Vì sao Cơ quan Thuế phân biệt được tiền vay mượn, trả nợ, cho tặng thông thường với doanh thu của hộ kinh doanh trong tài khoản?

Pháp luật về thuế thu nhập cá nhân không quy định cứ có tiền chuyển vào tài khoản là bị đánh thuế. Thuế thu nhập cá nhân được xác định trên bản chất của khoản thu nhập thực sự chứ không tính trên việc có phát sinh giao dịch chuyển khoản hay không. Chỉ những khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế theo quy định của pháp luật thì cá nhân mới phải kê khai, nộp thuế.

Ngành thuế thực hiện nhiệm vụ trên nguyên tắc tuân thủ đúng Hiến pháp và pháp luật. Vì vậy, việc quản lý thuế luôn dựa trên quy định cụ thể, không có chuyện áp thuế một cách máy móc đối với mọi dòng tiền vào tài khoản cá nhân. Người dân cần tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thống để tránh hiểu sai, hiểu thiếu về chính sách thuế.

Những khoản tiền chuyển vào tài khoản cá nhân phải kê khai, nộp thuế mang bản chất là thu nhập thực tế hoặc doanh thu phát sinh từ hoạt động kinh doanh, cung ứng hàng hóa, dịch vụ.

Theo quy định hiện hành, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân gồm các nhóm như: Thu nhập từ kinh doanh; tiền lương, tiền công; đầu tư vốn; chuyển nhượng vốn; chuyển nhượng bất động sản; trúng thưởng; bản quyền; nhượng quyền thương mại; nhận thừa kế và nhận quà tặng thuộc diện chịu thuế.

Ngược lại, có nhiều khoản tiền không thuộc diện kê khai, nộp thuế như tiền vay mượn, trả nợ, chuyển khoản nhờ mua hàng hộ, tiền luân chuyển giữa các tài khoản của cùng một người hoặc tiền người thân cho tặng thông thường. Đây là những giao dịch dân sự, luân chuyển vốn, không làm phát sinh thu nhập chịu thuế.

Ngoài ra, các khoản như tiền vay từ tổ chức tín dụng, tiền hỗ trợ của Nhà nước, tiền từ hoạt động từ thiện hoặc những khoản không phát sinh từ hoạt động kinh doanh, thương mại cũng không được xác định là doanh thu để tính thuế. Điều quan trọng là người dân nên ghi rõ nội dung chuyển khoản và lưu giữ chứng từ liên quan để có cơ sở chứng minh khi cần thiết.

Căn cứ vào đâu để phân biệt giao dịch dân sự thông thường với khoản thu nhập từ kinh doanh, tiền công, tiền dịch vụ để xác định nghĩa vụ thuế?

Khi xem xét một khoản tiền có thuộc diện chịu thuế hay không, cơ quan thuế không nhìn vào một giao dịch đơn lẻ mà đánh giá trên nhiều yếu tố.

Thứ nhất là định danh và minh bạch hóa dữ liệu. Hiện nay, dữ liệu quản lý thuế ngày càng hoàn thiện. Việc sử dụng căn cước công dân làm mã số thuế giúp việc định danh chính xác và minh bạch dòng tiền cá nhân.

Thứ hai là tần suất và bản chất giao dịch. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh thường có tính lặp lại, diễn ra thường xuyên, kèm nội dung chuyển khoản thể hiện việc mua bán hàng hóa, thanh toán dịch vụ. Trong khi đó, giao dịch dân sự như vay mượn, cho tặng thường mang tính thời điểm, không có tính hệ thống và người dân có thể chứng minh bằng giấy tờ, thỏa thuận dân sự.

Thứ ba là quyền giải trình của người nộp thuế. Đây là yếu tố rất quan trọng. Nếu qua phân tích dữ liệu thấy có dấu hiệu rủi ro, cơ quan thuế sẽ yêu cầu người nộp thuế giải trình, cung cấp thông tin, chứng từ để làm rõ bản chất khoản tiền. Nếu người dân chứng minh được đó không phải là thu nhập chịu thuế thì cơ quan thuế sẽ ghi nhận và kết thúc việc rà soát.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế còn đối chiếu thêm nhiều thông tin khác như nội dung chuyển tiền, quy mô giao dịch, mối quan hệ giữa người chuyển và người nhận, dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị chi trả thu nhập, đơn vị vận chuyển, đăng ký kinh doanh, ngành nghề, địa điểm kinh doanh… Việc đánh giá được thực hiện trên nguyên tắc khách quan, đúng quy định, nhằm xác định đúng bản chất giao dịch, tránh thu sai nhưng cũng không để thất thu ngân sách.