Nhận diện rủi ro pháp lý, bảo vệ đạo đức người làm báo trong môi trường số

Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương; đại diện Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí khu vực phía Bắc.

Tọa đàm tập trung cập nhật những quy định pháp luật mới về báo chí, nhận diện các vấn đề và rủi ro pháp lý trong thực tiễn tác nghiệp. Qua đó, tọa đàm hướng tới nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, trách nhiệm nghề nghiệp và năng lực phòng ngừa, quản trị rủi ro của cơ quan báo chí và người làm báo, nhất là trên môi trường số.

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động báo chí.

Trong đó, các nội dung đáng chú ý gồm những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan và cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Bên cạnh đó, tọa đàm nhận diện những hành vi, tình huống có nguy cơ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn báo chí như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Những rủi ro từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội cũng là vấn đề được đặt ra.

Chia sẻ tại tọa đàm, nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, báo chí đang hoạt động trong môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với người làm báo, không chỉ về tính nhanh nhạy, chính xác và hấp dẫn của thông tin mà còn về tuân thủ pháp luật, trách nhiệm xã hội và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Theo Phó Chủ tịch Hội Nhà báo, thực tiễn tác nghiệp cho thấy chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong quá trình thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng. Rủi ro có thể xuất phát từ việc sử dụng nguồn tin chưa được xác minh, xâm phạm đời tư, danh dự, nhân phẩm của cá nhân, vi phạm bản quyền, sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định hoặc sai sót trong cách thức thể hiện thông tin trên các nền tảng số.

Đáng chú ý, trong môi trường số, ranh giới giữa một sai sót nghiệp vụ đơn thuần và hành vi có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý đôi khi rất mỏng manh. Một thông tin sai lệch có thể lan truyền nhanh chóng, nội dung vi phạm có thể bị sao chép và phát tán trên nhiều nền tảng trong thời gian ngắn. Hệ quả không chỉ là xử phạt tài chính hay nguy cơ đình bản mà còn có thể tác động trực tiếp đến uy tín của tòa soạn và niềm tin của công chúng.

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh, một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật.

Luật Báo chí và các quy định liên quan là hành lang pháp lý bảo vệ hoạt động báo chí đúng định hướng, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xác định trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội. Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp được xác định là “hàng rào” đầu tiên giúp người làm báo tự nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí đã trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động báo chí.

Trong đó, tập trung làm rõ những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; vấn đề bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí; cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Đề cập đến những điểm mới về Luật Báo chí năm 2025, đồng chí Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch - cho biết: Luật lần này đã bổ sung quy định Nhà nước đầu tư nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí số và phát triển nguồn nhân lực chuyển đổi số báo chí để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí; cơ quan báo chí ngoài đăng, phát nội dung báo chí còn được tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến trên báo chí.

Luật Báo chí năm 2025 cũng quy định quản lý chặt chẽ hoạt động báo chí, bảo đảm hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về báo chí.

Luật bổ sung điều kiện cấp thẻ nhà báo lần đầu phải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghề nghiệp; bổ sung quy định người chưa được cấp thẻ nhà báo khi hoạt động nghiệp vụ báo chí phải có giấy giới thiệu do cơ quan báo chí nơi công tác cấp và được thực hiện quyền, nghĩa vụ như nhà báo…

Từ những quy định pháp luật cụ thể, tọa đàm nhận diện các hành vi và tình huống dễ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn báo chí, như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Các đại biểu cũng trao đổi về những rủi ro phát sinh từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội và những giới hạn pháp lý người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý và xuất bản thông tin.

Một vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại tọa đàm là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Theo đó, tọa đàm đồng thời dành thời gian trao đổi về các giải pháp kiểm soát rủi ro từ bên trong tòa soạn.

Từ thực tiễn công tác, đồng chí Nguyễn Tri Thức - Ủy viên Ban Biên tập, Giám đốc Trung tâm Chuyên đề và Truyền thông - Phát hành, Tạp chí Cộng sản - cho rằng: một trong những tuyến phòng ngừa rủi ro quan trọng nhất đối với nhà báo và cơ quan báo chí chính là “bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ”.

Công nghệ và tòa soạn hội tụ giúp quy trình xuất bản nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng tạo ra nguy cơ đọc lướt, duyệt nhanh, bỏ sót những lỗi tưởng như rất nhỏ nhưng có thể dẫn đến rủi ro lớn. Vì vậy, càng chạy đua với tốc độ, càng phải có những “điểm dừng” để kiểm chứng.

Theo đó, cần chú trọng nguyên tắc không ỷ lại vào người duyệt phía sau và cũng không mặc nhiên tin vào người đã duyệt phía trước. Đồng thời, mỗi tòa soạn cần xây dựng quy trình rõ ràng, một cơ chế kiểm soát chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp ở từng khâu, phân định rõ trách nhiệm và có cơ chế thưởng, phạt kịp thời, xác đáng.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia ngày càng sâu vào hoạt động báo chí, bộ lọc này càng cần được nâng cấp. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, xử lý và sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế trách nhiệm thẩm định của nhà báo.

Đặc biệt, mỗi cơ quan báo chí cần có quy định cụ thể về việc sử dụng AI, từ khâu phát hiện đề tài, thu thập thông tin đến hoàn thiện và xuất bản tác phẩm báo chí.

Sau cùng, đồng chí nhấn mạnh, không có bộ lọc nào hiệu quả nếu người thực hiện bộ lọc thiếu tỉnh táo và trách nhiệm. Phòng ngừa rủi ro pháp lý cũng chính là một phần của việc giữ gìn đạo đức nghề báo, và điều đó phải bắt đầu từ từng thao tác nhỏ nhất trong quy trình làm báo.

Thực tiễn tác nghiệp cho thấy, chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong quá trình thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng.

Do đó, các vấn đề được đề cập, thảo luận tại toạ đàm là những nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với việc nâng cao chất lượng quản trị và hạn chế sai sót trong hoạt động báo chí.

Theo lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, tọa đàm là dịp để nhìn nhận thực chất những điểm mới của pháp luật báo chí, các quy định về chế tài và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn tác nghiệp.


Đồng thời, đây là cơ hội để các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia và người làm báo chia sẻ những tình huống thực tế, khó khăn phát sinh, từ đó đề xuất giải pháp giúp cơ quan báo chí và người làm báo chủ động hơn trong nhận diện, phòng ngừa và xử lý rủi ro pháp lý.

“Tin tưởng rằng, khi mỗi nhà báo hiểu luật hơn một bước, thận trọng hơn một bước và có trách nhiệm hơn một bước, không chỉ giúp bảo vệ chính mình và cơ quan báo chí, mà còn góp phần bảo vệ uy tín của nghề báo và niềm tin của công chúng đối với báo chí cách mạng Việt Nam”, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh.