Tưởng mình hoàn toàn khỏe mạnh, cho đến khi WHOOP liên tục cảnh báo stress

Có một buổi sáng đầu tuần, tôi thức dậy với cảm giác khá bình thường. Không áp lực, không mệt mỏi quá mức và vẫn bắt đầu công việc như mọi ngày. Nhưng khi mở ứng dụng WHOOP, chỉ số Stress Score đã ở mức cao ngay từ đầu ngày. Phản ứng đầu tiên của tôi là nghi ngờ: "Mình có căng thẳng đâu?".

Đó cũng là lúc tôi bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về cách WHOOP hoạt động. Hóa ra, thiết bị này không đo cảm xúc hay tâm trạng mà theo dõi stress sinh lý, tức là phản ứng của cơ thể trước các tác nhân như thiếu ngủ, mất nước, vận động quá sức hay thậm chí là quá trình hồi phục sau khi tập luyện. 

Thuật toán của WHOOP kết hợp dữ liệu nhịp tim (Heart Rate - HR), biến thiên nhịp tim (Heart Rate Variability - HRV) và cảm biến chuyển động để đánh giá mức độ hoạt hóa của hệ thần kinh, sau đó so sánh với đường cơ sở (baseline) của chính người dùng nhằm tạo ra chỉ số Stress Score được cá nhân hóa.

“Với kinh nghiệm dày dặn tư vấn và đồng hành cùng người dùng WHOOP, tôi nhận thấy đây chính là điểm dễ gây hiểu lầm nhất cho những ai mới tiếp cận. Rất nhiều khách hàng nhắn cho tôi thắc mắc: 'Hôm nay tâm trạng em rất vui vẻ, thoải mái nhưng tại sao WHOOP vẫn báo Stress Score đỏ rực?'", anh Tiến Đạt của Tommy Authentic, chuyên kinh doanh WHOOP cho biết.

Câu trả lời rất đơn giản: WHOOP không đo tâm trạng, nó đo tải trọng sinh học (biological load) của cơ thể. Một bộ não đang phấn khích và một cơ thể đang chịu áp lực thể chất là hai trạng thái hoàn toàn có thể diễn ra cùng một lúc.

Tâm trạng vui vẻ là phản ứng tâm lý, nhưng cơ thể bạn lúc đó hoàn toàn có thể đang chịu áp lực sinh lý lớn, ví dụ như khi bạn đang quá phấn khích trong một trận bóng đá, tập trung cao độ cho một buổi thuyết trình, hoặc hệ miễn dịch đang âm thầm xử lý một bữa ăn quá tải. WHOOP nhìn thấu những phản ứng sinh học ngầm đó trước khi não bộ của bạn kịp nhận ra.

Điều thú vị là sau khoảng hai tuần đeo liên tục, tôi bắt đầu nhận ra những quy luật khá rõ ràng. Những hôm ngủ dưới 6 tiếng, thức khuya để hoàn thành công việc hoặc uống nhiều cà phê, biểu đồ stress trong ngày gần như luôn xuất hiện nhiều khoảng màu đỏ hơn. Ngược lại, vào cuối tuần khi ngủ đủ giấc, dành thời gian đi bộ hoặc tập hít thở khoảng 5-10 phút, mức stress lại giảm đáng kể.

Ban đầu tôi cho rằng đó chỉ là cảm giác chủ quan. Nhưng càng theo dõi, tôi càng thấy những gì WHOOP ghi nhận khá sát với tình trạng sinh lý của mình. Có những hôm chưa thấy mệt nhưng đến chiều bắt đầu mất tập trung, đau đầu nhẹ hoặc uể oải. Khi nhìn lại dữ liệu, Stress Score đã tăng từ nhiều giờ trước đó như một tín hiệu cảnh báo sớm.

Điều khiến trải nghiệm trở nên thuyết phục hơn là WHOOP không chỉ hiển thị dữ liệu mà còn cho phép người dùng thực hiện các bài Guided Breathwork ngay trong ứng dụng. Sau mỗi phiên hít thở, thiết bị tiếp tục theo dõi sự thay đổi của nhịp tim và mức stress để người dùng thấy rõ cơ thể phản ứng ra sao. Với tôi, đây giống như một phép thử nhỏ để biết liệu việc ngồi lại vài phút hít thở có thực sự giúp cơ thể thư giãn hay chỉ là cảm giác.

