Hỗn loạn trước thềm IPO 1.500 tỷ USD của SpaceX: ‘Cánh tay phải” của Elon Musk rời xAI theo cách không ai ngờ tới

Tờ Business Insider (BI) cho hay việc Ross Nordeen (kỹ sư 36 tuổi và là một trong những trợ thủ đắc lực nhất của Elon Musk) rời đi không chỉ là một thông báo nhân sự thông thường. Nó đánh dấu cột mốc quan trọng: Nordeen là nhà đồng sáng lập (không mang họ Musk) cuối cùng rời bỏ xAI.

Chỉ trong vòng chưa đầy 3 tháng, 8 trên 10 nhà đồng sáng lập đã lần lượt dứt áo ra đi, tạo nên một sự tan rã đội ngũ nòng cốt nhanh đến mức kinh ngạc ngay tại thời điểm nhạy cảm nhất trong lịch sử công ty.

Ông Ross Nordeen không cần thông báo gì về việc rời xAI. Hệ thống tự động cắt quyền truy cập và sự biến mất khỏi nhóm chat chung với Elon Musk đã là câu trả lời rõ ràng nhất cho sự kết thúc của một kỷ nguyên tại startup AI này.

IPO tỷ USD và sự "chảy máu" chất xám

Sự xáo trộn này diễn ra trong bối cảnh SpaceX (đơn vị vừa sáp nhập với xAI hồi tháng 2) đang tăng tốc cho thương vụ IPO được kỳ vọng sẽ làm rung chuyển thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, đằng sau ánh hào quang của một đợt phát hành lần đầu ra công chúng có thể định giá lên tới 1.500 tỷ USD, nội bộ xAI lại đang cho thấy những dấu hiệu bất ổn.

Ông Charles Elson, một chuyên gia về quản trị doanh nghiệp, chia sẻ rằng việc các lãnh đạo sáng lập rời đi hàng loạt luôn là một tín hiệu tiêu cực. Theo phân tích của Elson, nếu tương lai công ty thực sự tươi sáng, hiếm có lý do gì để những người đứng đầu từ bỏ, trừ khi họ tin rằng giá trị công ty đang bị đẩy lên quá cao hoặc họ đã mất niềm tin vào sự điều hành của bộ máy quản lý.

Đồng quan điểm, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao Franco Granda tại Pitchbook nhấn mạnh rằng các công ty thường bị soi xét kỹ lưỡng hơn trong những tháng trước IPO. Dù hoạt động kinh doanh tên lửa của SpaceX là trọng tâm, nhưng sự sáp nhập với xAI (một thực thể mà Granda mô tả là "đang chảy máu và đốt tiền") sẽ tạo ra nhiều rủi ro và sự xao nhãng không đáng có cho các nhà đầu tư.

Theo BI, ông Ross Nordeen không phải là một nhân viên bình thường. Ông gia nhập xAI từ Tesla, nơi anh từng là quản lý chương trình kỹ thuật cho đội ngũ Autopilot. Nordeen còn là bạn thân của James Musk (em họ Elon) và là một trong "ba chàng lính ngự lâm" đã hỗ trợ Musk trong thương vụ thâu tóm Twitter năm 2022.

Một cựu đồng nghiệp thậm chí từng mô tả Nordeen là "người điều phối" (handler) của Musk và tin rằng anh sẽ là người cuối cùng ở lại trên con tàu này.

Thế nhưng, Musk dường như đang áp dụng lại "văn hóa thanh trừng" mà ông từng thực hiện tại Tesla năm 2008. Thời điểm đó, Musk đã lật đổ nhà đồng sáng lập Martin Eberhard, theo sau đó là Marc Tarpenning, để rồi từ một startup non trẻ trở thành hãng xe giá trị nhất thế giới.

Tuy nhiên, thị trường AI hiện nay khắc nghiệt hơn xe điện của thập kỷ trước rất nhiều. xAI đang phải đối đầu trực diện với những "gã khổng lồ" như OpenAI hay Anthropic trong một thị trường đã bão hòa về sự kỳ vọng. Dù được định giá khoảng 250 tỷ USD, xAI vẫn đang bị đánh giá thấp hơn các đối thủ về độ nhận diện thương hiệu, quy mô người dùng và tính ứng dụng thực tế của sản phẩm.

Những rạn nứt từ bên trong

Nguồn tin nội bộ cho biết, Elon Musk đã bày tỏ sự thất vọng về tiến độ của các dự án như Grok Imagine (công cụ tạo hình ảnh và video) và Macrohard. Kể từ tháng 2, xAI đã cắt giảm hàng chục nhân sự và phải huy động kỹ sư từ Tesla và SpaceX sang hỗ trợ.

Danh sách các nhà đồng sáng lập rời đi nối dài từ Greg Yang (tháng 1), đến Tony Wu, Jimmy Ba (tháng 2) và mới nhất là những người dẫn đầu các mảng quan trọng như Toby Pohlen (Computer Use), Zihang Dai hay Guodong Zhang (Grok Code).

Elon Musk từng ngụ ý trên mạng xã hội X rằng xAI "đã không được xây dựng đúng cách ngay từ đầu" và việc tái cấu trúc là cần thiết. Nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng trong lĩnh vực AI, vốn trí tuệ của con người là tài sản quý giá nhất, hơn cả thiết bị hay bằng sáng chế.

Ông Paul Nary, chuyên gia về M&A tại Đại học Pennsylvania, nhận định: "Các công ty phải nỗ lực rất lớn để giữ chân nhân tài AI hàng đầu, vì đó là phần giá trị cốt lõi nhất của doanh nghiệp."

Tờ BI nhận định Elon Musk luôn là một ngoại lệ của giới kinh doanh. Ông từng đưa Tesla lên sàn vào năm 2010 khi công ty đang cạn kiệt tiền mặt và đối mặt với áp lực khủng khiếp. Phong cách quản trị của ông (sẵn sàng sa thải bất cứ ai nếu cảm thấy họ "không thực tế") đã tạo nên những kỳ tích nhưng cũng để lại không ít tranh cãi.

Hiện tại, khi SpaceX đang nộp hồ sơ IPO bí mật với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), thế giới đang nín thở chờ đợi. Liệu việc dọn dẹp đội ngũ xAI là bước chuẩn bị cho một sự bứt phá mới, hay Musk đang thực sự gặp khó trong việc giữ chân những bộ não xuất sắc nhất giữa cuộc chiến AI đầy cam go?

Như chuyên gia Franco Granda đã nhận xét: "Người ta thường nghĩ rằng Musk làm gì cũng sẽ thành công, nhưng với bối cảnh AI hiện nay, liệu ông có đủ khả năng để đánh đổi nhân tài lấy sự kiểm soát tuyệt đối?" Câu trả lời có lẽ sẽ nằm ở màn trình diễn của SpaceX và xAI trên sàn chứng khoán trong thời gian tới.

*Nguồn: BI, Fortune