Cuộc chiến với Iran và việc đóng cửa tuyến đường thủy trọng yếu này - nơi gần 1/5 lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua trước khi xung đột nổ ra - đã khiến sản lượng của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sụt giảm mạnh và làm dịch chuyển trung tâm của ngành năng lượng ra khỏi Trung Đông.
Các lựa chọn của Riyadh nhằm đối phó với những thay đổi này hiện khá hạn chế.
Hiện vẫn chưa rõ khi nào eo biển sẽ mở cửa trở lại hoặc tình hình thực tế sẽ như thế nào vào thời điểm đó. Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định lưu lượng giao thông qua tuyến đường thủy này nên trở lại mức bình thường trước chiến tranh, Iran quyết tâm duy trì một mức độ kiểm soát nhất định, cho thấy quá trình khôi phục sẽ diễn ra thận trọng, nhiều tranh cãi và đầy gập ghềnh.
Tuy nhiên, giữa những bất ổn đó, có một kết quả gần như chắc chắn: Saudi Arabia, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Iraq và Iran đều sẽ tìm cách tối đa hóa xuất khẩu dầu để bù đắp những khoảng trống ngân sách khổng lồ do chiến tranh gây ra.
Theo tính toán của ROI, việc mất khoảng 13 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày từ Trung Đông - tương đương khoảng 13% nguồn cung toàn cầu - kể từ khi chiến tranh bùng nổ vào ngày 28/2 đã khiến khu vực thất thu hơn 80 tỷ USD.
Thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng, bao gồm nhà máy lọc dầu, kho chứa, tàu chở dầu và các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), lên tới hàng chục tỷ USD.
Động lực để nhanh chóng nối lại xuất khẩu sẽ rất lớn, nhất là khi nhu cầu bị dồn nén từ các quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn, đặc biệt ở châu Á.
Trong thời gian xung đột, các chính phủ và nhà máy lọc dầu châu Á đã cắt giảm mạnh mức tiêu thụ và sử dụng lượng hàng tồn kho dự trữ. Nhiều bên được cho là sẽ muốn nhanh chóng tái xây dựng lượng dự trữ này.
Tuy nhiên, cung và cầu khó có thể phục hồi đồng bộ.
Trước hết, các nhà sản xuất Trung Đông có thể cần nhiều tháng để khôi phục phần lớn trong khoảng 11 triệu thùng/ngày sản lượng đã phải ngừng khai thác. Ngoài ra, vẫn chưa rõ bao nhiêu nhu cầu đã thực sự bị phá hủy và bao nhiêu chỉ đơn thuần bị trì hoãn.
Nếu cộng thêm những lo ngại địa chính trị còn kéo dài, kết quả nhiều khả năng sẽ là một quá trình phục hồi không đồng đều, lúc tăng lúc giảm, gây áp lực lên chuỗi cung ứng và tạo thêm biến động cho giá dầu.
Trong lịch sử, những điều kiện như vậy thường phát huy thế mạnh của OPEC. Nhóm này cùng các đồng minh, bao gồm Nga, nhiều lần can thiệp để ổn định thị trường trong các cuộc khủng hoảng trước đây bằng cách điều chỉnh sản lượng. Một ví dụ điển hình là đại dịch COVID-19, khi các đợt cắt giảm và tăng sản lượng phối hợp đã giúp định hướng giá dầu vượt qua những biến động cực đoan.
Tuy nhiên, lần này liên minh sản xuất dầu dường như kém khả năng đảm nhận vai trò đó hơn nhiều.
OPEC bị tổn thương nghiêm trọng
Cuộc chiến đã khiến OPEC suy yếu và phân mảnh. Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), sản lượng của tổ chức này giảm xuống trung bình 20 triệu thùng/ngày trong tháng 4, so với 31 triệu thùng/ngày vào tháng 2. Thị phần của OPEC trong tổng sản lượng dầu toàn cầu cũng giảm xuống mức thấp kỷ lục khoảng 22%.
Nghiêm trọng hơn, quyết định của UAE vào tháng 4 rời khỏi tổ chức để theo đuổi chiến lược tăng trưởng sản lượng riêng đã giáng một đòn mạnh vào sự đoàn kết nội khối cũng như uy tín lãnh đạo của Saudi Arabia.
Làm tình hình thêm khó khăn là việc Nga không thể tăng xuất khẩu và đóng vai trò “nhà cung cấp điều tiết” trong liên minh OPEC+ do liên tiếp hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, một phần trong chiến dịch của Kiev nhằm làm suy yếu nền kinh tế phục vụ chiến tranh của Moscow.
Trong bối cảnh đó, việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại có thể đặt Riyadh vào tình thế khó xử. Các thành viên OPEC đang thiếu hụt nguồn thu nhiều khả năng sẽ cạnh tranh quyết liệt để giành thị phần, bơm thêm dầu ra thị trường và tạo áp lực giảm giá rất lớn. Saudi Arabia sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thuyết phục họ hạn chế sản lượng nhằm hỗ trợ giá dầu.
Chính các hành động của Saudi Arabia trong thời chiến cũng có thể làm suy yếu vị thế của nước này. Bằng cách chuyển hơn 60% lượng dầu xuất khẩu sang tuyến Biển Đỏ, Riyadh đã tận dụng được đợt tăng giá dầu trong xung đột. Điều đó sẽ khiến vương quốc này khó thuyết phục những nước như Iraq hay Kuwait - vốn có rất ít hoặc không có tuyến xuất khẩu thay thế - kiềm chế sản lượng sau khi việc tiếp cận eo biển được khôi phục hoàn toàn.
Những tín hiệu chính sách gần đây của OPEC cũng củng cố xu hướng này. Hôm Chủ nhật, nhóm đã đồng ý tăng sản lượng tháng thứ tư liên tiếp.
Nếu duy trì tốc độ hiện tại, OPEC+ đang trên lộ trình hủy bỏ hoàn toàn, ít nhất trên danh nghĩa, mức cắt giảm 1,65 triệu thùng/ngày đã được thống nhất vào năm 2023 trước tháng 9.
Con đường gập ghềnh dẫn đến tình trạng dư cung
Dĩ nhiên, nguồn cung sẽ không thể phục hồi ngay lập tức. Tuy nhiên, cán cân rủi ro hiện nghiêng rõ rệt về khả năng dư cung.
Theo nhà phân tích Jorge Leon của Rystad Energy, việc sản lượng của OPEC quay trở lại cùng với mức khai thác cao kéo dài từ các quốc gia như Mỹ, Brazil và Venezuela có thể khiến thị trường dầu toàn cầu dư thừa khoảng 5 triệu thùng/ngày trong những tháng sau khi eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn.
Quan trọng hơn, các nhà sản xuất ngoài khu vực Vùng Vịnh, bao gồm cả một số thành viên OPEC, đã củng cố vị thế trên thị trường trong thời gian xảy ra khủng hoảng. Điều này sẽ khiến các nước vùng Vịnh khó giành lại thị phần đã mất nếu không áp dụng các chiến lược giảm giá quyết liệt.
Trong nhiều thập kỷ qua, nhóm các nước sản xuất dầu đã cho thấy họ sẵn sàng tham gia những cuộc chiến giá đầy đau đớn. Nhưng việc khởi động một cuộc chiến như vậy ngay lúc này, sau cú sốc nguồn cung nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát và càng đẩy nhanh sự kết thúc của kỷ nguyên OPEC.
.png "Nhật Bản sắp thực hiện điều chưa từng có trong 31 năm")
