Mỹ hiện đang bước vào một cuộc đua hoàn toàn mới với Trung Quốc. Mục tiêu không chỉ là phát triển công nghệ, mà là giành vị thế dẫn đầu toàn cầu trong lĩnh vực AI.
Cuộc cạnh tranh này diễn ra ở khắp nơi: từ các phòng thí nghiệm nghiên cứu, giảng đường đại học đến văn phòng của những startup công nghệ tiên phong. Đằng sau là sự theo dõi sát sao của lãnh đạo các tập đoàn lớn nhất thế giới, cũng như các cấp cao nhất của chính phủ hai nước. Quy mô đầu tư cho cuộc đua này lên tới hàng nghìn tỷ USD.
Theo giới chuyên gia, đây có thể xem là cuộc đối đầu giữa “phần não” và phần cứng của AI. Mỹ từ lâu dẫn đầu ở “phần não”, tức các hệ thống như chatbot, chip xử lý và phần mềm AI. Trong khi đó, Trung Quốc lại vượt trội ở phần cứng, nơi AI được hiện thực hóa thành robot, drone và các thiết bị ngoài đời thực.
Tuy nhiên, khi cả hai bên đều tăng tốc đầu tư và không muốn bị bỏ lại phía sau, những lợi thế này có thể không tồn tại mãi mãi. Cuộc đua AI nhiều khả năng sẽ còn thay đổi mạnh trong những năm tới.
Mỹ và lợi thế “phần não”
Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào cuối năm 2022, khi ChatGPT ra mắt và nhanh chóng tạo nên cơn sốt toàn cầu.
Công cụ này có thể trả lời câu hỏi, viết nội dung, thậm chí hỗ trợ lập trình, tất cả chỉ thông qua một ô nhập văn bản đơn giản. Trong thời gian ngắn, hàng trăm triệu người trên thế giới đã bắt đầu sử dụng nó.
Các hệ thống AI như ChatGPT hoạt động bằng cách phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ trên internet, từ đó học cách con người viết, nói và diễn đạt ý tưởng. Nhờ vậy, chúng có thể đảm nhiệm nhiều công việc trí óc vốn do con người thực hiện.
Hiện nay, Mỹ vẫn được xem là quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này. Các công ty công nghệ lớn liên tục đầu tư hàng tỷ USD để phát triển những hệ thống AI ngày càng mạnh mẽ hơn.
Nếu thành công, AI không chỉ thay đổi cách làm việc mà còn mở ra những nguồn doanh thu khổng lồ cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất của Mỹ không chỉ nằm ở phần mềm, mà còn ở phần cứng, đặc biệt là các con chip.
Phần lớn những con chip tiên tiến nhất thế giới (nền tảng cho các hệ thống AI) hiện nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ. Dù nhiều chip được sản xuất tại Đài Loan, chúng vẫn phụ thuộc vào thiết kế và công nghệ từ các công ty Mỹ.
Washington đã xây dựng một hệ thống kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ nhằm ngăn Trung Quốc tiếp cận những công nghệ này. Chính sách này có từ thời Chiến tranh Lạnh, nhưng được siết chặt đáng kể từ năm 2022 khi cuộc đua AI trở nên gay gắt hơn.
Mỹ thậm chí còn gây sức ép lên các công ty nước ngoài để hạn chế việc cung cấp thiết bị sản xuất chip cho Trung Quốc. Nhờ đó, nước này duy trì được lợi thế quan trọng trong việc phát triển AI.
Trung Quốc phản công với DeepSeek
Tuy nhiên, Trung Quốc không đứng yên.
Đầu năm 2025, nước này ra mắt DeepSeek, một chatbot AI có khả năng tương đương các sản phẩm của Mỹ, nhưng được phát triển với chi phí thấp hơn đáng kể.
Sự xuất hiện của DeepSeek đã gây chấn động thị trường công nghệ. Nó cho thấy Trung Quốc có thể thu hẹp khoảng cách nhanh hơn nhiều so với dự đoán trước đó.
Một số chuyên gia cho rằng chính các biện pháp hạn chế của Mỹ đã vô tình thúc đẩy Trung Quốc đổi mới. Khi không thể tiếp cận các chip tiên tiến, các kỹ sư Trung Quốc buộc phải tìm cách tối ưu và sáng tạo hơn.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận của Trung Quốc cũng khác biệt. Trong khi các công ty Mỹ thường giữ kín công nghệ, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc lại chọn hướng chia sẻ mã nguồn để cùng phát triển. Điều này giúp tăng tốc đổi mới và giảm chi phí.
Nhờ vậy, cuộc đua về “phần não” của AI không còn nghiêng hoàn toàn về Mỹ như trước.
Lợi thế của Trung Quốc trong “cuộc chiến robot”
Trong khi Mỹ mạnh về phần mềm, Trung Quốc lại dẫn đầu ở phần cứng, đặc biệt là robot.
Từ những năm 2010, chính phủ Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực này, tài trợ nghiên cứu và hỗ trợ doanh nghiệp bằng các khoản trợ cấp lớn. Kết quả là nước này hiện sở hữu số lượng robot lớn nhất thế giới.
Tại các thành phố lớn như Thâm Quyến hay Thượng Hải, robot và drone đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống, từ giao đồ ăn đến sản xuất công nghiệp.
Trung Quốc cũng đặc biệt nổi bật trong lĩnh vực robot hình người – những cỗ máy được thiết kế để hoạt động giống con người. Hiện nước này chiếm phần lớn thị phần xuất khẩu robot dạng này trên toàn cầu.
Ngoài ra, dân số già hóa nhanh cũng là một yếu tố thúc đẩy. Trong tương lai, robot được kỳ vọng sẽ thay thế lực lượng lao động trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là chăm sóc người cao tuổi.
“Bộ não” vẫn là yếu tố quyết định
Tuy nhiên, robot dù hiện đại đến đâu vẫn cần một “bộ não” để hoạt động.
Những robot đơn giản có thể thực hiện các nhiệm vụ lặp đi lặp lại. Nhưng để xử lý các công việc phức tạp hơn, chúng cần những hệ thống AI tiên tiến có khả năng tự ra quyết định và xử lý nhiều bước.
Ở khía cạnh này, Mỹ vẫn đang dẫn trước. Các chuyên gia cho rằng phần “não” chiếm phần lớn giá trị của một robot – thậm chí lên tới khoảng 80%.
Điều đó có nghĩa là dù Trung Quốc dẫn đầu về sản xuất, Mỹ vẫn nắm giữ lợi thế quan trọng trong cuộc đua dài hạn.
Hiện tại, Mỹ và Trung Quốc đang chia nhau lợi thế trong lĩnh vực AI.
Một bên dẫn đầu về “phần não”, bên còn lại áp đảo về phần cứng. Tuy nhiên, khi cả hai đều tăng tốc đầu tư và đổi mới, cục diện hoàn toàn có thể thay đổi trong tương lai.
Giống như cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân trước đây, cuộc đua AI ngày nay không chỉ là vấn đề công nghệ. Nó còn là cuộc cạnh tranh về sức mạnh, ảnh hưởng và vị thế toàn cầu trong thế kỷ 21.
Câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: ai sẽ là người vượt lên cuối cùng?
*Nguồn: BBC
.jpg "Không phải sầu riêng, loại quả cho không đầy chợ Việt được Lào, Trung Quốc đua nhau mua - nay bỗng rớt giá hơn chục lần")
.png "CPI Mỹ tháng 3 bất ngờ tăng mạnh nhất 4 năm: Hy vọng Fed sớm cắt giảm lãi suất dần tan biến?")
