Từng được kỳ vọng là đòn bẩy giúp tăng năng suất vượt trội, nhưng sự thiếu nhất quán và khó lường của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến các hãng bảo hiểm lớn trên thế giới phải "lắc đầu" rút lui.
Những điều khoản loại trừ âm thầm đang xuất hiện ngày một dày đặc trong các hợp đồng bảo hiểm an ninh mạng và trách nhiệm nghề nghiệp, đẩy doanh nghiệp vào thế khó khi vừa muốn đổi mới vừa lo sợ rủi ro không được đền bù.
"Cơn ác mộng" mang tên sự không chắc chắn
Trong giới bảo hiểm, rủi ro là thứ có thể tính toán được, nhưng AI dường như đang phá vỡ mọi quy tắc toán học thông thường. Theo các nguồn tin nội bộ, hàng loạt hãng bảo hiểm lớn đã bắt đầu loại bỏ các đầu việc liên quan đến AI ra khỏi danh mục bảo hiểm an ninh mạng và lỗi sai sót nghề nghiệp (E&O).
Lý do rất đơn giản: Kết quả đầu ra của AI quá khó dự đoán để có thể định giá hợp đồng.
Chuyên gia Dorian Smiley, Giám đốc Công nghệ tại Codestrap, nhận định rằng về lý thuyết, các mô hình AI phải mang tính xác định, nghĩa là cùng một đầu vào phải cho ra cùng một đầu ra. Thế nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. AI có thể đưa ra những kết quả khác nhau cho cùng một yêu cầu và quan trọng nhất, chính hệ thống cũng không biết liệu câu trả lời đó có chính xác hay không.
Nhiều công ty bảo hiểm cảm thấy không thoải mái khi bảo trợ cho AI bởi họ không thể truy vết con đường tư duy mà thuật toán đã thực hiện để đưa ra kết quả.
Ông Connor Deeks, CEO của Codestrap, chia sẻ rằng các giải pháp được xây dựng dựa trên "cảm giác" (vibe-coded solutions) đang tiềm ẩn những rủi ro nội tại mà ngay cả những người tạo ra chúng cũng không thể nhìn thấu toàn bộ quy trình.
Mọi chuyện bắt đầu lộ rõ từ tháng 11/2025, khi tờ Financial Times tiết lộ ba gã khổng lồ AIG, Great American và W.R. Berkley đã nộp đơn lên các cơ quan quản lý Mỹ để xin phép cung cấp các chính sách loại trừ trách nhiệm liên quan đến các công cụ AI như chatbot và đại lý ảo.
Thời điểm đó, nhiều người cho rằng đây chỉ là bước đi phòng ngừa, nhưng thực tế cho thấy kế hoạch này đang được triển khai rầm rộ.
Jason Bishara, người đứng đầu mảng tài chính tại NSI Insurance Group, khẳng định khẩu vị rủi ro của các nhà bảo hiểm đang thay đổi chóng mặt. Một số hãng từ chối báo giá thẳng thừng nếu doanh nghiệp có liên quan sâu đến AI, trong khi số khác lại chọn cách tăng phí bảo hiểm lên mức cao ngất ngưỡng để bù đắp rủi ro.
Điều trớ trêu nằm ở chỗ, trong khi các hãng bảo hiểm đang từ chối bảo vệ khách hàng trước rủi ro AI, chính họ lại đang tích cực áp dụng công nghệ này vào quy trình vận hành nội bộ để tối ưu hóa chi phí.
Thị trường bảo hiểm đang chia làm hai ngả đường rõ rệt. Đối với các công ty cung cấp dịch vụ AI (venders), cơ hội nhận được hợp đồng bảo hiểm hiện nay là rất thấp. Các hãng bảo hiểm coi đây là nhóm rủi ro cao nhất và thường từ chối ngay từ vòng thẩm định.
Đối với các doanh nghiệp chỉ sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, các nhà bảo hiểm đang thực hiện chiến thuật "phân tách". Phil Karecki, CTO mảng bảo hiểm tại Ensono, cho biết các hãng đang cố gắng phân biệt giữa AI được quản trị chặt chẽ (governed AI) và các dự án thử nghiệm tự phát.
Những câu hỏi từ phía thẩm định viên đang ngày càng chi tiết hơn. Thay vì hỏi "Bạn có dùng AI không?", họ sẽ hỏi "Bạn quản trị nó như thế nào?", "Quy trình bảo mật ra sao?" hay "Làm thế nào để thu hồi hoặc kiểm soát khi AI đưa ra quyết định sai?".
Những hệ thống AI thử nghiệm, không có cơ chế giám sát và không thể hoàn tác (rollback) sẽ gần như không có cửa được bảo hiểm.
Trong bối cảnh các quy tắc bảo hiểm đang thay đổi từng ngày, việc che giấu mức độ can thiệp của AI trong vận hành doanh nghiệp là một bước đi cực kỳ nguy hiểm. Jason Bishara cảnh báo rằng nếu không công khai đầy đủ cách thức hoạt động, các hãng bảo hiểm hoàn toàn có thể lấy đó làm lý do chính đáng để từ chối bồi thường khi có sự cố xảy ra.
Việc các tổ chức coi các đại lý tự động (autonomous agents) như những nhân viên kỹ thuật số là một ý tưởng có phần táo bạo nhưng cũng đầy rủi ro.
Theo các chuyên gia, không một ai muốn thuê một nhân viên không có khả năng học hỏi thông tin mới một cách chính xác, không thể truy xuất dữ liệu tin cậy hoặc không thể tự kiểm tra công việc của chính mình.
Chừng nào AI vẫn còn là một "hộp đen" về mặt tư duy, chừng đó doanh nghiệp vẫn sẽ phải tự gánh chịu những rủi ro mà các nhà bảo hiểm đang tìm cách né tránh.
*Nguồn: BI, Wired, CIO
.jpg "Gia đình Việt yên tâm du lịch không mất tiền sạc trong 3 mùa hè tới")
