Có một thực tế rằng, dù là đến gặp bác sĩ hay đi tới một phòng khám cấp cứu, không phải ai cũng luôn khai báo toàn bộ sự thật.
Theo một nghiên cứu quy mô lớn tại Mỹ, có từ 60% đến 80% người trưởng thành thừa nhận họ từng giấu ít nhất một thông tin y tế quan trọng với nhân viên y tế trong các cuộc thăm khám.
Hành vi này xuất phát từ những lý do rất bản năng của con người. Phần lớn bệnh nhân chọn cách im lặng vì không muốn bị giáo huấn, sợ bị phán xét về lối sống cá nhân, hoặc đơn giản là cảm thấy xấu hổ.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng phụ nữ, người trẻ tuổi và những người tự đánh giá sức khỏe của mình ở mức tồi tệ nhất là nhóm có xu hướng che giấu thông tin nhiều nhất.
Bên cạnh đó, sự mất lòng tin vào hệ thống y tế cũng đóng một vai trò lớn, đặc biệt là ở những người từng trải qua sự phân biệt đối xử trong xã hội. Đôi khi, chính sự thiếu nhạy cảm của một số y bác sĩ đối với phụ nữ hay các nhóm thiểu số đã vô tình đào sâu thêm khoảng cách này.
Thêm vào đó, kỷ nguyên tự chữa bệnh theo các chỉ dẫn trên mạng Internet hiện nay càng tạo ra nhiều rào cản giữa người bệnh và thầy thuốc. Một khảo sát cho thấy hơn 40% người trưởng thành sử dụng các phương pháp y học thay thế hoặc Đông y đã hoàn toàn giấu kín điều này với bác sĩ điều trị chính của họ.
Nỗi sợ bị phán xét và những lời nói dối "vô hại"
Ngay cả những người trong ngành y đôi khi cũng không tránh khỏi cám dỗ của việc giấu giếm thông tin.
Giáo sư Ronald Epstein, chuyên gia y học gia đình tại Trung tâm Y tế Đại học Rochester, đồng thời là tác giả cuốn sách nổi tiếng về sự thấu cảm trong y khoa, từng thừa nhận bản thân ông cũng có lúc muốn giấu bác sĩ việc mình quên uống thuốc vì ngại.
Thậm chí, khi bị ngã khi trượt tuyết ở tuổi 71, ông đã nói dối là không hề bị ngã để tránh một loạt các xét nghiệm kiểm tra thăng bằng phức tạp mà ông biết chắc chắn bác sĩ sẽ chỉ định cho một người ở độ tuổi của mình.
Khi đó, ông tự tin rằng cú ngã chỉ là một tai nạn ngẫu nhiên chứ không phải dấu hiệu bệnh lý.
Tuy nhiên, chính vị giáo sư này sau đó đã đưa ra lời cảnh báo nghiêm túc rằng không ai nên bắt chước hành động của ông. Việc tự ý sàng lọc thông tin y tế là cực kỳ nguy hiểm.
Một cú ngã tưởng chừng vô hại khi bước xuống cầu thang hoàn toàn có thể là hồi chuông cảnh báo sớm của một hội chứng rối loạn thăng bằng hoặc bệnh lý thần kinh nghiêm trọng mà chỉ có giới chuyên môn mới nhận diện được.
Thực tế đáng lo ngại là việc giấu giếm thường xảy ra ở những tình huống có tỷ lệ rủi ro cao nhất.
Một nghiên cứu lâm sàng cho thấy, cứ bốn bệnh nhân đang đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng như trầm cảm, ý định tự tử, bạo lực gia đình hoặc xâm hại tình dục thì có một người chọn cách im lặng trước bác sĩ vì sợ bị phán xét hoặc xấu hổ.
Bác sĩ cần được biết những thông tin gì từ bệnh nhân?
Bác sĩ không thể đưa ra phác đồ điều trị tối ưu nếu không nắm rõ mọi thông tin về sức khỏe của bệnh nhân.
