Dầu Venezuela có thể cứu Ấn Độ giữa khủng hoảng năng lượng eo biển Hormuz?

Venezuela đã trở thành nhà cung cấp dầu thô lớn thứ ba của Ấn Độ trong tháng này, khi chiến sự Iran và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa buộc các quốc gia phải ráo riết tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế.

Theo dữ liệu theo dõi năng lượng, lượng dầu Venezuela xuất sang Ấn Độ hiện cao hơn gần 50% so với tháng 4.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez dự kiến tới Ấn Độ vào tuần tới để thảo luận về các thỏa thuận dầu mỏ.

Với trữ lượng ước tính khoảng 303 tỷ thùng dầu - tương đương khoảng 17% tổng trữ lượng dầu đã biết trên toàn cầu - quốc gia Nam Mỹ này sở hữu nguồn dầu lớn nhất thế giới, thậm chí vượt cả Saudi Arabia và Mỹ, dù nhiều năm bị Mỹ trừng phạt và quản lý yếu kém đã khiến sản lượng của Venezuela suy giảm nghiêm trọng.

Trong bối cảnh xung đột lan rộng ở Trung Đông và thị trường dầu ngày càng căng thẳng, Washington - lực lượng đã kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela sau khi cựu Tổng thống Nicolas Maduro bị lực lượng Mỹ bắt khỏi Caracas hồi tháng 1 - hiện dường như muốn đưa dầu Venezuela trở lại thị trường toàn cầu.

Ấn Độ đã tăng mua dầu Nga giữa cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran gây ra, điều khiến Mỹ không hài lòng vì Washington cho rằng nguồn thu này đang hỗ trợ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine. Trước khi chiến sự Iran nổ ra, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi từng cam kết sẽ ngừng mua dầu Nga và thay vào đó chuyển sang dầu Mỹ và Venezuela từ tháng 2.

Hiện nay, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio - người sẽ tới Ấn Độ từ ngày 23 đến 26/5 để thảo luận về thương mại, hợp tác quốc phòng và an ninh năng lượng - cho biết Washington muốn đảm bảo New Delhi thực hiện điều đó.

“Chúng tôi muốn bán cho họ nhiều năng lượng nhất có thể,” Rubio nói.

“Chúng tôi cũng cho rằng có những cơ hội với dầu Venezuela. Theo tôi được biết, quyền tổng thống lâm thời của Venezuela cũng sẽ tới Ấn Độ vào tuần tới.”

Các nhà phân tích cho rằng Washington đang cố gắng tái định hình chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu - giảm đòn bẩy của Iran trong các cuộc đàm phán hòa bình - đồng thời siết chặt ảnh hưởng đối với ngành dầu mỏ Venezuela.

Ấn Độ bị ảnh hưởng thế nào bởi khủng hoảng eo biển Hormuz?

Thông thường, gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ được vận chuyển từ các nước vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, cùng với khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng và khí dầu mỏ.

Tuy nhiên, tuyến hàng hải hẹp này hiện gần như không thể tiếp cận khi xung đột quanh Iran leo thang.

Ấn Độ mới nối lại nhập khẩu dầu Iran vào tháng 4 sau 7 năm gián đoạn, nhờ việc Mỹ nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, các chuyến hàng này hiện lại bị ngừng, không có lô dầu Iran nào cập cảng trong tháng này do Mỹ phong tỏa hải quân các cảng Iran.

Trong khi đó, nguồn cung từ Saudi Arabia - trước đây là nhà cung cấp lớn thứ ba của Ấn Độ - đã giảm gần một nửa, từ 670.000 thùng/ngày trong tháng 4 xuống còn khoảng 340.000 thùng/ngày trong tháng này.

Các quan chức Ấn Độ cũng bày tỏ lo ngại về an ninh hàng hải ở vùng Vịnh, với 13 tàu của Ấn Độ bị mắc kẹt trong khu vực. New Delhi cho biết muốn đảm bảo các tàu này trở về an toàn trước khi tiếp tục điều thêm tàu tới nhận hàng nhiên liệu.

Một số tàu liên quan đến Ấn Độ gần đây đã bị bắt giữ hoặc tấn công gần eo biển Hormuz và ngoài khơi Oman. Một tàu chở hàng treo cờ Ấn Độ đã chìm ở vùng biển Oman sau vụ cháy được cho là do máy bay không người lái hoặc tên lửa gây ra.

Sự gián đoạn này đã khiến nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt nghiêm trọng và làm gia tăng nhu cầu đối với các nguồn dầu thay thế, mở đường cho những quốc gia như Venezuela chen chân.

Cùng lúc đó, Ấn Độ vẫn tiếp tục dựa vào nguồn dầu Nga đã được bốc lên tàu ngoài khơi sau khi Washington thông báo gia hạn thêm 30 ngày cho cơ chế miễn trừ trừng phạt áp dụng với các chuyến hàng này.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng đây chỉ là giải pháp tạm thời khi Ấn Độ đang chịu áp lực ngày càng lớn từ Washington nhằm giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga.

“Các lựa chọn của Ấn Độ hiện nay về cơ bản chỉ còn dầu Nga bị trừng phạt hoặc dầu nặng từ Venezuela,” nhà nghiên cứu chính sách năng lượng Marc Ayoub nói với Al Jazeera.

“Cơ chế miễn trừ đối với dầu Nga chỉ áp dụng cho các lô hàng đã được bốc lên tàu, và phần lớn nguồn cung đó hiện đã cạn dần,” ông nói.

“Bạn vẫn có thể tìm thấy dầu Nga trên thị trường, nhưng không còn với số lượng như đầu năm nay. Mức tiêu thụ năng lượng của Ấn Độ vẫn cực kỳ cao, nên nước này cần đảm bảo nguồn cung từ các quốc gia khác.”

