Hiệu ứng nhà chọc trời hay chỉ số nhà chọc trời (skyscraper effect hay skyscraper index) là lý thuyết được nhà kinh tế học người Anh Andrew Lawrence phát triển năm 1999. Ông đã chỉ ra mối tương quan giữa việc xây dựng những toà nhà chọc trời với sự suy giảm sắp tới của nền kinh tế. Không chỉ vậy, theo kinh tế gia, tốc độ tăng chiều cao của một tòa nhà có thể là một phép đo về mức độ khủng hoảng sau đó.
Soi chiếu vào những cuộc rung lắc của kinh tế Mỹ và thế giới ở thế kỷ trước, lý thuyết trên quả thực ứng nghiệm. Singer Building (cao 187m, hoàn thành năm 1908) và Metropolitan Life Insurance Company Tower (cao 210m, hoàn thành năm 1909) cùng ở TP. New York, Mỹ được đánh dấu bằng cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ năm 1907.
Cuộc đại suy thoái kinh tế 1929-1933 với 40 Wall Tower (năm năm 1929), Chrysler Tower (năm 1930) và Empire State Building (năm 1931) đều được dựng lên tại TP. New York. Tiếp đến, Willis Building tại Chicago (được biết đến nhiều hơn với tên gọi Sears Tower) được khánh thành năm 1974 ngay trước cú sốc về giá dầu và giá vàng.
Với khu vực châu Á, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 có sự trùng hợp kỳ lạ với việc hoàn thành Petronas Twin Tower tại Kuala Lumpur, Malaysia.
Bước sang thế kỷ 21, “lời nguyền cao ốc – skyscraper curse” là khái niệm được nhà kinh tế người Mỹ Mark Thornton mở rộng thêm. Thông qua mối liên hệ giữa chính sách tiền tệ nới lỏng, lãi suất thấp và các dự án xây dựng mang tính phô trương, vị Tiến sĩ theo trường phái kinh tế học Áo dự đoán chính xác cuộc suy thoái toàn cầu năm 2008.
Tuy nhiên, kinh tế gia này đặc biệt nhấn mạnh, việc xây dựng tòa nhà cao nhất thế giới không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến suy giảm hay biến động kinh tế mà chỉ gợi ý những chỉ dấu về điều này. Và với biến cố khiến toà World Trade Center bị phá huỷ, theo Mark Thornton, “lời nguyền nhà chọc trời” có thể sẽ mất đi giá trị dự báo trong tương lai.
Một nghiên cứu sau đó của nhà kinh tế Jason Barr và hai đồng nghiệp tại Đại học Rutgers, khảo sát 14 tòa nhà phá kỷ lục về độ cao, cũng cho thấy thời điểm xây dựng hoặc hoàn thành các tòa nhà này không thể dự báo chính xác suy thoái hay khủng hoảng kinh tế. Mở rộng nghiên cứu lên 311 tòa nhà tại Mỹ, Canada, Trung Quốc và Hồng Kông, nhóm kết luận độ cao nhà chọc trời không dự báo được thay đổi GDP; ngược lại, tăng trưởng GDP có thể dự báo xu hướng xây dựng các tòa nhà ngày càng cao.
Trở lại câu chuyện tại Việt Nam, tính tới thời điểm hiện tại, 6 dự án nhà chọc trời đang được lên kế hoạch xây dựng. Kỷ lục về chiều cao thuộc về dự án Smart City Financial Tower tại Hà Nội, dự kiến cao 638m, có thể hoàn thành vào năm 2032.
Trước đó, toà Keangnam Hanoi Landmark Tower cao 336m chính thức khai thác vào năm 2011. Đây là toà nhà cao nhất Việt Nam cho đến khi kỷ lục này bị toà Landmark 81 cao 461,2m tại TP.HCM vượt qua vào năm 2018.
Không có mối liên hệ giữa “lời nguyền cao ốc” và nền kinh tế Việt Nam, thậm chí, mối tương quan còn có tính thuận chiều. Cụ thể, trong giai đoạn 2011-2015, tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam vẫn đạt 5,91%/năm, cao gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 2,5%-3%/năm.
Trong giai đoạn 2015-2019, kinh tế tăng trưởng mạnh, GDP bình quân đạt 6,8%/năm. Ngay trong năm 2020, dù đại dịch Covid-19 làm các hoạt động thương mại – dịch vụ - tiêu dùng đình trệ, Việt Nam vẫn là một trong số ít các nền kinh tế đạt mức tăng trưởng dương, GDP tăng 2,91% nhóm có mức tăng trưởng cao nhất thế giới.
Theo các chuyên gia, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới, việc xuất hiện các toà nhà chọc trời là xu hướng tất yếu. Và vì các dự án nhà chọc trời đều từ nguồn vốn tư nhân, nhà đầu tư sẽ phải cân nhắc hiệu quả tài chính nếu theo đuổi "giấc mơ chạm trời".
Vậy nên, không có bằng chứng nào cho thấy “lời nguyền nhà chọc trời” có thể ứng nghiệm ở Việt Nam.
.png "Quan chức Fed cảnh báo có thể phải tăng lãi suất nhiều lần")
.png "Trung Quốc lắp thành công khối thép 840 tấn gây chấn động ngành năng lượng: Cỗ máy nặng bằng 560 chiếc ô tô, chuẩn bị xả 4 tỷ kWh điện sạch mỗi năm")