Có những thông tin cốt lõi mà người bệnh tuyệt đối không được che giấu hay nói dối, bao gồm danh sách các loại thuốc kê đơn đang sử dụng, việc có tuân thủ đúng liều lượng hay không, và việc có đang tiêu thụ các chất kích thích khác như rượu, bia, thuốc lá hay các chất cấm khác hay không.
Việc giấu kín những điều này có thể dẫn đến các tương tác thuốc nguy hiểm chết người hoặc khiến bác sĩ đưa ra chẩn đoán sai lệch hoàn toàn.
Để tự nhắc nhở bản thân trước mỗi lần bước vào phòng khám, người bệnh nên tự đặt ra một câu hỏi cốt lõi rằng việc giấu thông tin này sẽ bảo vệ hay gây nguy hại cho sức khỏe của chính mình và người thân.
Đồng thời, họ cũng cần tự hỏi ngược lại rằng việc chia sẻ thẳng thắn có giúp mang lại một kết quả điều trị tốt hơn hay không.
Rốt cuộc, đây là những quyết định mang tính cá nhân, nhưng mỗi người cần phải trung thực với chính mình. Một người bình thường không thể có đủ kiến thức chuyên môn để tự đánh giá thông tin nào là quan trọng với sức khỏe.
Khi người bệnh chủ động giấu đi một chi tiết y tế, họ đang đánh cược tính mạng của mình vào giả định rằng họ hiểu biết hơn cả bác sĩ điều trị.
Y học cần sự thấu cảm từ hai phía
Xây dựng một mối quan hệ tốt đẹp giữa bác sĩ và bệnh nhân là trách nhiệm từ cả hai phía.
Y học không chỉ có khía cạnh kỹ thuật như kê đơn thuốc hay thực hiện phẫu thuật, mà còn có khía cạnh kết nối để đạt được sự thấu hiểu, lòng tin và sự lạc quan, giúp người bệnh có thể tự tin đưa ra quyết định cho sức khỏe của mình.
Lịch sử y khoa từng ghi nhận những rào cản giao tiếp rất lớn. Ngay cả trong cuộc khủng hoảng AIDS vào những năm 1980, nhiều bác sĩ vẫn cảm thấy quá ngượng ngùng khi hỏi chi tiết về hành vi tình dục an toàn của bệnh nhân, dù đó là vấn đề sống còn.
Ngày nay, tình dục, chất kích thích hay khả năng tài chính chi trả viện phí vẫn là những chủ đề nhạy cảm, nhưng chúng lại có ảnh hưởng khổng lồ đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người bệnh.
Đôi khi, chính thái độ của bác sĩ vô tình dựng lên bức tường ngăn cách với bệnh nhân. Một câu hỏi dồn dập, mang tính chất chất vấn như việc gặng hỏi bệnh nhân có uống thuốc đều đặn không dễ khiến người bệnh nói dối để tránh bị trách phạt.
Thay vào đó, một cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn, thừa nhận việc nhớ uống thuốc mỗi ngày là thử thách lớn, sẽ giúp bệnh nhân cởi mở và trung thực hơn rất nhiều.
Người bệnh thường có tâm lý lo lắng khi đi khám, vì vậy các bác sĩ cần đảm bảo bệnh nhân thực sự tiếp thu được thông tin bằng cách khuyến khích họ nhắc lại hướng dẫn điều trị hoặc thay đổi cách đặt câu hỏi.
Thay vì hỏi một câu đóng như việc bệnh nhân có câu hỏi nào nữa không, một câu hỏi mở gợi ý xem bệnh nhân còn những thắc mắc nào cần giải đáp sẽ mở ra một cuộc đối thoại cởi mở và hiệu quả hơn.
Nhà văn Franz Kafka từng viết một câu nói nổi tiếng phản ánh chân thực thách thức này, rằng viết một đơn thuốc thì dễ, nhưng thấu hiểu con người mới khó. Một nền y học tiến bộ và tử tế luôn đòi hỏi phải có cả hai yếu tố đó.
Nguồn: Vox