Tất nhiên, trải nghiệm cá nhân chưa đủ để khẳng định một thiết bị có chính xác hay không. Điều tôi quan tâm hơn là những nền tảng khoa học phía sau.

Một nghiên cứu được công bố trên Journal of Sports Science & Medicine đã so sánh dữ liệu của WHOOP với điện tâm đồ (ECG), tiêu chuẩn vàng trong đo nhịp tim. Kết quả cho thấy sai số đo nhịp tim của WHOOP chỉ khoảng 0,39%, trong khi các chỉ số HRV đạt độ chính xác đủ tốt cho mục đích theo dõi sức khỏe và luyện tập hằng ngày, dù chưa thể thay thế các thiết bị y tế chuyên dụng.

Không chỉ WHOOP, bản thân chỉ số Heart Rate Variability (HRV) cũng đã được giới khoa học nghiên cứu trong nhiều năm như một dấu hiệu phản ánh trạng thái hoạt động của hệ thần kinh tự chủ. 

Một tổng quan hệ thống công bố trên PubMed năm 2023, phân tích 15 nghiên cứu về mối liên hệ giữa HRV và stress tâm lý, kết luận rằng HRV là chỉ số hữu ích để đánh giá phản ứng stress của cơ thể, đặc biệt khi được theo dõi liên tục theo từng cá nhân thay vì chỉ đo tại một thời điểm.

Trong khi đó, một nghiên cứu đăng trên PLOS ONE phân tích hơn 23.600 buổi chạy cùng gần 9.000 sự kiện làm việc cường độ cao cho thấy khi con người chịu áp lực, nhịp tim thường tăng lên trong khi HRV giảm xuống. Những thay đổi này hoàn toàn có thể được thiết bị đeo ghi nhận ngoài đời thực, thay vì chỉ trong môi trường phòng thí nghiệm.

Sau gần một tháng sử dụng, tôi cũng nhận ra WHOOP không phải lúc nào cũng "đúng" theo cách chúng ta kỳ vọng. Có những ngày Stress Score rất cao nhưng bản thân vẫn cảm thấy khá thoải mái. Sau khi tìm hiểu, tôi mới biết điều đó hoàn toàn bình thường. 

WHOOP đo phản ứng sinh lý chứ không đo cảm xúc. Cơ thể có thể đang phải chống chọi với việc thiếu ngủ, mất nước, tiêu hóa sau bữa ăn lớn hoặc chuẩn bị chống lại một đợt cảm cúm mà bản thân chưa cảm nhận được bằng ý thức. Chính WHOOP cũng lưu ý rằng Stress Monitor không phải công cụ chẩn đoán bệnh hay đánh giá sức khỏe tâm thần, mà chỉ phản ánh trạng thái sinh lý của cơ thể.

Có lẽ giá trị lớn nhất mà WHOOP mang lại không nằm ở việc cho tôi biết mình đang "stress bao nhiêu điểm". Điều đáng giá hơn là thiết bị khiến tôi chú ý nhiều hơn đến những thói quen hằng ngày: ngủ sớm hơn, hạn chế cà phê vào buổi chiều, uống đủ nước và dành vài phút nghỉ giữa những giờ làm việc kéo dài. Những thay đổi nhỏ đó không xuất phát từ lời nhắc nhở của ứng dụng mà đến từ việc tôi dần hiểu cách cơ thể mình phản ứng với từng lựa chọn trong cuộc sống.

WHOOP không phải một thiết bị hoàn hảo, cũng không thể thay thế các phương pháp đánh giá y khoa. Tuy nhiên, nếu xem đây là một công cụ giúp quan sát cơ thể dưới góc độ dữ liệu sinh lý thay vì cảm xúc, trải nghiệm mang lại khá thuyết phục. Sau gần một tháng đeo liên tục, điều tôi tin tưởng nhất không phải là từng con số hiển thị trên màn hình, mà là việc chiếc vòng này giúp tôi nhận ra một điều rất đơn giản: cơ thể luôn phát đi tín hiệu trước khi chúng ta kịp nhận ra mình đang quá tải./