Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng vị thế trong ngành matcha toàn cầu nhờ lợi thế về diện tích trồng chè, năng lực sản xuất quy mô lớn và đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến. Năm 2025, nước này sản xuất hơn 12.000 tấn matcha, chiếm gần 70% sản lượng toàn cầu, trong khi ngành công nghiệp đạt tốc độ tăng trưởng kép 28,67% trong 5 năm.
Từ vùng trồng chè đến trung tâm sản xuất matcha
Nhiều địa phương tại Trung Quốc đang tận dụng vùng trồng chè lâu đời để phát triển ngành matcha. Vũ Di, thuộc tỉnh Chiết Giang, là một trong những khu vực tiêu biểu. Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, cùng nhu cầu ngày càng lớn đối với đồ uống và các sản phẩm chế biến từ trà, đã tạo động lực để địa phương mở rộng chuỗi giá trị của ngành chè.
Chiết Giang hiện là một trong những trung tâm sản xuất matcha lớn nhất Trung Quốc. Năm 2025, tỉnh sản xuất 8.851 tấn matcha, trị giá khoảng 1,1 tỷ NDT. Riêng quý I năm nay, xuất khẩu đạt 1.241,97 tấn, trị giá 140 triệu NDT, tăng 7,3 lần so với cùng kỳ năm trước.
Trong khi đó, tỉnh Quý Châu, cũng nổi lên như một trung tâm quan trọng. Điều kiện tự nhiên với độ cao lớn, khí hậu mát mẻ, nhiều mây và ít ánh nắng trực tiếp tạo môi trường thuận lợi cho cây chè. Năm 2025, Đồng Nhân sản xuất và bán khoảng 2.500 tấn matcha, trong đó 1.300 tấn được xuất khẩu sang 54 quốc gia và vùng lãnh thổ. Khối lượng xuất khẩu tăng gấp ba lần so với năm trước.
Làn sóng này cũng tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương. Tại Quý Châu, hơn 100.000 nông dân đang kiếm sống từ ngành trà xanh matcha, trong đó riêng Đồng Nhân đóng góp khoảng một phần năm sản lượng matcha của Trung Quốc.
Công nghệ giúp Trung Quốc tăng tốc
Một trong những lợi thế quan trọng của Trung Quốc là khả năng sản xuất matcha với quy mô lớn. Các doanh nghiệp đang đầu tư vào máy nghiền siêu mịn, nghiền bi nhiệt độ thấp và máy nghiền khí nén để đáp ứng yêu cầu khắt khe về độ mịn.
Tại GuiTea, một nhà sản xuất lớn ở Quý Châu, các dây chuyền nghiền mới có thể tạo ra matcha với độ mịn 1.200-1.300 mesh, trong khi kho lạnh thông minh có sức chứa 5.000 tấn giúp bảo quản nguyên liệu và kiểm soát chất lượng. Doanh nghiệp cũng đã đăng ký hơn 40 bằng sáng chế và hợp tác với các viện nghiên cứu để phát triển công nghệ sản xuất.
Chi phí thiết bị cũng là một lợi thế. Máy móc chế biến matcha do một doanh nghiệp tại Đồng Nhân sản xuất có giá thấp hơn khoảng 40% so với thiết bị nhập khẩu, giúp nhiều vùng trồng chè dễ dàng tham gia vào ngành.
Bên cạnh đó, Trung Quốc đang xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng để đáp ứng thị trường quốc tế. Tại Chiết Giang, các vùng trồng chè ứng dụng công nghệ Internet vạn vật, trạm quan trắc thời tiết và các thiết bị thông minh để theo dõi cây trồng, sâu bệnh và quá trình thu hoạch.
Nhật Bản hưởng lợi từ cơn sốt matcha nhưng gặp bài toán nguồn cung
Trong khi Trung Quốc đẩy mạnh sản xuất, Nhật Bản - quốc gia có truyền thống matcha lâu đời - lại đang phải đối mặt với tình trạng nhu cầu vượt nguồn cung.
Tại Uji, Kyoto, nơi nổi tiếng với matcha cao cấp, giá một số sản phẩm đã tăng lên gấp 3-5 lần so với 5 năm trước. Quy trình sản xuất matcha thượng hạng vẫn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công: lá tencha được che bóng trong 20-40 ngày, chỉ vụ thu hoạch đầu tiên vào mùa xuân được lựa chọn cho sản phẩm cao cấp, sau đó lá được hấp, sấy, loại bỏ cuống và nghiền bằng cối đá. Mỗi máy chỉ tạo ra khoảng 40 gram matcha mỗi giờ.
Nhu cầu toàn cầu tăng mạnh đã giúp ngành matcha Nhật Bản hồi sinh. Năm 2025, xuất khẩu trà xanh của Nhật Bản, bao gồm matcha, đạt kỷ lục hơn 12.600 tấn, tăng 43% so với năm trước. Sản lượng tencha cũng tăng gấp ba trong một thập kỷ, lên hơn 6.200 tấn.
Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn gặp khó khăn về nhân lực và đất canh tác. Tại Uji, những người hái trà ngày càng lớn tuổi, trong khi việc tìm người kế nghiệp không dễ dàng. Ở Shizuoka, nhiều nông dân cũng chuyển từ trồng sencha sang tencha để tận dụng nhu cầu matcha tăng cao.
Trung Quốc có lợi thế về quy mô, Nhật Bản giữ lợi thế về nguồn gốc
Sự khác biệt giữa hai nước nằm một phần ở phân khúc thị trường. Matcha Nhật Bản, đặc biệt từ những vùng nổi tiếng như Uji, gắn với lịch sử, văn hóa và nguồn gốc xuất xứ nên thường có giá cao. Trong khi đó, các nhà sản xuất Trung Quốc tập trung mạnh vào matcha dùng trong đồ uống và thực phẩm - phân khúc có nhu cầu lớn nhưng không nhất thiết đòi hỏi chất lượng cao cấp nhất.
Một số nhà nhập khẩu tại Mỹ và Anh đánh giá matcha Trung Quốc có chất lượng tốt, nhưng vẫn ưu tiên sản phẩm Nhật Bản vì khả năng truy xuất nguồn gốc và lịch sử sản xuất lâu đời. Điều này cho thấy nguồn gốc xuất xứ vẫn là yếu tố quan trọng trong phân khúc cao cấp.
Nhật Bản cũng đang tăng cường bảo vệ thương hiệu khi đăng ký “Nihon Cha” - “trà Nhật Bản” - làm tên gọi được bảo hộ cho trà được trồng và chế biến tại nước này.
Dù vậy, với lợi thế về đất trồng, nguồn nhân lực, công nghệ và năng lực mở rộng sản xuất, Trung Quốc đang trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng matcha toàn cầu. Một số chuyên gia trong ngành cho rằng quy mô sản xuất của Trung Quốc có thể tạo ra bước ngoặt lớn, đặc biệt khi nhu cầu matcha trên thế giới tiếp tục tăng.
Theo CNA, People’s Daily
