Hé lộ cách Trung Quốc 'cô lập' mình khỏi cú sốc năng lượng, trở thành siêu cường điện năng chỉ sau 10 năm

Trong hơn một thập kỷ, Trung Quốc đã thực hiện cuộc chuyển đổi toàn diện nền kinh tế với một mục tiêu duy nhất: đảm bảo an ninh năng lượng. Dưới tầm nhìn đó, Trung Quốc khơi mào một cuộc cách mạng năng lượng tái tạo từ điện gió, điện mặt trời đến thủy điện; đồng thời khoan sâu hơn vào các mỏ dầu ngoài khơi lẫn trong đất liền và thiết lập các liên minh cung ứng mới. Tất cả nhằm cắt đứt sự lệ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và tạo ra lớp giáp bảo vệ trước những cú sốc từ bên ngoài.

Giờ đây, cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử bắt nguồn từ xung đột Mỹ - Israel và Iran đang trở thành bài kiểm tra khắc nghiệt nhất đối với nỗ lực tự chủ năng lượng của Bắc Kinh. Và có vẻ như, Trung Quốc đang vượt qua bài kiểm tra này một cách ngoạn mục.

Trong khi nhiều quốc gia châu Á đang ráo riết tranh giành nguồn cung, Trung Quốc - nhà nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới - lại đang thong dong nhờ kho dự trữ dầu khổng lồ, một nền công nghiệp vận hành chủ yếu bằng năng lượng nội địa và một đội xe điện hóa mạnh mẽ.

Đối với Bắc Kinh, khả năng chống chịu trước các cú sốc năng lượng là một minh chứng rõ nét cho chiến lược tăng cường an ninh quốc gia. Erica Downs, học giả tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định: “Họ có thể nhìn lại và tự hào rằng: 'Chúng ta đã quyết định đúng'.”

Sự thắng thế của Trung Quốc diễn ra đúng thời điểm Mỹ đang có dấu hiệu lùi bước trong cuộc đua năng lượng tái tạo và xe điện, tạo ra một sự phân hóa sâu sắc giữa mô hình năng lượng của hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Siêu cường điện năng

Kể từ khi trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng vào đầu những năm 1990, Trung Quốc luôn coi việc lệ thuộc vào Trung Đông là một tử huyệt nguy hiểm. Giới lãnh đạo Bắc Kinh đặc biệt lo ngại các tuyến đường biển hẹp như eo biển Malacca có thể trở thành những điểm nghẽn nếu đối thủ muốn bóp nghẹt nguồn cung của họ trong tương lai.

Để giảm bớt rủi ro từ các tuyến hàng hải, Trung Quốc đã đầu tư những đường ống tốn kém vận chuyển dầu khí qua đất liền từ Trung Á, Nga và Myanmar. Họ cũng đa dạng hóa nguồn cung, trong đó Nga đã vươn lên dẫn đầu danh sách nhà cung cấp dầu cho Trung Quốc sau cuộc xung đột tại Ukraine.

Dưới thời ông Tập, Bắc Kinh không chỉ mở rộng nguồn cung mà còn hướng tới việc giảm hẳn sự lệ thuộc vào thế giới bên ngoài. Ông Tập luôn nhắc nhở phải chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất, ưu tiên an ninh quốc gia.

Tự lực 

Hiện nay, các cánh đồng điện mặt trời và điện gió đang mọc lên với tốc độ chóng mặt trên khắp các vùng cao nguyên và bờ biển Trung Quốc. Các nhà máy trong nước đã giải được bài toán sản xuất pin giá rẻ cho xe điện - loại phương tiện đang nhanh chóng thay thế xe chạy xăng trên các đại lộ. Lợi thế này càng được củng cố khi Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng nguyên liệu thô cần thiết.

Tuy nhiên, bức tranh năng lượng của Trung Quốc vẫn rất đa dạng. Trong khi vận hành 1/3 công suất thủy điện toàn cầu và tiên phong trong các công nghệ tương lai như hạt nhân và hydro xanh, Trung Quốc vẫn chưa thể từ bỏ hoàn toàn hóa thạch. Các mỏ than khổng lồ ở miền Bắc vẫn tiếp tục tiếp sức cho các nhà máy điện và đóng vai trò là lực lượng dự phòng cho năng lượng tái tạo.

Dù vậy, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc tỏ ra rất tự tin. Cuối tháng trước, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định: “Chúng ta đã phát triển điện gió và điện mặt trời từ sớm, và con đường đó giờ đây chứng minh là có tầm nhìn xa trông rộng”. 

Bài học 

Hội đồng Năng lượng Quốc tế dự báo tiêu thụ dầu của Trung Quốc sẽ đạt đỉnh vào năm 2027. Sự trỗi dậy của xe điện và xe hybrid đã cắt giảm nhu cầu dầu hơn 1 triệu thùng mỗi ngày. Lin Boqiang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Trung Quốc tại Đại học Hạ Môn, cho biết: “Trước đây chúng tôi lo lắng về an ninh năng lượng, nhưng giờ đây chúng tôi biết giải pháp của mình là khả thi.”

Khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz vào đầu tháng 3, mức độ rủi ro của Trung Quốc là rất lớn (chiếm 38% lượng dầu và 23% lượng khí LNG đi qua eo biển này). Tuy nhiên, chính sự lệ thuộc đó càng làm nổi bật khả năng phục hồi của Bắc Kinh. Nó cho thấy sự tương phản giữa mô hình điện hóa nền kinh tế của Trung Quốc và mô hình mà một số nhà phê bình gọi là quốc gia dầu mỏ (petrostate) của Mỹ do lệ thuộc vào hóa thạch.

Cuộc khủng hoảng này có thể mở ra cơ hội mới cho ngành công nghệ xanh của Trung Quốc. Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa sẽ buộc mọi quốc gia phải nghĩ lại về an ninh năng lượng và hướng tới sản xuất nội địa. Và khi đó, những quốc gia từng do dự có lẽ sẽ phải cân nhắc lại việc sử dụng pin và công nghệ năng lượng tái tạo mà Trung Quốc đang sản xuất ở quy mô lớn nhất thế giới.

Theo: CNN