Nga báo tin buồn chưa từng có kể từ năm 2023

Kinh tế Nga đã giảm trong quý I năm nay, đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên kể từ đầu năm 2023 và cho thấy cỗ máy tăng trưởng của Moscow đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Theo số liệu do Cơ quan Thống kê Liên bang Nga công bố, GDP nước này giảm 0,2-0,3% trong 3 tháng đầu năm so với cùng kỳ, sau giai đoạn tăng trưởng kéo dài nhờ chi tiêu công lớn cho chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.

Diễn biến này được xem là một đòn giáng vào mục tiêu duy trì tăng trưởng mà Tổng thống Vladimir Putin nhiều lần nhấn mạnh. Trước đó, ông đã yêu cầu các quan chức giải thích vì sao hoạt động kinh tế chậm lại và phải đưa ra biện pháp ứng phó.

Trong cuộc họp được truyền hình trực tiếp hôm 15/5, ông Putin cho biết kinh tế Nga đã phục hồi 1,8% trong tháng 3 sau khi giảm trong tháng 2, đồng thời khẳng định các biện pháp của chính phủ bắt đầu phát huy tác dụng. 

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng bức tranh thực tế kém lạc quan hơn nhiều. Một phần suy giảm của quý I có thể đến từ yếu tố lịch làm việc, khi số ngày làm việc trong tháng 1 và tháng 2 ít hơn bình thường, khiến tăng trưởng năm bị kéo xuống.

Ngân hàng Trung ương Nga ước tính riêng yếu tố này có thể làm mất tới 0,5 điểm phần trăm tăng trưởng của quý. Thời tiết cũng là một nguyên nhân đáng chú ý, đợt tuyết dày và rét đậm đầu năm đã làm gián đoạn hoạt động xây dựng, một trong những lĩnh vực đóng góp lớn cho GDP.

Dù vậy, các yếu tố kỹ thuật không phải là toàn bộ câu chuyện. Phó thủ tướng Alexander Novak mới đây thừa nhận Nga đang đối mặt với “nhiều thách thức kinh tế”, từ lãi suất cao kéo dài, thiếu hụt lao động, đứt gãy chuỗi cung ứng do trừng phạt cho tới việc ngân sách bị dồn ưu tiên cho quốc phòng. Theo Reuters, chi tiêu quân sự hiện là khoản lớn nhất trong ngân sách Nga, chiếm khoảng 1/3 tổng chi tiêu nhà nước.

Sức ép lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở chi phí vốn. Sau khi nâng lãi suất cơ bản lên mức kỷ lục 21% vào tháng 10/2024 để chống lạm phát, Ngân hàng Trung ương Nga chỉ mới hạ dần và hiện vẫn duy trì ở mức khoảng 14,5%, cao hơn nhiều so với khả năng chịu đựng của nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình. Chính sách tiền tệ thắt chặt kéo dài đang bóp nghẹt các hoạt động đầu tư, tiêu dùng và làm gia tăng lo ngại rằng nền kinh tế có thể trượt dần về phía suy thoái.

Các thay đổi thuế được áp dụng từ đầu năm cũng được cho là làm suy yếu cầu nội địa. Nhiều hộ gia đình đã dồn mua sắm lớn vào cuối năm ngoái để tránh tác động từ thuế mới, khiến tiêu dùng chững mạnh trong những tháng đầu năm. Dù doanh số bán lẻ đã phục hồi phần nào trong tháng 3, mức cải thiện này vẫn chưa đủ để đảo ngược xu hướng yếu đi của tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, giá dầu tăng mạnh nhờ căng thẳng ở Trung Đông đang đem lại cho Moscow "khoảng thở" ngắn hạn. Nga vốn dựa vào dầu khí cho khoảng 1/5 nguồn thu ngân sách và việc giá dầu đi lên cùng nhu cầu cao hơn đối với dầu Nga đã hỗ trợ phần nào cho tài khóa.

Nhưng hiệu ứng tích cực này vẫn chưa đủ để kéo nền kinh tế thoát khỏi trạng thái trì trệ. Reuters trích dẫn đánh giá của giới chức Nga cho thấy chính phủ vẫn giữ giả định giá dầu xuất khẩu bình quân ở mức 59 USD/thùng trong tính toán ngân sách năm nay, phản ánh sự thận trọng trước khả năng giá năng lượng hạ nhiệt trở lại.

Triển vọng trước mắt vì thế vẫn khá ảm đạm. Nga đã hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 từ 1,3% xuống còn 0,4%, trong khi mục tiêu cho năm 2027 cũng chỉ còn 1,4%. Điều đó cho thấy ngay cả khi giá dầu tăng và doanh thu năng lượng cải thiện, nền kinh tế Nga vẫn đang chịu gánh nặng từ chiến tranh, lãi suất cao và trừng phạt kéo dài.

Theo Yahoo Finance, Reuters