Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với một thách thức lớn trong nỗ lực cắt đứt nguồn thu năng lượng của Nga: vai trò ngày càng nổi bật của Thổ Nhĩ Kỳ như một “trạm trung chuyển” nhiên liệu Nga vào châu Âu. Trước thực tế này, EU đang tăng cường giám sát các cơ sở lưu trữ dầu tại Thổ Nhĩ Kỳ và cân nhắc áp đặt lệnh trừng phạt trực tiếp lên các cảng bị nghi ngờ tạo điều kiện cho nhiên liệu Nga thâm nhập thị trường châu Âu.
Kể từ khi EU cấm nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ từ Nga vào tháng 2/2023, các tàu chở dầu Nga đã nhanh chóng chuyển hướng sang Thổ Nhĩ Kỳ. Tại thành phố cảng Mersin, một kho chứa ít tên tuổi mang tên Turkis Enerji bất ngờ trở thành điểm đến thường xuyên của các tàu chở dầu Nga, sau nhiều năm gần như không có hoạt động đáng kể.
Theo dữ liệu từ công ty theo dõi tàu Kpler, trong năm nay Turkis Enerji đã tiếp nhận gần 6,5 triệu thùng sản phẩm dầu mỏ, chủ yếu là dầu diesel. Trong đó, khoảng 5,5 triệu thùng có nguồn gốc từ Nga, với giá trị ước tính khoảng 500 triệu USD. Cùng thời gian, cơ sở này đã xuất khẩu khoảng 4,4 triệu thùng sang EU, cao gấp nhiều lần lượng nhập khẩu từ các nguồn không phải Nga, làm dấy lên nghi ngờ rằng nhiên liệu Nga đang được “đổi nhãn” trước khi vào châu Âu.
Không chỉ Mersin, một kho chứa dầu trên Biển Marmara do Opet – một trong những nhà phân phối nhiên liệu lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu, hiện được xem là điểm giao dịch nhộn nhịp nhất thế giới đối với các sản phẩm lọc dầu của Nga. Kpler ước tính khoảng 10 tỷ USD nhiên liệu tinh chế của Nga đã được vận chuyển qua kho này kể từ khi lệnh trừng phạt có hiệu lực, với nhiều khách hàng là các công ty có trụ sở tại EU.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), xuất khẩu dầu diesel và các nhiên liệu khác từ Nga sang Thổ Nhĩ Kỳ kể từ năm 2022 đã mang về cho Moscow khoảng 50 tỷ USD, tương đương 10% doanh thu từ dầu mỏ và 7% tổng doanh thu năng lượng của Nga. Trong cùng giai đoạn, giá trị hàng hóa vận chuyển từ các cảng Thổ Nhĩ Kỳ sang EU đã tăng hơn gấp đôi, lên khoảng 24 tỷ USD.
Dù các nhà điều tra châu Âu đã theo dõi sát sao dữ liệu thương mại và vận tải, việc chứng minh trực tiếp rằng nhiên liệu Nga từ Thổ Nhĩ Kỳ đang được tái xuất sang EU vẫn gặp nhiều khó khăn. Một phần nguyên nhân là mạng lưới kho chứa, trung gian và các giao dịch phức tạp, cùng với việc Thổ Nhĩ Kỳ không tham gia các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga.
Trong bối cảnh đó, EU đang chuẩn bị áp dụng một trong những biện pháp cứng rắn nhất từ trước đến nay: cấm nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ được tinh chế từ dầu thô Nga tại các nước thứ ba, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Trung Quốc, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/1. Biện pháp này sẽ chuyển gánh nặng chứng minh nguồn gốc nhiên liệu sang các nhà nhập khẩu, song hiệu quả thực thi vẫn là dấu hỏi lớn khi “cửa sau” năng lượng của Nga chưa hoàn toàn khép lại.
Thổ Nhĩ Kỳ từng trở thành một trong những khách hàng lớn nhất của Nga kể từ năm 2022, sau khi châu Âu ngừng mua dầu thô từ Moscow. Hiện Ankara đứng thứ hai sau Ấn Độ về nhập khẩu dầu Ural vận chuyển bằng đường biển.
