Từ "xài chùa" đến trả tiền bản quyền: lợi thế thuộc về người sở hữu IP

Chính sách mới không sinh ra cho riêng một doanh nghiệp, nhưng thường giúp những doanh nghiệp đầu ngành gia tăng lợi tức từ những tài sản đã được tích lũy từ trước.

Một doanh nghiệp khu công nghiệp tích lũy quỹ đất trong suốt 30 năm: âm thầm, tốn kém, không ai để ý. Rồi FDI đổ vào, giá đất bật tăng, và tự nhiên quỹ đất ấy bỗng trở thành tài sản đắt giá nhất trên bảng cân đối. DatVietVAC đang ở vị trí tương tự, chỉ khác ở chỗ tài sản mà doanh nghiệp tích lũy không phải là đất đai, họ tích lũy quyền sở hữu trí tuệ (IP).

Tháng 5/2026, Thủ tướng Chính Phủ ban hành Công điện 38 yêu cầu xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ - mục tiêu số vụ xử lý tăng tối thiểu 20% so với cùng kỳ. Chỉ trong một tháng triển khai, hàng trăm website lậu bị xử lý, 5 vụ án hình sự được truy tố. Ngay cả quán cà phê mở nhạc mà không trả tiền bản quyền cũng nằm trong tầm ngắm. Cùng lúc, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ 1/4/2026: luật không chỉ tăng mức bảo hộ mà còn tạo điều kiện thương mại hóa tài sản trí tuệ và khuyến khích dùng chính tài sản đó để góp vốn, thế chấp vay vốn.

Khi thị trường buộc phải "chơi đúng luật", cán cân lợi thế dịch về phía người sở hữu hợp pháp.

DatVietVAC đứng đúng chỗ đó. Theo báo cáo từ Vietcap, Tập đoàn nắm giữ hơn 140 nhãn hiệu được Cục Sở hữu Trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ và hơn 1.000 giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả cho kịch bản, âm nhạc và thiết kế. Kho tài sản đó bồi đắp suốt ba thập kỷ, phần lớn trong số đó là sở hữu trí tuệ (IP) gốc, không phụ thuộc vào bản quyền nước ngoài.

Trong các ngành dựa trên tài sản vô hình, lợi ích từ việc tăng cường thực thi thường không phân bổ đồng đều. Doanh nghiệp sở hữu danh mục quyền càng lớn thì phần giá trị được "mở khóa" càng nhiều. Vì vậy, quá trình chuẩn hóa thị trường bản quyền không tạo ra IP mới cho DatVietVAC, nhưng có thể giúp doanh nghiệp gia tăng tỷ lệ khai thác trên lượng tài sản đã tích lũy trong nhiều năm.

Người tạo nội dung và người sở hữu IP không phải lúc nào cũng là một

Đây là điểm khác biệt quan trọng của ngành giải trí.

Nhiều đơn vị sản xuất nội dung vận hành theo mô hình gia công: nhận đơn đặt hàng từ nhãn hàng hoặc đài truyền hình, sản xuất chương trình và hoàn tất khi dự án kết thúc. Giá trị thương mại của nội dung sau đó thuộc về đối tác đặt hàng hoặc bị giới hạn bởi các điều khoản cấp quyền.

Một số đơn vị khác lựa chọn mua format quốc tế để giảm rủi ro sáng tạo. Cách làm này giúp rút ngắn thời gian nhưng đồng thời giới hạn quyền khai thác thương mại trong tương lai.

Trong nhiều năm, DatVietVAC vừa khai thác các format quốc tế vừa từng bước đầu tư phát triển IP riêng. Từ giai đoạn 2024, chiến lược này được đẩy mạnh rõ nét hơn khi doanh nghiệp ưu tiên xây dựng các format do chính mình sở hữu và nắm giữ toàn bộ quyền khai thác.

Điều quan trọng không nằm ở việc sản xuất một chương trình, mà ở việc tiếp tục sở hữu và khai thác giá trị của chương trình đó sau khi phát sóng. Chính phần doanh thu kéo dài nhiều năm sau vòng đời sản xuất mới là nơi tạo ra biên lợi nhuận cao hơn so với hoạt động truyền thông truyền thống (biên gộp của mảng này đạt khoảng 40%).

Ba kênh chuyển IP thành dòng tiền và cách luật mới mở khóa giá trị tài sản

Chi phí cao hơn, thời gian dài hơn, nhưng kho IP tích lũy theo từng năm tạo ra hiệu ứng cộng dồn: toàn bộ danh mục IP đều có thêm cơ hội được thương mại hóa hiệu quả hơn. Kho IP ấy chuyển thành tiền qua ba kênh cụ thể:

Kênh thứ nhất là nhạc số. Các bản ghi âm từ Anh Trai “Say Hi" vẫn tiếp tục tích lũy lượt nghe đều đặn trên các nền tảng DSP sau khi chương trình đã kết thúc. Khi việc thực thi bản quyền được siết chặt, nguồn thu từ các nền tảng số có cơ hội phản ánh đầy đủ hơn giá trị khai thác thực tế, đồng thời hạn chế tình trạng thất thoát doanh thu sang các kênh sử dụng trái phép.

Kênh thứ hai là cấp phép và nhượng quyền. Năm 2025, DatVietVAC nhượng quyền tổ chức concert "Anh Trai Say Hi" tại Las Vegas. Đây là lần đầu tiên một IP giải trí Việt Nam được bán ngược ra thị trường Mỹ. Các đơn vị dùng format mua bản quyền nước ngoài khó có thể làm điều tương tự, vì họ không nắm quyền sở hữu đối với IP gốc.

Kênh thứ ba là thương mại hóa nhãn hiệu. Từ quyền sở hữu nhãn hiệu "Say Hi", DatVietVAC triển khai mô hình “đồng thương hiệu” với các nhãn hàng, bán merchandise và cấp phép thương mại. Khi môi trường thực thi quyền sở hữu trí tuệ được cải thiện, những hình thức khai thác này có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để mở rộng - cả trong nước lẫn quốc tế.

Theo dự phóng của Vietcap, doanh thu khai thác bản quyền và merchandise tăng trưởng CAGR 14% giai đoạn 2025 - 2028. Những con số này được xây dựng trên nền thị trường vào thời điểm cuối năm 2025, đầu năm 2026 và chưa phản ánh đầy đủ tác động của Luật SHTT sửa đổi có hiệu lực từ tháng 4/2026 cũng như làn sóng thực thi đang tăng tốc. Dư địa thực tế hoàn toàn có thể lớn hơn.

Điều thay đổi không phải là số lượng IP DatVietVAC sở hữu, mà là khả năng chuyển những tài sản này thành dòng tiền. Trong bối cảnh doanh nghiệp đã xây dựng được một hệ sinh thái IP đủ lớn, mỗi bước tiến của môi trường pháp lý đều có thể tạo thêm giá trị cho toàn bộ danh mục tài sản. Nếu ba kênh khai thác IP cùng được hưởng lợi từ quá trình chuẩn hoá thị trường bản quyền, dư địa tăng trưởng thực tế có thể còn lớn hơn kỳ vọng hiện nay.