến đây trở thành giai đoạn mang tính lịch sử:
- Thứ nhất, sự dịch chuyển mạnh mẽ của chuỗi cung ứng toàn cầu: Việc các tập đoàn công nghệ lớn liên tục đặt nhà máy tại Việt Nam đã vô hình trung nâng tầm năng lực ngành sản xuất phụ trợ và chế tạo cơ khí chính xác trong nước.
- Thứ hai, làn sóng điện hóa phương tiện giao thông: Sự dịch chuyển từ xe xăng sang xe điện đang làm suy yếu trực tiếp các lợi thế cạnh tranh lâu năm về động cơ đốt trong của các hãng xe truyền thống, mở ra một vạch xuất phát mới công bằng cho tất cả các bên.
Đặc biệt, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn cho rằng đặc tính sử dụng phương tiện của người dân Đông Nam Á hoàn toàn khác biệt so với Trung Quốc. Nếu như người Trung Quốc ưa chuộng các dòng xe điện nhỏ, công suất yếu (tương đương xe dưới 50cc) thì người tiêu dùng Đông Nam Á lại yêu cầu những chiếc xe mạnh mẽ (tương đương 110cc - 150cc) để phục vụ nhu cầu chở nặng, đi xa và có khả năng chống chịu điều kiện thời tiết khắc nghiệt như ngập lụt.
Do có sự tương đồng lớn về thói quen sử dụng giữa Việt Nam với các thị trường lớn khác như Ấn Độ hay Đài Loan (Trung Quốc), Dat Bike tin rằng nếu sản phẩm của họ giải quyết tốt bài toán vận hành tại Việt Nam, họ hoàn toàn có lợi thế để bước ra quốc tế.
Vị CEO khẳng định: Nếu mình giải quyết được bài toán xe ở Đông Nam Á - nghĩa là cái xe chạy bất kể trời nắng, trời mưa, trời lụt gì cũng cũng chạy được, thì không có lý do gì mà không thể đi ra được những thị trường như Ấn Độ và Đài Loan để chiếm lĩnh luôn".
Để hiện thực hóa tham vọng này, Dat Bike vẫn kiên trì bám đuổi bài toán cốt lõi của ngành xe điện toàn cầu, đó là tối ưu hóa tỷ số giữa Khả năng vận hành / Giá thành. CEO Dat Bike bày tỏ quan điểm rằng khi năng lực vận hành (tức là quãng đường mỗi lần sạc, tốc độ, thời gian sạc) tiệm cận xe xăng và giá thành ngày càng cạnh tranh, người tiêu dùng sẽ tự động chuyển đổi sang xe điện một cách tự nhiên mà không cần phụ thuộc vào các chính sách hỗ trợ của chính phủ.
Bên cạnh hai nội dung trên, buổi chia sẻ cũng hé lộ nhiều góc nhìn thú vị về chiến lược công nghệ và bài toán hạ tầng của Dat Bike.
Đáng chú ý, ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn lần đầu tiên hé lộ về một bằng sáng chế độc quyền toàn cầu vừa được doanh nghiệp đăng ký nhằm chuẩn bị cho kế hoạch xuất ngoại. Đây là công nghệ tích hợp toàn bộ chức năng sạc vào trong bộ điều khiển và tận dụng chính động cơ để sạc ngược lại cho pin.
Sáng chế này giúp loại bỏ hoàn toàn cục sạc rời, từ đó giảm số lượng linh kiện, triệt tiêu tiếng ồn của quạt tản nhiệt, giảm giá thành sản xuất và tăng độ bền tổng thể cho chiếc xe. Đáng chú ý, đây chính là công nghệ được giới thiệu trên mẫu xe máy điện Era vừa được ra mắt.
Về vấn đề hạ tầng trạm sạc - một trong những rào cản lớn nhất của ngành xe điện hiện nay - CEO Dat Bike lại đưa ra một góc nhìn tương đối khác biệt. Ông cho rằng xe hai bánh có lợi thế tối ưu năng lượng gấp hàng chục lần ô tô nên ít phụ thuộc vào hạ tầng sạc công cộng hơn.
Chính vì thế, Dat Bike đặt ra chiến lược tập trung phát triển dung lượng pin lớn để người dùng có thể sạc tại nhà với thời gian chỉ từ 2 đến 3 tiếng và di chuyển thoải mái trong nhiều ngày. Khi số lượng người dùng đạt đến một độ nén nhất định, hạ tầng sạc tại các khu dân cư, chung cư sẽ tự động mọc lên theo quy luật cung cầu của thị trường.
.jpg "MBS: Lịch sử cho thấy mùa World Cup không phải thời điểm vàng cho chứng khoán")
.jpg "Ông Đỗ Thành Nhân hiện diện tại công ty thứ 3 sau khi tái xuất “chứng trường”: Doanh nghiệp lỗ lũy kế gần 528 tỷ, cổ phiếu 1.300 đồng và nguy cơ mất tư cách đại chúng")
