Một biến số từng gây sức ép lên thị trường có thể trở lại vào cuối năm

Trong báo cáo mới đây, SGI Capital cho biết Chính Phủ và Ngân hàng Nhà nước (SBV) tiếp tục nỗ lực bình ổn lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng dưới sức ép ngày càng lớn của lạm phát và lãi suất toàn cầu. Cho tới thời điểm này, những nỗ lực chính sách này đang thành công khi phần nào kiềm chế được đà tăng lãi suất.

SBV đồng thời ưu tiên định hướng dòng tiền vào các đại dự án quan trọng của Thủ đô khi nới trần tín dụng với một khách hàng và nhóm liên quan lên tối đa 38% và 52% vốn tự có của ngân hàng thương mại. 

Một thành công lớn khác trong điều hành chính sách tiền tệ thời gian qua là tỷ giá tiếp tục rất ổn định, thậm chí tỷ giá tự do giảm xuống thấp hơn tỷ giá chính thức - điều hiếm khi xảy ra trong lịch sử.

SBV và Chính phủ đã rất quyết liệt trong việc kiểm soát dòng vốn đi vào các kênh đầu cơ và tích trữ như tiền số, vàng và ngoại tệ, giúp cho vòng quay lưu chuyển tiền tích cực hơn và cải thiện khả năng huy động của hệ thống ngân hàng. Nhập siêu đã giảm mạnh trong tháng 8 cộng với dòng vốn huy động ngoại tệ từ quốc tế của các ngân hàng gần đây góp phần đẩy lượng cung tín dụng USD tăng mạnh ra nền kinh tế, giúp nhu cầu USD trong nước được đáp ứng đầy đủ.

Mặt khác, lãi suất tiền gửi VND tăng cao cũng giúp tăng sức hấp dẫn của VND và giảm nhu cầu găm giữ ngoại tệ. Nhờ đó, lượng USD SBV bán FW đầu năm để tăng thanh khoản cho hệ thống đã được hủy thành công khi đáo hạn. Mặt trận tỷ giá đang được kiểm soát tốt trước mắt sẽ giúp SBV bớt khó khăn với nhiệm vụ kiềm chế lãi suất.

Tuy vậy, SGI Capital cho rằng những thuận lợi trên chưa đồng nghĩa với việc áp lực điều hành chính sách tiền tệ đã giảm bớt. Thách thức trong điều hành chính sách tiền tệ sẽ tăng lên trong những tháng cuối năm. Sự truyền dẫn của đà tăng giá xăng dầu, vận tải, và hàng hóa toàn cầu cộng hưởng với nhu cầu tăng trưởng cao trong nước và tốc độ tăng cung tiền mạnh của hai năm qua lên lạm phát sẽ là biến số đáng chú ý nhất trong những tháng/quý tới.

CPI và lạm phát lõi đều đã tiệm cận mức trần 4,5% trong tháng 8 và nếu giá dầu vẫn duy trì như hiện nay có thể sẽ đẩy CPI cuối năm vượt 5% và vượt 6% trong Q1 2027 do những tác động vòng 2. Mặt bằng lãi suất đang tăng trên toàn cầu cũng làm khả năng tiếp cận vốn quốc tế trở nên khó khăn và đắt đỏ hơn khi ngay cả các Chính phủ nhiều nước lớn cũng đang phải đi vay với lãi suất cao. Theo SGI Capital, khoản huy động ngoại tệ quốc tế đã giúp giải tỏa áp lực tỷ giá và thanh khoản ngắn hạn nhưng khi các ngân hàng dùng hết dư địa này có thể sẽ khiến áp lực tỷ giá quay lại cuối năm nay và trong 2027.

Trong bối cảnh đó, mặt bằng lãi suất trong nước tháng qua ghi nhận xu hướng ổn định khi tăng ở các kỳ lãi suất huy động trung và dài hạn nhưng giảm trở lại ở các kỳ giao dịch liên ngân hàng với sự hỗ trợ thanh khoản từ kênh OMO.

Nhu cầu vốn dài hạn rất lớn phục vụ các đại dự án hạ tầng và BĐS tiếp tục sẽ phải dựa nhiều vào nguồn tín dụng ngân hàng khiến mặt bằng lãi suất cho vay tăng cao. Điều này phần nào cải thiện NIM của các Ngân hàng trong ngắn hạn nhưng mặt khác tạo hiệu ứng cạnh tranh thu hẹp nhu cầu vay vốn của các hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư tiêu dùng thông thường, đồng thời làm gia tăng rủi ro nợ xấu và rủi ro lệch kỳ hạn trong cơ cấu huy động và cho vay vốn đã ở vào tình trạng căng thẳng.

Trên thị trường BĐS, những dự án quy mô càng lớn, có sự tham gia tài trợ vốn vay của nhiều ngân hàng lại đang xuất hiện càng nhiều tin rao bán và gặp áp lực giảm giá mạnh hơn. Nguồn cung hàng mới của chủ đầu tư đang gặp phải sự cạnh tranh của chính nguồn cung thứ cấp đã bán thời gian trước đó trong bối cảnh nhu cầu vay mua (tỷ trọng phần lớn của tổng cầu tại nhiều dự án) lại đang tụt giảm mạnh dưới áp lực lãi suất cao. 

Nhiều khoản vay mua nhà và ô tô sau thời gian hưởng lãi suất thấp 1-2 năm qua đã đột ngột tăng mạnh gần đây lên 13-16%/năm. Rất nhiều người lần đầu tiên vay tiền ngân hàng mua nhà hoặc đầu tư BĐS 4-5 năm gần đây với niềm tin lãi suất sẽ thấp lâu dài và giá nhà không bao giờ giảm. Họ chuẩn bị rất ít dự phòng tài chính cho kịch bản hiện đang xảy ra với lãi suất vay tăng gấp 2 sau khi hết ân hạn, trong khi giá nhà giảm nhanh với thanh khoản tụt sâu.

Áp lực dòng tiền trả gốc và lãi vay tăng nhanh và đang dần trở nên quá lớn, vượt khỏi dòng tiền kiếm được của nhiều hộ gia đình. Không ít người sẽ phải tìm cách bán bớt tài sản để giảm nợ và trang trải chi phí cuộc sống. Nguồn vốn dành cho đầu tư chứng khoán cũng sẽ ảnh hưởng trong vận động chung này của toàn bộ nền kinh tế.