Tại cuộc Hội thảo về thoái vốn doanh nghiệp nhà nước (DNNN), ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Nhà nước (UBCKNN) cho biết, việc đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn DNNN không phải là chủ trương thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước. Ngược lại, đây là giải pháp chiến lược nhằm khơi thông, giải phóng các nguồn lực quốc gia, dịch chuyển dòng vốn nhà nước vào những lĩnh vực cốt lõi và then chốt nhất của nền kinh tế. Trong tiến trình này, thị trường chứng khoán (TTCK) đóng vai trò là "cú hích" quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra.
Vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2025-2026
Theo ông Hoàng Văn Thu, sau gần ba thập kỷ phát triển, TTCK Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc về quy mô và vị thế. Tính đến cuối năm 2025, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP. Với con số này, Việt Nam đã vượt qua Philippines và đang tiệm cận quy mô của Malaysia, Thái Lan, tạo nền tảng vững chắc để hướng tới các thị trường lớn hơn như Indonesia và Singapore.
Khả năng huy động vốn của thị trường cũng ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng, đạt 122.000 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 32% so với năm trước đó. Một dấu mốc lịch sử đã được thiết lập vào ngày 8/10/2025 khi tổ chức FTSE Russell chính thức nâng hạng TTCK Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp.
Theo lộ trình đã xác nhận, cổ phiếu Việt Nam sẽ chính thức gia nhập bộ chỉ số toàn cầu từ ngày 21/5/2026. Sau cột mốc này, UBCKNN đang tiếp tục xây dựng đề án để hướng tới các tiêu chí nâng hạng cao hơn của MSCI.
Mối quan hệ cộng sinh giữa tiến trình cổ phần hóa và thị trường chứng khoán
TTCK đóng vai trò là bệ đỡ và thước đo chuẩn xác đối với DNNN thông qua ba khía cạnh cốt lõi.
Thứ nhất, TTCK cung cấp một hạ tầng tài chính minh bạch nhất để xác định giá trị doanh nghiệp khi thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn. Thay vì các phương thức định giá hành chính, cơ chế đấu giá công khai với sự tham gia cạnh tranh của các nhà đầu tư giúp giá trị doanh nghiệp được hình thành một cách khách quan. Điều này đồng thời góp phần quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ trục lợi và thất thoát tài sản nhà nước.
Thứ hai, việc tham gia thị trường là cơ hội để DNNN nâng cao năng lực quản trị. Khi trở thành doanh nghiệp niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, doanh nghiệp buộc phải minh bạch hóa thông tin và áp dụng các chuẩn mực quản trị đại chúng theo thông lệ quốc tế.
Thứ ba, TTCK giúp doanh nghiệp đa dạng hóa cơ cấu sở hữu, tạo sự kết hợp hài hòa giữa vốn nhà nước và vốn xã hội. Qua đó, DNNN có thể tiếp nhận công nghệ mới, tối ưu hóa cơ cấu tài chính và giảm dần sự lệ thuộc vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
Hiện nay, có khoảng 780 doanh nghiệp đã cổ phần hóa đang giao dịch, chiếm gần một nửa tổng số công ty đại chúng trên thị trường. Đặc biệt, trong nhóm quy mô lớn, khu vực DNNN chiếm tới 30% giá trị vốn hóa của rổ chỉ số VN30. Những tên tuổi lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, hay các đơn vị thuộc ngành dầu khí, cảng hàng không đã và đang tạo ra những tác động tích cực, dẫn dắt sự phát triển của thị trường.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Dù cơ hội đang mở ra rất lớn, nhưng thực trạng công tác cổ phần hóa và thoái vốn giai đoạn 2021-2025 vẫn còn rất khiêm tốn. Ông Hoàng Văn Thu cho biết, theo kế hoạch, mục tiêu đề ra là cổ phần hóa 30 doanh nghiệp và sắp xếp lại 8 doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, chưa có doanh nghiệp nào hoàn thành cổ phần hóa theo kế hoạch này và cũng chưa có đơn vị nào tham gia TTCK thông qua kế hoạch nêu trên.
Sự trầm lắng này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó có các khó khăn khách quan về cơ chế chính sách, đặc biệt là vướng mắc trong việc sắp xếp, xử lý nhà và đất trước khi cổ phần hóa. Tuy nhiên, yếu tố chủ quan lại đóng vai trò quyết định: đó là tâm lý e ngại, chậm triển khai của một số bộ, ngành, tập đoàn và nhất là những người đứng đầu có trách nhiệm trực tiếp.
Để vượt qua các điểm nghẽn hiện tại, dưới góc độ thị trường, có hai nhóm giải pháp cần được ưu tiên triển khai quyết liệt.
Giải pháp thứ nhất, thực hiện nghiêm túc việc cổ phần hóa gắn liền với niêm yết và đăng ký giao dịch. Hiện nay, các Luật số 68 và Nghị định số 57 đã tháo gỡ đáng kể các rào cản về mặt thể chế. Vấn đề hiện tại nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Theo quy định, trong vòng 90 ngày kể từ khi hoàn thành cổ phần hóa, các doanh nghiệp đủ điều kiện bắt buộc phải đưa cổ phiếu vào giao dịch. Quy định này cần được thực thi nghiêm minh để đảm bảo đúng tinh thần pháp luật.
Giải pháp thứ hai, mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các ngành, lĩnh vực không thuộc khu vực cốt lõi. Thực tế, nhiều doanh nghiệp có vốn nhà nước đang giao dịch nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện công ty đại chúng, làm hạn chế tính thanh khoản của cổ phiếu. Đối với các doanh nghiệp lớn có sức hấp dẫn, dư địa cho nhà đầu tư nước ngoài hiện không còn nhiều, gây lãng phí nguồn vốn quốc tế.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý quy định mới của Luật Chứng khoán 2024. Để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đảm bảo có ít nhất 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do tối thiểu 100 nhà đầu tư (không phải cổ đông lớn) nắm giữ. Nếu hết thời hạn chuyển tiếp mà không khắc phục được cơ cấu cổ đông, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với việc hủy đăng ký giao dịch hoặc hủy niêm yết. Đây là quy định bắt buộc mà các cơ quan đại diện chủ sở hữu và doanh nghiệp phải chủ động thực hiện ngay.
.jpg "Thế giới choáng váng trước cách Trung Quốc làm AI: Giá rẻ hơn 70 lần, tốc độ ứng dụng tăng 300%")
.png "Ngân hàng Nhà nước: Dòng vốn vào bất động sản phải hướng đến nhu cầu thực, giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng")
.jpg "Những người có đất cần chuẩn bị 2 giấy tờ quan trọng để hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai")
.png "Đại học Nguyễn Tất Thành tăng tốc đào tạo khởi nghiệp bằng tư duy mô hình kinh doanh hiện đại")
