Nhìn bề ngoài, Hàn Quốc có vẻ là một bên thắng rõ ràng trong làn sóng AI. Một số công ty lớn nhất của nước này đang bùng nổ nhờ nhu cầu toàn cầu đối với chip và trung tâm dữ liệu. Samsung Electronics và SK Hynix, hai nhà sản xuất chip hàng đầu của Hàn Quốc, đều đã vượt mốc vốn hóa 1.000 tỷ USD. Và vì các công ty này có công đoàn mạnh, người lao động của họ đang giành được một phần từ đà tăng vọt lợi nhuận.
Chẳng hạn, vào tháng 5, Samsung và công đoàn của hãng đạt được một thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận, dự kiến mang lại cho nhân viên bộ phận chip nhớ khoản thưởng trung bình gần 400.000 USD (gần 10 tỷ đồng). Không ngạc nhiên khi Hàn Quốc là một trong số ít các quốc gia lớn nơi những người lạc quan về AI đông hơn người bi quan, theo khảo sát của Pew Research Center.
Nhưng câu chuyện không chỉ có vậy. Hàn Quốc từ lâu đã là một nền kinh tế có những vết nứt sâu: Giữa nhóm “người trong cuộc” có việc làm ổn định tại các công ty lớn, năng suất cao, và nhóm “người ngoài cuộc” với công việc bấp bênh tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).
Cho đến nay, lợi ích từ AI dường như đang đi theo, thậm chí đào sâu thêm, những đường rạn nứt này. Chẳng hạn, thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận của Samsung không mang lại lợi ích cho người lao động tại các nhà thầu phụ của công ty, những người thường nhận lương thấp hơn và ít được bảo đảm hơn.
Rồi còn những “người ngoài cuộc” thậm chí chưa kịp đặt chân vào thị trường lao động. Một nghiên cứu dữ liệu hành chính do hai nhà kinh tế Jinsu Han và Samil Oh của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc thực hiện cho thấy 211.000 việc làm của thanh niên, trong độ tuổi 15-29, đã biến mất trong ba năm qua, trong khi việc làm của lao động ở độ tuổi 50 tăng thêm 209.000 trong cùng kỳ.
Việc làm của thanh niên giảm đặc biệt mạnh ở các lĩnh vực chịu tác động cao của AI: Giảm 11,2% trong lập trình máy tính, tích hợp hệ thống và quản lý; giảm 20,4% trong xuất bản; giảm 8,8% trong dịch vụ chuyên môn; và giảm 23,8% trong dịch vụ thông tin.
Các nhà kinh tế kết luận rằng thị trường lao động đang “trải qua một sự thay đổi công nghệ thiên lệch về thâm niên”, bởi AI “dễ dàng thay thế hơn các nhiệm vụ do lao động trẻ thực hiện, vốn dựa vào kiến thức được hệ thống hóa trong sách vở, trong khi nó có xu hướng bổ trợ cho các nhiệm vụ đòi hỏi tri thức ngầm tích lũy qua sự nghiệp và kỹ năng xã hội hoặc giao tiếp, những yếu tố phổ biến hơn ở lao động cấp cao”.
Đã có những dấu hiệu cho thấy mô hình “thiên lệch về thâm niên” này xuất hiện ở Mỹ, đặc biệt trong nghề phần mềm. Nhưng các xu hướng tại Hàn Quốc trông đặc biệt rõ nét.
Liệu đây có phải một lời cảnh báo cho các nền kinh tế khác? Có thể lắm. Nhưng cấu trúc thị trường lao động kiểu “người trong cuộc - người ngoài cuộc” của Hàn Quốc có lẽ cũng đóng một vai trò lớn.
Jiyeun Chang, nghiên cứu viên cao cấp tại Korea Labor Institute, nói với tôi rằng “người lao động đang làm việc trong các công ty lớn được bảo vệ việc làm rất mạnh, nên khi doanh nghiệp điều chỉnh trước công nghệ mới, phần điều chỉnh rơi không tương xứng lên biên tuyển dụng, tức là lên những người trẻ đang cố gắng bước vào thị trường”.
Thực tế, người trẻ ở Hàn Quốc đã gặp khó trên thị trường lao động ngay cả trước khi ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022. Một báo cáo của OECD năm đó nhận định rằng các công ty lớn, từng là động lực tạo việc làm, đang chuyển sang “cơ cấu sản phẩm thâm dụng vốn và công nghệ hơn”, đồng thời dựa nhiều hơn vào thuê ngoài.
Trong khi đó, những sinh viên tốt nghiệp không thành công trong nỗ lực xin việc tại các công ty lớn hoặc khu vực công thường có xu hướng “xếp hàng chờ những công việc như vậy thay vì lấp đầy tình trạng thiếu lao động tại các SME”. Các doanh nghiệp SME, cùng lúc, lại “mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn”: Không đủ năng suất để trả lương tốt, và vì vậy không thể thu hút lao động chất lượng cao, những người có thể giúp nâng năng suất.
Tin tốt cho Hàn Quốc là chính phủ có dư địa tài chính nhờ nguồn thu thuế tăng lên từ cơn bùng nổ bán dẫn. Chính phủ đang xây dựng kế hoạch cho một “Quỹ Ứng phó Tương lai” nhằm đầu tư vào các siêu dự án, xử lý bất bình đẳng và cung cấp hỗ trợ việc làm cho người ở độ tuổi 20 và 30.
Một lựa chọn hiển nhiên là dùng một phần khoản tiền bất ngờ này để trợ cấp cho các doanh nghiệp tuyển dụng và đào tạo người trẻ, ngay cả khi sức lao động của họ chưa thể dễ dàng được tiền tệ hóa cho đến khi họ tích lũy thêm chuyên môn.
Một chương trình chính sách giàu tưởng tượng hơn có thể mở rộng an sinh, đào tạo và vốn cho những “người ngoài cuộc” như lao động tự doanh. Trong điều kiện phù hợp, chẳng lẽ thế hệ trẻ am hiểu công nghệ của Hàn Quốc không thể tự tạo ra những công ty riêng dùng AI để làm những điều mới mẻ? Những startup mà một ngày nào đó thậm chí có thể phá vỡ chính các tập đoàn khổng lồ từng từ chối cho họ cơ hội bước chân vào?
Kỷ nguyên mới cần những khẩu hiệu mới. Với những người trẻ đang chật vật tìm việc theo con đường truyền thống, câu khẩu hiệu của họ có thể là: Nếu không thể gia nhập, hãy đánh bại họ.
Theo: Financial Times
.png "Bộ Tài chính công bố kết quả đánh giá doanh nghiệp thẩm định giá, hội viên VVA chiếm ưu thế ở nhóm xuất sắc")
.png "10 dự án bất động sản có quy mô khủng nhất Thủ đô từ trước đến nay")
.jpg "100 ngày đeo WHOOP: Điều thay đổi lớn nhất không phải sức khỏe, mà là cách người dùng hiểu cơ thể mình")
