Đảm bảo sinh kế cho người dân mất đất
Khi tìm hiểu về hoạt động đầu tư tại các khu công nghiệp (KCN) ở khu vực vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Tổng công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) đã thấy một số vấn đề.
Thứ nhất là áp lực quy hoạch và đền bù. Các địa phương muốn thành lập hàng loạt KCN và cụm công nghiệp mới, đòi hỏi thu hồi diện tích lớn đất lúa để chuyển sang đất KCN.
Vậy, làm sao để hài hoà lợi ích, sinh kế lâu dài của người dân mất đất, tránh quá trình đền bù, giải phóng mặt bằng gặp các vấn đề phức tạp?
Thứ hai là các KCN như VSIP Cần Thơ, KCN Sông Hậu 2, KCN Tân Phước (Đồng Tháp) dự kiến tạo ra hàng chục nghìn việc làm nhưng tỉnh có đảm bảo đủ nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ hay không? Hay các doanh nghiệp FDI phải đối mặt với việc thiếu hụt lao động tại ngay KCN ở ĐBSCL?
Các băn khoăn trên được bà Hằng - đại diện bộ phận xúc tiến đầu tư của KBC nêu lên tại Hội nghị Kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa TP.HCM với các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, diễn ra chiều 17/9.
Trả lời cho ý kiến từ phía nhà đầu tư, bà Nguyễn Đình Phượng Uyên, Phó Giám đốc Sở Tài chính Đồng Tháp, cho biết tỉnh có 6 KCN đã đi vào hoạt động, 4 KCN đang thực hiện đầu tư và định hướng thu hút thêm 18 KCN nữa.
Việc xuất hiện hàng loạt các KCN đặt ra vấn đề liên quan tới thu hồi đất và hỗ trợ tái định cư tại địa phương. Tuy nhiên, tỉnh chủ trương thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế, song phải đảm bảo hài hoà lợi ích cho người có đất bị thu hồi.
Do vậy, UBND tỉnh Đồng Tháp đã giao Sở Xây dựng thực hiện quy hoạch các cụm dân cư trên địa bàn cho giai đoạn 2026-2030. Trong đó, 20 khu dân cư với diện tích hơn 65ha sẽ là nơi bố trí tái định cư cho 2.500 hộ dân - những người chịu ảnh hưởng bởi công tác giải phóng mặt bằng.
Tỉnh cũng ưu tiên bố trí khu dân cư nằm liền kề với các khu, cụm công nghiệp để tạo điều kiện cho người dân có thêm sinh kế từ hoạt động của các KCN.
Đối với vấn đề lao động, Trung tâm Dịch vụ việc làm Đồng Tháp đang thực hiện hỗ trợ kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng và lao động phổ thông địa phương, giảm tình trạng “ly nông, ly hương” để lên thành phố lớn tìm việc.
Với nhóm lao động tay nghề cao, đại diện Sở Tài chính Đồng Tháp thừa nhận đây là vấn đề còn nan giải và tỉnh sẽ làm việc cụ thể hơn cùng doanh nghiệp để tìm hiểu nhu cầu nhân sự của các đơn vị.
Điều doanh nghiệp cần để "xuống tiền"
Ở góc nhìn rộng hơn, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), ông Đinh Hồng Kỳ cho rằng, từ "quan tâm" đến “quyết định đầu tư” là một khoảng cách rất lớn.
Khoảng cách này ngày càng ít phụ thuộc vào những ưu đãi đơn lẻ, mà phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng môi trường đầu tư, khả năng kết nối chuỗi giá trị và năng lực thực thi của chính quyền địa phương.
Trước đây, khi lựa chọn địa bàn đầu tư, doanh nghiệp thường quan tâm nhiều đến giá đất, chi phí lao động, ưu đãi thuế và khoảng cách tới thị trường.
Những yếu tố trên vẫn quan trọng, nhưng theo ông Kỳ là chưa đủ.
Doanh nghiệp ngày nay phải nhìn đồng thời vào hạ tầng logistics, năng lượng, nguồn nhân lực, chuỗi cung ứng, khả năng chuyển đổi số, yêu cầu môi trường, phát triển bền vững và khả năng kết nối với thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Điều quan trọng, Phó Chủ tịch HUBA cho rằng: Doanh nghiệp cần sự chắc chắn, nhất quán hơn là những lời hứa ưu đãi. Điều doanh nghiệp sợ nhất không hẳn là chi phí cao. Điều doanh nghiệp sợ nhất là sự bất định.
Một dự án có thể chấp nhận chi phí đất cao hơn một chút, nhân công cao hơn một chút, thậm chí ưu đãi ít hơn một chút, nếu doanh nghiệp biết rõ thủ tục mất bao lâu, ai chịu trách nhiệm, hạ tầng khi nào hoàn thành và những cam kết nào có thể thực hiện.
"Ngược lại, một dự án dù được giới thiệu rất hấp dẫn nhưng nếu doanh nghiệp không biết phải mất 6 tháng, 12 tháng hay 2 năm để hoàn thành thủ tục thì chi phí của sự bất định có thể lớn hơn rất nhiều khoản ưu đãi nhận được”, ông nói.
Ngoài ra, ông Kỳ cho rằng, cần nhìn TP.HCM và các địa phương khu vực Đông Nam Bộ và ĐBSCL như một không gian đầu tư liên kết.
Theo VCCI, khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của ĐBSCL vẫn phải trung chuyển qua các cảng của TP.HCM và Đông Nam Bộ.
Một sản phẩm có thể được nuôi trồng tại Cà Mau, chế biến tại Cần Thơ, sử dụng bao bì hoặc thiết bị của một doanh nghiệp tại Đồng Nai, được tài trợ vốn tại TP.HCM và xuất khẩu qua hệ thống cảng của Đông Nam Bộ.
Như vậy, ranh giới hành chính tồn tại trong quản lý nhà nước, nhưng trong hoạt động kinh tế của doanh nghiệp lại khác. Doanh nghiệp đầu tư theo chuỗi giá trị, chứ không đầu tư theo địa giới hành chính.
Nếu kết nối được những lợi thế đó, các địa phương có thể hình thành chuỗi giá trị liên tỉnh, thay vì mỗi địa phương cố gắng xây dựng một hệ sinh thái khép kín cho riêng mình.
"Chúng ta không nên đặt vấn đề TP.HCM cạnh tranh với Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang hay Cà Mau để thu hút cùng một nhà đầu tư. Câu hỏi tốt hơn là: Làm thế nào để một đồng vốn đầu tư vào một địa phương có thể tạo thêm giá trị cho nhiều địa phương khác?", Phó Chủ tịch HUBA chia sẻ.
