Đề xuất luật hóa quản lý AI trong hoạt động xuất bản

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự phiên thảo luận tại Tổ 11 (Đoàn Đại biểu QH tỉnh Quảng Ngãi và TP. Hải Phòng).

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, các đại biểu đánh giá cao và tán thành sự cần thiết sửa đổi luật. Đại biểu Trần Lan Phương (TP. Hải Phòng) cho rằng, dự thảo luật đã mở rộng liên kết giữa nhà xuất bản với doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số và các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian, song cần quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Theo đại biểu, cần xác lập nguyên tắc: Chủ thể quyết định nội dung chịu trách nhiệm về nội dung; đơn vị cung cấp hạ tầng, nền tảng chịu trách nhiệm về an toàn hệ thống, lưu trữ dữ liệu và thực hiện yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ; đơn vị phát hành chịu trách nhiệm về nguồn gốc, quyền khai thác và việc tuân thủ quy định trong khâu phân phối.

Đối với các dịch vụ trung gian xuyên biên giới, đại biểu đề nghị luật quy định rõ các nghĩa vụ cốt lõi như có đầu mối liên hệ tại Việt Nam, thời hạn phản hồi yêu cầu gỡ bỏ, trách nhiệm lưu giữ, cung cấp dữ liệu và cơ chế tiếp nhận khiếu nại nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý và cạnh tranh công bằng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) đề nghị luật hóa các nguyên tắc cơ bản về quản lý, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản. Theo đại biểu, cần phân biệt AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ kỹ thuật với trường hợp AI trực tiếp tạo lập hoặc làm thay đổi đáng kể nội dung sáng tạo; các trường hợp AI tạo ra phần đáng kể của văn bản, bản dịch, hình ảnh, giọng nói mô phỏng hoặc nội dung nghe nhìn phải được công khai rõ ràng.

Đại biểu nhấn mạnh, việc sử dụng AI không làm giảm trách nhiệm của tác giả, biên tập viên và nhà xuất bản; đồng thời đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan đối với dữ liệu đầu vào và sản phẩm do AI tạo ra; kiểm soát chặt việc sử dụng AI để giả mạo tiếng nói, hình ảnh, phát ngôn và có cơ chế xử lý nhanh đối với các xuất bản phẩm số vi phạm.

Theo đại biểu, AI có thể hỗ trợ sáng tạo nhưng con người phải chịu trách nhiệm, công nghệ không thể thay thế trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo đức nghề nghiệp của người làm xuất bản…

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định để phù hợp với thực tiễn phát triển của xuất bản số. Theo đó, cần sửa định nghĩa về nền tảng trung gian phân phối theo chức năng thay vì theo mô hình kỹ thuật; luật hóa các loại hình xuất bản số đã phổ biến như sách nói, sách tương tác; bổ sung nguyên tắc công khai, chia sẻ dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất bản và quy định về thống kê ngành phục vụ hoạch định chính sách.

Đại biểu cũng tán thành việc bổ sung thẩm quyền thu hồi, gỡ bỏ xuất bản phẩm vi phạm nhằm nâng cao hiệu quả hậu kiểm; đồng thời đề nghị rà soát các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng; đánh giá kỹ tác động ngân sách đối với chính sách đầu tư xây dựng các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; bổ sung chính sách hỗ trợ chuyển giao bản quyền ra nước ngoài, dịch thuật tác phẩm Việt Nam sang tiếng nước ngoài và tham gia hội chợ bản quyền quốc tế.

Đối với các hành vi bị cấm, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn xử lý và chế tài đối với các nền tảng thương mại điện tử; đưa các điều kiện hạn chế phổ biến nội dung có tính chất xuất bản trên mạng vào luật; đồng thời bổ sung quy định cấm phổ biến các nội dung sai lệch, phản khoa học về sức khỏe, y tế và tài chính, đầu tư gây thiệt hại cho người sử dụng.