Trao đổi với MarketTimes, KTS. Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Kiến trúc sư trưởng thành phố Hà Nội đã chỉ ra những điểm nghẽn lớn và khuyến nghị một số giải pháp để quy hoạch thực sự trở thành động lực mạnh, bền vững cho sự phát triển của đất nước trong “kỷ nguyên vươn mình”.
MarketTimes: Ông đánh giá ra sao về kết quả phát triển đô thị của cả nước thời gian qua?
KTS. Đào Ngọc Nghiêm:
Thời gian qua, dù còn có một số tồn tại, hạn chế, phải thẳng thắn ghi nhận công tác quy hoạch đô thị tại Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận.
Nhìn lại những ngày đầu đổi mới, hệ thống đô thị Việt Nam còn rất khiêm tốn với chưa đầy 400 đô thị. Đến nay, con số này đã bứt phá lên hơn 902 đô thị các loại, với 4 loại đô thị rõ rệt: Đô thị đặc biệt, đô thị loại 1, loại 2 và loại 3 giúp hệ thống đô thị Việt Nam tiệm cận với thông lệ quốc tế, đồng thời phân biệt rõ vai trò vùng và quốc gia của các đô thị đặc biệt và loại 1.
Đáng chú ý, với tỷ lệ đô thị hóa đạt 42,7%, tỷ lệ đô thị hóa của Việt Nam ngang tầm châu Á, kinh tế đô thị đóng góp 70% GDP cả nước. Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng, mà là sự chuyển dịch về chất. Đô thị hóa đã tạo ra không gian cho công nghiệp dịch vụ, là nơi tập trung nguồn nhân lực chất lượng cao và các thành tựu khoa học công nghệ.
Sự kiện Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là một cột mốc mang tính lịch sử, khẳng định tầm quan trọng đặc thù của không gian đô thị trong cấu trúc phát triển quốc gia.
MarketTimes: Bên cạnh những kết quả đạt được, ông có đánh giá ra sao về tình trạng quy hoạch đô thị ban đầu được xây dựng công phu, chất lượng nhưng khi đưa vào triển khai lại bị điều chỉnh nhiều lần đang diễn ra khá phổ biến tại các đô thị hiện nay?
KTS. Đào Ngọc Nghiêm:
Như một tất yếu, đô thị hóa nhanh thì cũng xảy ra sai phép nhanh, điều chỉnh quy hoạch liên tục để phù hợp. Có một vấn đề nổi cộm hiện nay trong Luật Xây dựng, trong các luật khác và các văn bản hướng dẫn đều cho phép có điều chỉnh quy hoạch, tức là có điều chỉnh định kỳ 5 năm, 10 năm. Song, thực tế, các dự án điều chỉnh đã không thực hiện đúng quy trình.
Từng có một thống kê cho thấy, trong khoảng 4.000 dự án trên cả nước (vào khoảng năm 2021 - PV) thì có đến 1.390 dự án điều chỉnh quy hoạch từ một đến 6 lần, thậm chí có dự án tới 9 lần. Trong đó, phần lớn là các điều chỉnh quy hoạch cục bộ như: cơi nới tầng, chia nhỏ diện tích căn hộ, giảm diện tích cây xanh hoặc bổ sung chức năng nhà ở vào các lô đất thương mại...
Thực tế cho thấy, việc điều chỉnh tầng có "lợi ích" nhóm bên trong hay không thì cần phải xem xét, điều tra, nhưng có một điều cần phải khẳng định, đó là điều chỉnh quy hoạch có quy trình nhưng các dự án điều chỉnh đã không thực hiện đúng quy trình.
MarketTimes: Vậy theo ông đâu là nguyên nhân của tình trạng điều chỉnh quy hoạch nói trên?
KTS. Đào Ngọc Nghiêm:
Theo tôi, nguyên nhân cơ bản từ khâu giám sát. Trước tiên, để đánh giá tình hình lập, quản lý quy hoạch, cần nhìn nhận quy hoạch đô thị là một hệ thống gồm quy hoạch phát triển đô thị của cả quốc gia cho đến quy hoạch của vùng, quy hoạch của từng tỉnh, thành phố. Sau quy hoạch chung của từng thành phố mới đến các quy hoạch phân khu rồi đến quy hoạch chi tiết.
Tuy nhiên, thời gian qua, mối quan hệ giữa quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết, giữa quy hoạch xây dựng với quy hoạch đất đai, quy hoạch xây dựng với quy hoạch kinh tế… lại có vấn đề. Quy hoạch thời gian qua có những giai đoạn dự báo chưa chuẩn xác, vì vậy hệ thống quy hoạch còn bất cập, chồng chéo.
Vấn đề còn tồn tại tiếp theo đó là mối quan hệ giữa quy hoạch và kế hoạch chưa có sự thống nhất. Đơn cử như tại Hà Nội, quy hoạch tầm nhìn 30 năm nhưng chưa có sự gắn kết giữa quy hoạch phát triển không gian với kết cấu hạ tầng, đặc biệt là quy hoạch mạng lưới giao thông.
