Kinh tế Việt Nam thay đổi thế nào trong bảng xếp hạng thế giới?

Sự thay đổi của Việt Nam ngày càng được thế giới ghi nhận. Vào ngày 2/5, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae bày tỏ vui mừng khi có cơ hội tới thăm Việt Nam và chia sẻ rằng: "Việt Nam, đúng như tên gọi khác của Hà Nội là Thăng Long - nghĩa là "rồng bay lên", đang phát triển với tốc độ hết sức ấn tượng. Trong những năm gần đây, với vai trò là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đã mở rộng đầu tư vào Việt Nam. Đồng thời, trong bối cảnh tình hình quốc tế ngày càng phức tạp, Việt Nam đã đề cao tự chủ chiến lược và triển khai đường lối đối ngoại tích cực, chủ động".

Nhìn lại quá trình phát triển, đầu thập niên 1980, Việt Nam là một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung với những hạn chế ngày càng bộc lộ rõ.

Tuy nhiên, năm 1986 trở thành dấu mốc đặc biệt khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng. Việt Nam chính thức chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời mở cửa hội nhập với kinh tế thế giới, GS. TSKH Nguyễn Mại cho biết.

Sau bước ngoặt này, năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài đầu tiên được ban hành nhằm thu hút dòng vốn FDI để tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Đến đầu thập niên 1990, nền kinh tế mới dần ổn định.

Vào thời điểm đó, Việt Nam nằm trong nhóm 20 nước nghèo nhất thế giới, GDP bình quân chỉ dao động từ 125 đến 200 USD/năm. Theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 1990, GDP bình quân Việt Nam đạt khoảng 122 USD, xếp thứ 193/194 trên thế giới.

Theo GS. TSKH Nguyễn Mại, để giải quyết các khó khăn, Việt Nam đã triển khai hàng loạt biện pháp quyết liệt để kiểm soát lạm phát và khôi phục niềm tin vào nền kinh tế. Điển hình là việc áp dụng chính sách lãi suất dương khi lạm phát từng lên tới khoảng 9%/tháng. Tổ công tác đặc biệt khi đó đề xuất nâng lãi suất tiền gửi cao hơn tỷ lệ lạm phát để hút tiền trong dân.

Lúc đó Việt Nam chưa có điều kiện tự in tiền, phải nhờ Liên Xô in và vận chuyển về với chi phí khoảng 15%. Vì vậy, việc nâng lãi suất tiết kiệm lên 12%, cao hơn lạm phát khoảng 3%, vừa giúp hạn chế phải in thêm tiền, vừa củng cố niềm tin của người dân vào chính sách tiền tệ. Kết quả là lượng tiền gửi tăng mạnh, cung – cầu dần cân bằng, lạm phát giảm xuống còn khoảng 5%, hàng hóa trở nên dồi dào hơn và sản xuất bắt đầu phục hồi.

Song song với việc ổn định kinh tế vĩ mô, Việt Nam cũng phát đi thông điệp mạnh mẽ về chính sách mở cửa. Tại Diễn đàn Đầu tư nước ngoài tổ chức năm 1991 ở TP.HCM, Việt Nam khẳng định sẽ bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư quốc tế, sửa đổi Hiến pháp để cam kết không trưng thu, trưng mua hay áp đặt các biện pháp ảnh hưởng đến tài sản của nhà đầu tư nước ngoài.

GS. TSKH Nguyễn Mại nhấn mạnh: "Chúng ta biết rõ mở cửa kinh tế thì "ruồi muỗi" sẽ vào, nhưng không mở thì không thể phát triển được". Chính lựa chọn đó đã tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng kéo dài suốt nhiều thập niên sau này.

Đến nay, kinh tế Việt Nam đã thay đổi mạnh mẽ. Giai đoạn 2016–2025, quy mô GDP gần như tăng gấp đôi, vượt 510 tỷ USD. GDP bình quân từ mức rất thấp đã tăng lên gần 5.000 USD/người.

GDP bình quân Việt Nam giai đoạn 1990 – 2025 và dự báo 2026. Nguồn: IMF.

Năm 2025, GDP bình quân của Việt Nam đạt khoảng 4.829 USD, xếp thứ 122 trên thế giới. Theo đó, GDP bình quân Việt Nam năm 2025 đã tăng gấp gần 40 lần, nhảy 71 bậc trên thế giới so với năm 1990. Năm 2026, GDP bình quân Việt Nam được dự báo đạt khoảng 5.115 USD, xếp thứ 120 trên thế giới.

Vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới cũng được cải thiện đáng kể. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất toàn cầu, đồng thời thuộc top 20 quốc gia dẫn đầu về thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài. Từ vị thế từng bị bao vây, cấm vận, đến tháng 10/2024, Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 đối tác trên thế giới.

Chìa khóa để Việt Nam phát triển như ngày hôm nay nằm ở việc giải phóng sức sản xuất và tạo không gian phát triển cho các thành phần kinh tế. Việt Nam đã chuyển dịch mạnh mẽ từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Trong đó, đầu tư nước ngoài không chỉ thúc đẩy tăng trưởng và thay đổi cơ cấu kinh tế, mà còn tạo điều kiện để người dân tích lũy vốn, kết hợp với nguồn kiều hối từ nước ngoài gửi về để hình thành hàng vạn doanh nghiệp trong nước.

Nếu trước đây hầu hết các dự án lớn từ cầu, đường đến khu công nghiệp đều phụ thuộc vào vốn và công nghệ nước ngoài, thì nay nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đủ năng lực làm chủ. Các tập đoàn như Vingroup, Sun Group, Hòa Phát… đã có thể tự thi công, vận hành nhiều dự án quy mô lớn.

Không chỉ phát triển trong nước, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã vươn ra quốc tế. Các tập đoàn lớn như Viettel, EVN, PVN… mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Trong khi đó, Vingroup đầu tư sang Mỹ, phát triển các lĩnh vực công nghệ hiện đại như ô tô điện, xe buýt điện, đồng thời tổ chức giải thưởng khoa học quốc tế VinFuture trị giá 5–6 triệu USD mỗi năm, được ví như “Nobel của Việt Nam”.

GS.TSKG Nguyễn Mại cho biết, trong giai đoạn mới, Việt Nam cần xác định rõ chiến lược phát triển: tăng tốc mạnh mẽ, sản xuất kinh doanh hiệu quả hơn, đầu tư hiệu quả hơn, không chỉ coi trọng đầu tư trong nước, mà còn tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài một cách chọn lọc. Từ chỗ tập trung vào thu hút FDI ở châu Á, giờ đây chúng ta hướng tới cả các tập đoàn lớn từ châu Âu, Mỹ và các lĩnh vực công nghệ cao, hiện đại.

Hơn nữa, Việt Nam lên định hướng phát triển phù hợp theo từng vùng miền. Tại các trung tâm lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Nha Trang, Cần Thơ cần chuyển dịch nhanh sang công nghiệp công nghệ cao, AI, bán dẫn, tài chính hiện đại, các mô hình thị trường mở. Những địa phương đang phát triển có thể kết hợp thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài. Còn miền núi, vùng sâu vùng xa cần tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin, đào tạo nguồn nhân lực... để dần chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đưa hàng hóa ra thị trường trong nước và quốc tế.