Đại tá.TS Nguyễn Hồng Quân: "AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia"

Trí tuệ nhân tạo - AI đang phát triển nhanh chóng và từng bước trở thành một hạ tầng số chiến lược quốc gia, kèm theo đó là yêu cầu ngày càng tăng về an toàn, an ninh cho các hệ thống AI, cũng như việc ứng dụng AI trong hoạt động bảo vệ an ninh mạng.

Để tạo không gian trao đổi, kết nối và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác trong lĩnh vực an ninh mạng và AI, ngày 7/4, tại Hà Nội, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - NCA tổ chức hội thảo “Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số”.

Phát biểu tại hội thảo, Đại tá.TS Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia nhận định, AI đang làm thay đổi căn bản phương thức và bản chất của các mối đe dọa trên không gian mạng.

Theo ông, nếu trước đây tội phạm mạng chủ yếu dựa vào các kỹ thuật và công cụ truyền thống, thì nay với sự hỗ trợ của AI, các cuộc tấn công có thể được tự động hóa ở quy mô lớn với mức độ tinh vi chưa từng có. Các hình thức lừa đảo ngày càng được cá nhân hóa, công nghệ deepfake khó nhận diện hơn, trong khi mã độc có khả năng tự thích nghi để né tránh hệ thống phòng thủ.

Đáng chú ý, tội phạm mạng đang chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang mô hình tổ chức chuyên nghiệp, mang tính hệ thống và có xu hướng “công nghiệp hóa”. AI cũng giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị, triển khai và mở rộng các cuộc tấn công.

Điều này dẫn đến một thực tế mới, không gian mạng không còn là một môi trường tĩnh, mà đã trở thành một chiến trường động, nơi các hoạt động tấn công và phòng thủ diễn ra liên tục với tốc độ ngày càng nhanh.

"Thực tế tại Việt Nam cho thấy những xu hướng này không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã hiện hữu rõ ràng. Chúng ta ghi nhận nhiều vụ việc lừa đảo qua tin nhắn giả mạo, giả mạo thương hiệu, ngân hàng, ứng dụng nhằm chiếm đoạt tài sản; và đặc biệt là các cuộc gọi sử dụng công nghệ Deepfake giả hình ảnh, giọng nói để tạo lòng tin và yêu cầu chuyển tiền.

Đặc biệt, các đối tượng còn giả danh cơ quan chức năng, sử dụng các kịch bản tinh vi, khai thác thông tin cá nhân để gây sức ép tâm lý đối với nạn nhân. Những vụ việc này cho thấy sự kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa công nghệ và khoa học tâm lý hành vi con người", Đại tá.TS Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.

Ở góc độ bảo đảm an ninh quốc gia, AI đặt ra nhiều thách thức chiến lược. Đó là vấn đề bảo vệ chủ quyền dữ liệu, vấn đề phụ thuộc vào các nền tảng và công nghệ nước ngoài, cũng như yêu cầu bảo vệ chính các hệ thống AI – vốn đang trở thành mục tiêu tấn công mới.

Những thách thức này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn liên quan chặt chẽ đến thể chế, chính sách và năng lực tự chủ của mỗi quốc gia.

 “AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững và an toàn của mỗi quốc gia trong tương lai”, Đại tá.TS Nguyễn Hồng Quân chia sẻ/

Dù có khả năng xử lý dữ liệu vượt trội, AI vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn con người

Ở góc nhìn quốc tế về an ninh mạng, bà Ruma Balasubramanian, Chủ tịch Check Point Software Technologies khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản - đơn vị về an ninh mạng, bảo vệ hơn 100.000 tổ chức trên toàn thế giới chia sẻ, các mối đe dọa đặc thù của AI hiện nay có thể chia thành ba loại. 

Đó là rò rỉ dữ liệu; tấn công bằng câu lệnh (đưa vào các lệnh không phù hợp) và can thiệp quy trình. Những mối đe dọa này có quy mô và tốc độ cao hơn nhiều so với các mối đe dọa truyền thống như qua email. 

Để ứng phó, Chủ tịch khu vực Châu Á Thái Bình Dương và Nhật Bản của Check Point Software đề xuất, doanh nghiệp cần thiết lập mô hình "Zero Trust" (không tin tưởng bất kỳ ai); đảm bảo các tác tử AI chỉ có đặc quyền nhỏ nhất khi tiếp cận dữ liệu.

Tuy nhiên, dù AI có khả năng xử lý dữ liệu vượt trội, các chuyên gia khẳng định công nghệ này chưa thể thay thế hoàn toàn con người trong lĩnh vực an ninh mạng.

Ông Vũ Duy Hiền, Chánh Văn phòng, kiểm Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, AI có thể rút ngắn thời gian phân tích dữ liệu từ hàng tuần xuống còn vài giây, nhưng những quyết định mang tính chiến lược hoặc liên quan đến bối cảnh chính trị, đạo đức vẫn cần kinh nghiệm thực chiến của con người. AI chưa thể hiểu được ý đồ sâu xa của kẻ tấn công hay chịu trách nhiệm giải trình cho các quyết định của mình.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng AI trong đời sống cũng mang lại rủi ro làm giảm khả năng tư duy độc lập, đặc biệt là ở giới trẻ. Do đó, việc xây dựng một hệ sinh thái AI an toàn không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn phải bắt đầu từ việc giáo dục, hoàn thiện khung chính sách và quản trị rủi ro ngay từ khâu thiết kế.