Hệ lụy chính là các nhà đầu tư chỉ tập trung vào dự án, còn phần kết nối hạ tầng cơ sở chỉ do Nhà nước làm bằng ngân sách, Nhà nước thì lại chỉ xác định trọng điểm là chính, nên dẫn tới thiếu nguồn lực để làm hạ tầng kỹ thuật khung.
Có thể lấy ví dụ như tuyến đường Lê Văn Lương - Hà Nội dự kiến mở rộng từ năm 2003 nhưng không làm được, sau đó loạt cao ốc liên tục mọc lên biến con đường này trở thành điểm nóng ách tắc giao thông.
MarketTimes: Trong thực tế phát triển đô thị tại Việt Nam hiện nay, theo ông đâu sẽ là những trọng tâm cần chú ý để quy hoạch thực sự đi trước một bước, thực sự trở thành động lực mạnh, bền vững cho sự phát triển của đất nước trong “kỷ nguyên vươn mình”?
KTS. Đào Ngọc Nghiêm:
Về những giải pháp cụ thể để hạn chế tình trạng điều chỉnh quy hoạch tùy tiện, cần quy định rõ và có cơ chế giám sát để đảm bảo khi điều chỉnh một quy hoạch thì trước hết phải lấy ý kiến cộng đồng dân cư khu vực bị ảnh hưởng và các chuyên gia chuyên ngành, phải công bố nội dung điều chỉnh quy hoạch để cộng đồng, các tổ chức giám sát.
Thực tế cho thấy, ở nước ngoài, họ cũng phát triển rất nhiều khu đô thị, nhà cao tầng, song họ phải phân loại cụ thể và thống nhất với cộng đồng dân cư xung quanh trước khi điều chỉnh quy hoạch. Hiện nay, Việt Nam cũng cần phải công bố nội dung điều chỉnh ra để cộng đồng, các tổ chức giám sát theo dõi.
Trong công tác triển khai những quy hoạch mới, để đảm bảo sự đồng bộ, cần chú ý đến 3 điểm nghẽn chính cần tập trung tháo gỡ: Sự thiếu liên thông giữa các quy hoạch ngành và các cấp quản lý; hạn chế về nguồn lực và cơ chế tài chính cho các dự án hạ tầng lớn, hạ tầng xanh; năng lực thể chế chưa theo kịp yêu cầu của mô hình quản trị đô thị hiện đại. Trong đó, nguồn vốn cần cho hạ tầng giao thông giai đoạn tới là vô cùng lớn (ước tính hàng trăm nghìn tỷ đồng). Nếu không có cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa mạnh mẽ và liên kết vùng chặt chẽ, các dự án lớn sẽ khó đảm bảo tiến độ như quy hoạch.
Như tại Hà Nội, với hàng loạt quy hoạch và dự án lớn đang được triển khai hiện nay, trước hết, thành phố có thể xem xét thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành về phát triển đô thị bền vững. Cơ quan này sẽ đóng vai trò “nhạc trưởng”, đảm bảo sự phối hợp đồng bộ, tích hợp giữa các chiến lược về quy hoạch, văn hóa, công nghệ và môi trường.
Bước tiếp, thành phố cần xây dựng và ban hành một khung quy hoạch tổng thể về chuyển đổi số và đô thị thông minh, trong đó ưu tiên hàng đầu là xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị dùng chung. Triển khai các dự án thí điểm mang tính đột phá, lựa chọn một vài khu vực, ví dụ một phường nội đô, một khu đô thị mới, một xã ngoại thành để triển khai đồng bộ các giải pháp về đô thị xanh, giao thông thông minh, quản trị số và không gian văn hóa sáng tạo.
Bên cạnh đó, trong công tác xây dựng và triển khai quy hoạch, thành phố cũng cần tăng cường các kênh đối thoại, tham vấn cụ thể với người dân. Mọi quy hoạch phát triển đô thị cần có sự đánh giá tác động xã hội và lấy chỉ số hài lòng của người dân làm một trong những thước đo thành công quan trọng nhất.
MarketTimes: Xin cảm ơn ông!
.png "Hết thời lướt sóng, bất động sản nghỉ dưỡng vào guồng phát triển bền vững")
.png "Thị trường hồi hộp chờ “cơn mưa dữ liệu” công bố trong tuần này, định hình lộ trình lãi suất của Fed và tác động đến tài sản rủi ro")
.png "Nhật Bản lại đón tin buồn")
.png "Dự án đập thuỷ điện 1,67 tỷ USD do Trung Quốc hậu thuẫn tại 1 quốc gia Đông Nam Á bất ngờ bị rút giấy phép, doanh nghiệp bị kiểm tra khẩn, niềm tin nhà đầu tư lung lay")
.png "Thuyết khuyến sinh và AI: Vì sao Elon Musk muốn những người làm công nghệ phải... đông con?")
