Ông Tập hứa về Iran trong cuộc gặp ở Bắc Kinh, ông Trump lập tức tuyên bố “mất kiên nhẫn” với Iran

Nhà Trắng cho biết ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình đã nhất trí trong cuộc gặp tại Bắc Kinh về sự cần thiết phải duy trì tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz luôn thông suốt. Iran trên thực tế đã phong tỏa tuyến đường thủy này để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28/2, gây ra sự gián đoạn chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Trung Quốc là đối tác thân cận của Iran và cũng là khách hàng mua dầu lớn nhất của nước này.

Mỹ đã tạm dừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran từ tháng trước nhưng bắt đầu phong tỏa các cảng biển của Tehran. Các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột hiện rơi vào bế tắc khi Iran từ chối từ bỏ chương trình hạt nhân cũng như kho dự trữ uranium làm giàu của mình.

“Tôi sẽ không còn kiên nhẫn thêm nhiều nữa”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn phát sóng tối thứ Năm trên chương trình “Hannity” của Fox News. “Họ nên đạt được một thỏa thuận”.

Về vấn đề then chốt là kho uranium làm giàu bí mật của Iran, ông Trump cho rằng Mỹ chỉ cần kiểm soát số vật liệu này chủ yếu vì mục đích truyền thông.

“Tôi không nghĩ điều đó cần thiết, ngoại trừ xét về mặt quan hệ công chúng”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn.

“Tôi thực sự sẽ cảm thấy yên tâm hơn nếu có được nó. Nhưng tôi nghĩ điều đó mang ý nghĩa truyền thông nhiều hơn bất cứ điều gì khác”.

Trong diễn biến mới nhất trên tuyến hàng hải này, một tàu hàng của Ấn Độ chở gia súc từ châu Phi tới UAE đã bị đánh chìm hôm thứ Tư tại vùng biển ngoài khơi Oman.

Ấn Độ lên án vụ tấn công và cho biết toàn bộ 14 thành viên thủy thủ đoàn đã được lực lượng bảo vệ bờ biển Oman cứu sống. Công ty tư vấn an ninh hàng hải Anh Vanguard nhận định con tàu có thể đã bị trúng tên lửa hoặc máy bay không người lái, gây ra vụ nổ.

Trong một vụ việc khác, cơ quan an ninh hàng hải Anh UKMTO cho biết hôm thứ Năm rằng “những người không được phép” đã lên một con tàu đang neo ngoài khơi cảng Fujairah của UAE và điều khiển nó hướng về phía Iran.

Vanguard cho biết một sĩ quan an ninh của công ty báo cáo rằng “con tàu đã bị lực lượng Iran kiểm soát khi đang neo đậu”.

Sau cuộc hội đàm giữa ông Trump và ông Tập hôm thứ Năm, Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa, đồng thời ông Tập khẳng định Trung Quốc phản đối việc quân sự hóa eo biển cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp phí lưu thông tại đây.

Ông Trump cho biết ông Tập cũng cam kết sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran. “Ông ấy nói sẽ không cung cấp thiết bị quân sự, đó là một tuyên bố rất quan trọng”, ông Trump nói trên chương trình “Hannity”.

Theo thông báo từ Nhà Trắng, ông Tập cũng bày tỏ sự quan tâm tới việc mua thêm dầu của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc của Trung Quốc vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz trong tương lai. Hai nhà lãnh đạo cũng nhất trí rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân. Tehran từ lâu phủ nhận việc tìm kiếm loại vũ khí này.

NGOẠI GIAO ĐÌNH TRỆ

Ông Trump đang muốn tranh thủ sự hỗ trợ từ Trung Quốc để chấm dứt cuộc chiến vốn ngày càng trở thành gánh nặng chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng tại Mỹ vào tháng 11. Tuy nhiên, các nhà phân tích nghi ngờ việc ông Tập sẽ gây sức ép mạnh lên Iran hoặc chấm dứt hỗ trợ quân sự cho Tehran, do Iran vẫn là đối trọng chiến lược quan trọng với Mỹ.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC tại Bắc Kinh, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông tin rằng Trung Quốc sẽ “làm những gì có thể” để giúp mở lại eo biển Hormuz, điều mà theo ông “rất phù hợp với lợi ích của họ”. Trước chiến sự, khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua tuyến đường thủy này.