Việc tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế diễn ra trong bối cảnh Mỹ ngày càng thúc ép các đồng minh đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào dầu Iran và Nga, đồng thời tái cấu trúc dòng chảy năng lượng toàn cầu theo hướng ưu tiên các quốc gia phù hợp hơn với lợi ích chiến lược của Washington.

Vì sao chuyển hướng sang Venezuela?

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng trữ lượng dầu đã được xác minh. Dù vậy, nước này hiện chỉ sản xuất dưới 1% nguồn cung dầu toàn cầu sau nhiều năm bị Mỹ trừng phạt.

Năm 2007, cố Tổng thống Hugo Chavez quốc hữu hóa phần lớn ngành dầu mỏ Venezuela, chuyển lợi nhuận từ các tập đoàn nước ngoài sang các chương trình chi tiêu xã hội. Đáp lại, Washington dần áp đặt các lệnh trừng phạt diện rộng, hạn chế nghiêm trọng khả năng xuất khẩu dầu và tiếp cận tài chính quốc tế của Venezuela.

Chevron hiện là công ty dầu khí Mỹ lớn duy nhất còn hoạt động đáng kể tại Venezuela, với sản lượng khoảng 250.000 thùng/ngày thông qua liên doanh với công ty dầu quốc gia PDVSA.

Theo New York Times, ExxonMobil hiện cũng đang tiến gần tới một thỏa thuận quay trở lại Venezuela lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ.

Các nhà phê bình cho rằng chiến dịch của Washington chống lại ông Maduro chưa bao giờ đơn thuần là vấn đề dân chủ hay nhân quyền, mà nhằm khôi phục ảnh hưởng của Mỹ đối với một trong những nguồn dự trữ dầu lớn nhất thế giới và thay thế dầu Iran bằng nguồn cung từ Venezuela, điều có thể mở đường cho căng thẳng với Tehran.

Chiến lược đưa dầu Venezuela trở lại thị trường năng lượng quốc tế phục vụ nhiều mục tiêu của Washington: giảm ảnh hưởng của Iran đối với thị trường dầu toàn cầu trong khi Mỹ đàm phán hòa bình, đồng thời kéo ngành dầu mỏ Venezuela trở lại quỹ đạo của dòng vốn Mỹ.

Dù công khai chỉ trích chiến dịch do Mỹ hậu thuẫn nhằm lật đổ Maduro, bà Rodriguez vẫn nhận được lời khen từ Tổng thống Donald Trump vì hợp tác với Washington và hỗ trợ thúc đẩy các thỏa thuận dầu mỏ mới.

Doanh thu dầu từ các hợp đồng xuất khẩu mới vẫn được kiểm soát chặt thông qua các cơ chế do Bộ Tài chính Mỹ giám sát, trong khi các công ty tham gia giao dịch phải hoạt động theo các điều kiện cấp phép của Washington.

Các chuyên gia cho rằng các chuyến thăm song song của Rubio và Rodriguez tới Ấn Độ cho thấy ngoại giao năng lượng ngày càng bị chi phối bởi hệ lụy địa chính trị từ các cuộc xung đột liên quan tới Iran và Venezuela.

Quan hệ của Ấn Độ với dầu Venezuela ra sao?

Ấn Độ có quan hệ lâu dài với ngành dầu mỏ Venezuela. Các doanh nghiệp quốc doanh Ấn Độ, đứng đầu là ONGC Videsh, bắt đầu đầu tư vào Venezuela từ năm 2008 nhằm tiếp cận các mỏ dầu nặng. Đến năm 2010, các liên danh Ấn Độ đã sở hữu cổ phần trong nhiều dự án lớn, bao gồm Carabobo-1 tại vành đai dầu Orinoco. Năm 2012, Ấn Độ vượt Trung Quốc để trở thành nhà nhập khẩu dầu Venezuela lớn nhất châu Á.

Trước khi Mỹ siết trừng phạt vào năm 2019, Venezuela từng là một trong những nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Ấn Độ.

Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt nhằm vào PDVSA đã buộc các nhà máy lọc dầu và thương nhân Ấn Độ phải cắt giảm mạnh hoạt động mua bán để tránh nguy cơ bị Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp.

Mọi chuyện thay đổi sau khi chính quyền được Washington hậu thuẫn tại Caracas ký thỏa thuận cung cấp dầu mới với Mỹ sau khi Maduro bị phế truất hồi tháng 1, cho phép một số công ty được mua trực tiếp dầu Venezuela từ PDVSA.

Dầu Venezuela đặc biệt phù hợp với tổ hợp lọc dầu khổng lồ của Reliance Industries tại Jamnagar, bang Gujarat - một trong số ít cơ sở trên thế giới có khả năng xử lý hiệu quả dầu siêu nặng.

Tuy nhiên, chỉ có số ít nhà máy lọc dầu khác của Ấn Độ đủ khả năng xử lý loại dầu nặng, giàu lưu huỳnh được khai thác tại Venezuela.

Dù vậy, Venezuela đã cung cấp cho Ấn Độ khoảng 417.000 thùng/ngày trong tháng này, tăng mạnh so với mức 283.000 thùng/ngày của tháng 4, theo dữ liệu từ Kpler. Trong 9 tháng trước đó, không có chuyến hàng dầu Venezuela nào tới Ấn Độ.

Khi tổng nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ trong tháng này tăng lên khoảng 4,9 triệu thùng/ngày giữa cuộc khủng hoảng nguồn cung toàn cầu, bà Rodriguez và ông Rubio hiện đều kỳ vọng đạt được một thỏa thuận có thể mở đường để làn sóng xuất khẩu dầu này tiếp tục kéo dài.