Tuy nhiên, hoạt động ngoại giao đã bị đình trệ kể từ tuần trước, khi Iran và Mỹ cùng bác bỏ những đề xuất mới nhất của nhau.

Fujairah là cảng xuất khẩu dầu duy nhất của UAE nằm bên Vịnh Oman, ngay ngoài eo biển Hormuz, cho phép một số chuyến hàng tiếp cận thị trường mà không cần đi qua nút thắt này.

Iran dường như đang đạt thêm các thỏa thuận với nhiều quốc gia để cho phép một số tàu đi qua eo biển nếu chấp nhận các điều kiện của Tehran.

Một tàu chở dầu của Nhật Bản đã đi qua hôm thứ Tư sau khi Thủ tướng Nhật thông báo đã đề nghị Tổng thống Iran hỗ trợ. Một tàu chở dầu cỡ lớn của Trung Quốc cũng vượt qua eo biển trong ngày, và hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin hôm thứ Năm rằng hai bên đã đạt được thỏa thuận cho phép một số tàu Trung Quốc đi qua.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết 30 tàu đã đi qua eo biển kể từ tối thứ Tư. Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức khoảng 140 tàu mỗi ngày trước chiến tranh, nhưng là mức tăng đáng kể nếu được xác nhận.

Theo công ty phân tích vận tải biển Kpler, khoảng 10 tàu đã đi qua eo biển trong 24 giờ qua, so với mức 5-7 tàu mỗi ngày trong những tuần gần đây.

MỐI ĐE DỌA TỪ IRAN “SUY GIẢM ĐÁNG KỂ”

Hàng nghìn người Iran đã thiệt mạng trong các đợt không kích của Mỹ và Israel trong những tuần đầu của cuộc chiến, và hàng nghìn người khác cũng đã thiệt mạng tại Lebanon sau khi xung đột tái bùng phát giữa Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.

Các cuộc đàm phán giữa quan chức Lebanon và Israel tại Washington hôm thứ Năm được một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá là mang tính xây dựng và tích cực, đồng thời cho biết hai bên sẽ tiếp tục gặp lại vào thứ Sáu.

Ông Trump cho biết mục tiêu của ông khi phát động chiến dịch quân sự là phá hủy chương trình hạt nhân của Iran, chấm dứt khả năng tấn công các nước láng giềng của Tehran và tạo điều kiện để người dân Iran lật đổ chính quyền hiện tại.

Một đô đốc cấp cao của Mỹ phát biểu trước Thượng viện hôm thứ Năm rằng năng lực đe dọa các nước láng giềng và lợi ích của Mỹ trong khu vực của Iran đã “suy giảm đáng kể”.

“Họ không còn có thể đe dọa các đối tác khu vực hay nước Mỹ như trước đây trên mọi phương diện”, Đô đốc Brad Cooper nói.

Tuy nhiên, ông Cooper từ chối bình luận trực tiếp về các thông tin do Reuters và nhiều hãng tin khác đăng tải cho rằng Iran vẫn còn duy trì đáng kể năng lực tên lửa và máy bay không người lái.

Giới lãnh đạo Iran - những người từng dùng vũ lực để dập tắt các cuộc biểu tình chống chính phủ hồi đầu năm - hiện chưa phải đối mặt với lực lượng đối lập có tổ chức nào kể từ khi chiến tranh nổ ra. Đồng thời, việc phong tỏa eo biển Hormuz cũng giúp Tehran có thêm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán.

Washington muốn Tehran bàn giao lượng uranium hiện có và từ bỏ hoạt động làm giàu uranium trong tương lai. Trong khi đó, Iran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, bồi thường thiệt hại chiến tranh và công nhận quyền kiểm soát của nước này đối với eo biển Hormuz.